Căng thẳng nhiệt tăng mạnh toàn cầu

Các thành phố ở Ý đang phải hứng chịu cái nóng gay gắt. Ảnh: Anadolu

Mùa hè “đỏ lửa”

Nghiên cứu của Trung tâm Dự báo thời tiết trung hạn châu Âu công bố gần đây trên tạp chí Nature Climate Change mang đến cách tiếp cận khác trong đánh giá tác động của nắng nóng. Thay vì chỉ đo nhiệt độ không khí, các nhà khoa học sử dụng Chỉ số khí hậu nhiệt phổ quát (UTCI) là thước đo phản ánh nhiệt độ “cảm nhận thực tế” của con người. Chỉ số này được tính toán trên cơ sở tổng hợp nhiều yếu tố như độ ẩm, gió, bức xạ mặt trời và phản ứng sinh lý của cơ thể.

Theo đó, nghiên cứu không chỉ xem xét những ngày nóng nhất, mà theo dõi xu hướng căng thẳng nhiệt toàn cầu từ những năm 1970 đến năm 2024. Từ đây, đưa ra thực tế đáng lo ngại khi trái đất đang nóng lên với tốc độ nhanh chưa từng có, kéo theo các đợt nắng nóng ngày càng kéo dài, tần suất ngày càng dày đặc và tác động mạnh hơn đến sức khỏe con người.

Cách đây nửa thế kỷ, khoảng 16% dân số thế giới trải qua ít nhất một ngày mỗi năm có cảm giác nóng trên 46 độ C. Đến nay, con số này tăng lên 22%, tương đương thêm khoảng một tỷ người phải đối mặt với nhiệt độ cực đoan. Căng thẳng nhiệt mức mạnh và cực đoan gia tăng ở tất cả châu lục. Tần suất xảy ra ở châu Âu và Nam Mỹ cao gấp 2,5 lần trước đây; Bắc Mỹ tăng gấp đôi, châu Phi tăng 1,8 lần; châu Đại Dương tăng 1,7 lần; châu Á tăng 1,2 lần.

Cái nóng oi bức không còn dừng lại khi mặt trời lặn. Nghiên cứu phát hiện 10 đêm nóng nhất trong năm đang ấm lên nhanh hơn 10 ngày nóng nhất. Những “đêm nhiệt đới” xuất hiện ngày càng nhiều ở hầu hết khu vực trên thế giới. Khi cơ thể không thể làm mát vào ban đêm, nguy cơ đối với sức khỏe sẽ tăng lên đáng kể. Tổ chức Y tế thế giới đánh giá nắng nóng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu liên quan thời tiết.

Một thay đổi khác cũng đang diễn ra âm thầm. Các khu vực vốn có khí hậu ôn hòa như Anh hay Scandinavia cũng bắt đầu xuất hiện những đợt căng thẳng nhiệt rất mạnh với nhiệt độ cảm nhận vượt 38 độ C. Đây là điều gần như hiếm thấy vài thập niên trước.

Kết quả nghiên cứu hiện hữu rõ nét trong đợt nắng nóng lịch sử đang bao trùm châu Âu, buộc chính quyền nhiều nước phải triển khai biện pháp ứng phó chưa từng có. Theo DW, Pháp là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngày 23/6 là ngày nóng nhất từng được ghi nhận tại nước này kể từ năm 1947. Một số nơi ghi nhận mức nhiệt vượt 44 độ C. Đến nay, Chính phủ Pháp đặt tình trạng báo động đỏ đối với 54 tỉnh. Nắng nóng kéo dài từ cuối tuần trước khiến khoảng 40 người thiệt mạng do đuối nước khi tìm cách giải nhiệt.

Nắng nóng bào mòn nền kinh tế

Tại Anh, hàng chục trường học đóng cửa sớm do cơ sở vật chất không đủ khả năng chống chịu nhiệt độ cao. Các bệnh viện và dịch vụ y tế tại nước này được yêu cầu chuẩn bị ứng phó với lượng bệnh nhân gia tăng. Tương tự, Tây Ban Nha ghi nhận nhiệt độ lên tới 40 độ C tại nhiều khu vực, kể cả ở miền Bắc vốn hiếm khi xảy ra nắng nóng cực đoan.

Những biện pháp ứng phó này cho thấy dẫu là nơi có khí hậu ôn hòa như châu Âu vẫn phải học cách thích nghi với những mùa hè ngày càng giống vùng cận nhiệt đới.

Không chỉ đe dọa sức khỏe con người, nắng nóng cực đoan còn tác động mạnh đến kinh tế thế giới. Ngân hàng Trung ương châu Âu cảnh báo biến đổi khí hậu đang trở thành rủi ro kinh tế vĩ mô thực sự. Theo Allianz Trade, nếu nhiệt độ cao tiếp diễn, đến năm 2030, Pháp có thể thiệt hại khoảng 240 tỷ USD; Ý mất 147 tỷ USD, Đức với 131 tỷ USD và Tây Ban Nha với 120 tỷ USD. Riêng tại những quốc gia dễ bị tổn thương nhất, GDP có thể giảm từ 5-7%.

Cái nóng đang âm thầm bào mòn sức bền của lực lượng lao động, làm gia tăng nguy cơ tai nạn và buộc nhiều quốc gia phải điều chỉnh giờ làm việc để tránh những khoảng thời gian nhiệt độ khắc nghiệt nhất.

Hệ thống điện cũng chịu áp lực chưa từng có khi nhu cầu làm mát tăng vọt, trong khi hiệu suất của các nhà máy nhiệt điện và điện hạt nhân lại suy giảm do nhiệt độ môi trường quá cao. Theo AP, khi nhiệt độ vượt 30 độ C, năng suất lao động giảm khoảng 3% với mỗi độ C tăng thêm. Trong khi đó, nhu cầu điện cho làm mát tăng khoảng 1,2% cho mỗi độ C.

Các chuyên gia cảnh báo, tác động của nắng nóng đang lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế, từ gia tăng lạm phát, thất nghiệp, suy giảm đầu tư đến làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt ngân sách và bất bình đẳng xã hội.

Liên hợp quốc dự báo nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục duy trì ở mức cao trong năm nay và ít nhất 4 năm tới. Điều đó đồng nghĩa những đợt nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng bất thường xuất hiện theo chu kỳ, mà trở thành trạng thái “bình thường mới” của Trái đất. Thực tế này thúc giục các quốc gia phải tăng cường thích ứng và đẩy nhanh quá trình giảm phát thải khí nhà kính.

THƯ LÊ