Canada tính lại chiến lược kinh tế sau đòn thuế 50% của Mỹ

Mỹ từ ngày 22/8 áp thuế 50% với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, bao gồm nhiều sản phẩm như đồ nội thất, nhựa, ván ép, thiết bị điện, mật ong và dụng cụ thể thao. Theo Reuters, nhóm hàng này tương đương hơn 5% kim ngạch xuất khẩu của Canada sang Mỹ.

Dù quy mô chưa đủ để tạo cú sốc lớn cho nền kinh tế Mỹ, đòn thuế quan mới lập tức tạo áp lực nặng nề lên các doanh nghiệp Canada phụ thuộc vào thị trường này, buộc họ gánh chi phí tăng cao hoặc chật vật tìm kiếm khách hàng mới.

Trevor Tombe, giáo sư kinh tế tại Đại học Calgary, ước tính gần 90.000 việc làm tại Canada có thể chịu rủi ro nếu mức thuế mới được duy trì, Bloomberg cho biết. Con số này tương đương khoảng 0,4% lực lượng lao động Canada.

Tác động cũng nhanh chóng lan sang thị trường tài chính. Theo CNBC, đồng CAD giảm 0,58% so với USD trong phiên giao dịch ngày 24/8 (giờ địa phương), phản ánh tâm lý lo ngại của các nhà đầu tư về triển vọng tăng trưởng kinh tế của Canada.

Chuỗi cung ứng và doanh nghiệp chịu sức ép

Tác động cũng không chỉ dừng ở Canada. Mỹ và Canada có chuỗi cung ứng xuyên biên giới rất sâu, đặc biệt trong ngành ôtô, kim loại, năng lượng và sản xuất công nghiệp. Việc chi phí nhập khẩu tăng có thể được chuyển một phần sang doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ.

Reuters cho biết các mặt hàng bị ảnh hưởng trải rộng từ mật ong, mỹ phẩm, gậy khúc côn cầu đến điện thoại thông minh.

Theo Financial Times, dù nhóm hàng chịu thuế chỉ chiếm khoảng 5% tổng thương mại Canada - Mỹ, tác động tâm lý và vận hành đối với doanh nghiệp có thể lớn hơn nhiều so với tỷ trọng này. Một số doanh nghiệp đang phải đối mặt với chi phí cao hơn và sự bất định về đầu tư, trong bối cảnh tăng trưởng Canada vốn đã khá yếu.

Ngành nhôm là một ví dụ cho thấy tác động của thuế quan có thể lan dần qua chuỗi sản xuất. Nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương Canada cho thấy xuất khẩu nhôm sang Mỹ từng giảm mạnh sau khi chịu thuế, trong khi một số doanh nghiệp ở các khâu sản xuất phía sau phải đối mặt với chi phí đầu vào cao hơn.

Nhiều nhà sản xuất nhỏ của Canada trước đây được miễn hoặc ít chịu ảnh hưởng từ các vòng thuế đầu tiên của Mỹ, trong đó có nhóm thuế áp theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Mỹ khi đó miễn thuế cho những hàng hóa đáp ứng các quy định của Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), do Tổng thống Donald Trump ký trong nhiệm kỳ đầu.

Tuy nhiên, mức thuế 50% mới do ông Trump áp dụng dựa trên những điều khoản chưa từng được sử dụng của Đạo luật Thuế quan năm 1930, đồng thời không còn tôn trọng các cam kết trong USMCA. Canada nhiều khả năng sẽ cảm nhận tác động của cuộc tranh chấp sớm hơn Mỹ.

Theo khảo sát trực tuyến của Angus Reid Institute sau khi đàm phán đổ vỡ, 3/4 người Canada ủng hộ quyết định rời bàn đàm phán của Thủ tướng Canada Mark Carney. Tuy nhiên, 38% người đang đi làm lo ngại cuộc đối đầu sẽ ảnh hưởng đến việc làm của họ, trong khi 89% lo ngại chi phí sinh hoạt sẽ tăng, Bloomberg cho hay.

Tâm lý cứng rắn này vẫn được duy trì dù một số lĩnh vực kinh tế, như các nhà máy ôtô và luyện thép tại Ontario, đã chịu thiệt hại đáng kể và cắt giảm lao động do các mức thuế theo ngành mà ông Trump áp dụng từ năm ngoái.

Bradley Saunders, chuyên gia kinh tế Bắc Mỹ tại Capital Economics, cảnh báo một số ngành dễ tổn thương nhất của Canada có thể gặp khó khăn nghiêm trọng trước mức thuế cao.

Tác động sẽ rõ hơn nếu nhu cầu của người Mỹ đối với các sản phẩm hoàn thiện như đồ nội thất và thiết bị điện giảm, từ đó lan sang các ngành nguyên liệu và sản xuất đầu vào vốn đang chịu áp lực từ các mức thuế theo Điều 232.

Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang và Mỹ mở rộng thuế 50% từ 5% lên khoảng 20% lượng hàng hóa Canada xuất sang thị trường này, ông Saunders ước tính GDP Canada có thể giảm khoảng 2%, đưa nền kinh tế tiến gần hơn tới nguy cơ suy thoái, CNBC cho biết.

Một công nhân đang lắp ráp tủ và các phụ kiện nội thất tại một nhà máy ở British Columbia. Ảnh: Bloomberg.

Ngân hàng Trung ương Canada đứng trước bài toán khó

Cuộc đối đầu thương mại cũng tạo thêm thách thức cho chính sách tiền tệ Canada.

Thuế của Mỹ làm giảm khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp Canada, gây sức ép lên doanh thu và tăng trưởng. Trong khi đó, thuế trả đũa có thể khiến giá hàng nhập khẩu tăng, tạo thêm áp lực lạm phát.

Điều này đặt Ngân hàng Trung ương Canada trước bài toán cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và kiểm soát giá cả.

Nghiên cứu của ngân hàng trung ương cho thấy người tiêu dùng cuối cùng có thể phải gánh một phần đáng kể chi phí thuế quan thông qua giá hàng hóa cao hơn và ít lựa chọn hơn. Kinh nghiệm từ ngành nhôm cũng cho thấy các doanh nghiệp có thể chuyển hướng xuất khẩu sang thị trường khác, nhưng thường phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn.

Một số chuyên gia vì vậy cho rằng tác động lớn nhất của vòng thuế mới không nhất thiết nằm ở cú giảm GDP ngay lập tức, mà ở sự bất định kéo dài. Doanh nghiệp có thể trì hoãn đầu tư, người tiêu dùng thận trọng hơn và các chuỗi cung ứng bắt đầu được tái cấu trúc.

Khoảng trống để nối lại đàm phán

Tuy nhiên, cánh cửa thương lượng vẫn chưa hoàn toàn đóng lại. Canada dự kiến áp các biện pháp thuế trả đũa từ ngày 8/9, tạo ra khoảng thời gian để hai bên có thể tìm kiếm một thỏa thuận mới trước khi vòng thuế tiếp theo được triển khai.

Chính phủ Canada cho biết các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động cũng đang được chuẩn bị. Song, việc triển khai có thể phức tạp hơn so với những gói hỗ trợ trước đây dành cho các ngành như thép, vốn đã chịu thuế của Mỹ trong hơn một năm.

Matthew Holmes, Trưởng bộ phận chính sách công tại Phòng Thương mại Canada, cho biết các mức thuế mới có phạm vi tác động rất rộng, đặc biệt ảnh hưởng đến doanh nghiệp nhỏ và nhiều doanh nghiệp quy mô vừa ở nhiều khu vực khác nhau, với chuỗi cung ứng cũng rất đa dạng.

Theo ông, điều này khiến chính phủ liên bang khó xây dựng một gói hỗ trợ phù hợp cho tất cả doanh nghiệp bị ảnh hưởng.

Mức độ phụ thuộc thương mại khiến cả hai nền kinh tế đều có lý do để tránh một cuộc đối đầu kéo dài. Canada xuất khẩu phần lớn hàng hóa sang Mỹ, trong khi doanh nghiệp Mỹ cũng phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu, linh kiện và sản phẩm trung gian từ nước láng giềng.

Dây chuyền lắp ráp tại nhà máy General Motors ở Fort Wayne, Indiana. Canada là thị trường xuất khẩu lớn nhất của các nhà sản xuất ôtô Mỹ. Ảnh: Bloomberg.

Khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada chịu mức thuế mới chỉ tương đương hơn 5% xuất khẩu của nước này sang Mỹ cho thấy tác động trực tiếp lên tổng kim ngạch thương mại có thể được giới hạn, nhưng nguy cơ lớn hơn nằm ở khả năng các biện pháp thuế quan tiếp tục mở rộng sang những ngành có quy mô lớn hơn.

Christian Lawrence, chiến lược gia trưởng về đa tài sản và người đứng đầu bộ phận nghiên cứu thị trường châu Mỹ và năng lượng tại Rabobank, cho rằng các biện pháp hiện tại có thể sẽ không gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế Mỹ. Tuy nhiên, rủi ro sẽ tăng nếu Canada mở rộng biện pháp đáp trả sang nhiều nhóm hàng hơn.

“Đây chính là khó khăn của Canada. Việc đa dạng hóa khỏi thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới ngay bên kia biên giới là điều gần như không thể thực hiện một cách đáng kể trong thời gian ngắn”, ông Lawrence nói.

Đây cũng là điều khiến các doanh nghiệp lo ngại. Nếu thuế quan được duy trì lâu dài, các công ty có thể phải thay đổi nhà cung cấp, chuyển một phần sản xuất hoặc tìm thị trường mới.

Canada đã bắt đầu thúc đẩy chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ. Song, việc thay thế một thị trường có quy mô và mức độ kết nối cao như Mỹ sẽ tốn nhiều chi phí và không thể diễn ra trong thời gian ngắn.

Phương Linh