Cánh cửa hẹp cho hòa bình Trung Đông

Đây là lần đầu tiên sau nhiều năm, các bên đã thống nhất được một khuôn khổ để xử lý đồng thời hai vấn đề vốn luôn đan xen là bảo đảm an ninh cho Israel và từng bước khôi phục chủ quyền của Lebanon.

Tuy nhiên, thỏa thuận khung lần này chưa thể mang tới một nền hòa bình như mong đợi, càng chưa phải giải pháp cuối cùng, dù đã mở ra một cơ chế để các bên có thể tạm thoát khỏi vòng xoáy trả đũa quân sự vốn kéo dài suốt nhiều tháng qua. Đó là lý do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gọi đây là "khởi đầu của những bước khởi đầu". Theo ông, bước đi đầu tiên đôi khi là khó khăn nhất, nhưng đó là một bước quan trọng vì các bên cùng nhau thực hiện.

Điểm đáng chú ý trong thỏa thuận khung đó là thiết lập một cơ chế rõ ràng nhằm khôi phục chủ quyền của Lebanon, giải giáp Hezbollah, đồng thời tạo điều kiện để Israel rút quân về biên giới khi mối đe dọa đối với công dân nước này được loại bỏ. Nếu cơ chế này vận hành hiệu quả, đây sẽ là phép thử quan trọng đối với năng lực của Lebanon trong việc khôi phục quyền kiểm soát lãnh thổ-điều mà Beirut nhiều năm qua chưa thể làm được khi Hezbollah vẫn duy trì một hệ thống quân sự gần như độc lập ở miền Nam nước này.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chứng kiến Cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ Daniel Holler (ngồi giữa), Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter và Đại sứ Lebanon tại Mỹ Nada Hamadeh ký kết thỏa thuận khung tại Bộ Ngoại giao ở Washington D.C., ngày 26-6. Ảnh: AP

Ý nghĩa của thỏa thuận khung còn vượt ra ngoài quan hệ song phương Israel-Lebanon. Nó phản ánh nỗ lực của Washington nhằm tái thiết lập một cấu trúc an ninh mới tại khu vực, sau khi cuộc đối đầu giữa Israel và Iran đẩy Trung Đông đến sát nguy cơ bùng phát một cuộc chiến tranh khu vực. Nếu Lebanon được ổn định, nguy cơ mở thêm một mặt trận đối đầu trực tiếp giữa Israel với Hezbollah sẽ giảm đáng kể, qua đó tạo thêm dư địa cho các nỗ lực ngoại giao liên quan đến Iran cũng như những hồ sơ an ninh khác của Trung Đông.

Chính vì vậy, không phải ngẫu nhiên Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gọi thỏa thuận là "đòn giáng mạnh vào Iran". Việc quân đội Lebanon từng bước thay thế Hezbollah tại khu vực biên giới không chỉ giúp giảm sức ép quân sự đối với miền Bắc Israel mà còn làm suy giảm đáng kể không gian ảnh hưởng của Tehran trên một trong những mặt trận chiến lược nhất của "trục kháng chiến". Nếu Hezbollah-được coi là lực lượng ủy nhiệm của Tehran-mất dần quyền kiểm soát thực địa ở miền Nam Lebanon, Iran cũng sẽ mất đi một trong những công cụ răn đe hiệu quả nhất đối với Israel.

Thế nhưng, một trong những trở ngại lớn nhất thách thức việc thực thi thỏa thuận khung đó là Hezbollah không tham gia ký kết. Một thỏa thuận về an ninh nhưng lại thiếu sự tham gia của lực lượng đang nắm giữ ảnh hưởng quân sự lớn nhất tại khu vực biên giới. Việc Hezbollah ngay lập tức bác bỏ thỏa thuận và từ chối giải giáp cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu chính trị của các bên với thực tế trên chiến trường vẫn còn rất lớn.

Chính vì vậy, giới phân tích nhận định, thỏa thuận khung 3 bên tuy là bước đột phá ngoại giao đáng chú ý, song triển vọng thực thi vẫn còn rất nhiều thách thức. Israel khẳng định sẽ chỉ rút quân khi quân đội Lebanon chứng minh được khả năng giải giáp Hezbollah và kiểm soát hoàn toàn khu vực biên giới. Trong khi đó, Beirut lại chưa có đủ năng lực chính trị cũng như quân sự để thực hiện nhiệm vụ này trong thời gian ngắn.

Quan trọng hơn, bài toán Lebanon từ lâu đã không còn là câu chuyện riêng của quốc gia này. Đằng sau mỗi bước đi đều là sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Iran. Với Tehran, Hezbollah không đơn thuần là một lực lượng vũ trang mà còn là mắt xích quan trọng trong chiến lược răn đe khu vực. Vì vậy, bất kỳ tiến trình nào dẫn tới việc Hezbollah bị giải giáp hoặc suy giảm đáng kể vai trò đều tác động trực tiếp đến lợi ích chiến lược của Iran. Chính điều này khiến mọi diễn biến trên thực địa Lebanon đều có nguy cơ trở thành biến số trong quan hệ Mỹ-Iran.

Lịch sử xung đột tại Lebanon cũng cho thấy không nên quá lạc quan đối với bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết, bởi trước đó đã có không ít thỏa thuận ngừng bắn đạt được, nhưng phần lớn chỉ tạo khoảng lặng tạm thời trước khi các cuộc giao tranh bùng phát trở lại.

Bởi vậy, thỏa thuận khung 3 bên lần này tuy mở ra một cánh cửa đối thoại đáng giá giúp giảm căng thẳng nhưng đó vẫn là một cánh cửa rất hẹp, bởi chưa đủ để xóa bỏ những nguyên nhân sâu xa của xung đột. Chừng nào vấn đề Hezbollah, vai trò của Iran và những lo ngại an ninh của Israel vẫn chưa tìm được điểm cân bằng, chừng đó hòa bình ở miền Nam Lebanon vẫn sẽ vô cùng mong manh.

XUÂN PHONG