Cần Thơ triển khai dự án 15 tỷ đồng phát triển lúa gạo phát thải thấp

Dự án phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu (GoRice) sẽ được triển khai đến hết năm 2029 tại 7 xã của thành phố Cần Thơ gồm: Hồ Đắc Kiện, Thuận Hòa, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Gia Hòa, Nhu Gia và Thạnh Phú.

Dự án có tổng ngân sách 15 tỷ đồng (tương đương 788.975,38 CAD) từ nguồn vốn viện trợ không hoàn lại do Bộ các vấn đề Toàn cầu (GAC) thuộc Chính phủ Canada tài trợ, thông qua Tổ chức Oxfam trực tiếp quản lý và hỗ trợ kỹ thuật.

Đó là thông tin được bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ thông tin tại cuộc họp xây dựng kế hoạch triển khai các hoạt động của Dự án GoRice do Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ phối hợp với Tổ chức Stichting Oxfam NOVIB tại Việt Nam tổ chức vào ngày 23/7.

Dự án GoRice hướng tới mục tiêu nâng cao phúc lợi kinh tế - xã hội và môi trường cho nông dân sản xuất lúa gạo, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số, thông qua các thực hành sản xuất lúa gạo theo hướng bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam.

Điểm nổi bật của Dự án GoRice là lồng ghép sâu sắc yếu tố bình đẳng giới và bao trùm xã hội. Dự án hỗ trợ trực tiếp người trồng lúa là phụ nữ và người dân tộc thiểu số tiếp cận các nguồn lực kỹ thuật, nâng cao năng lực quản lý và tham gia bình đẳng vào quá trình ra quyết định liên quan đến sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đồng thời, dự án cũng hỗ trợ mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm gạo phát thải thấp, xây dựng thương hiệu lúa gạo xanh giúp gia tăng thu nhập cho người nông dân.

Theo kế hoạch, dự án sẽ nâng cao năng lực áp dụng các thực hành sản xuất lúa thông minh cho 5.860 nông dân; trong đó, có 250 nữ nông dân và người dân tộc thiểu số; hỗ trợ 15 doanh nghiệp mở rộng thị trường đối với sản phẩm gạo phát thải thấp... Qua đó, góp phần hình thành chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông dân và doanh nghiệp.

Ngay trong năm 2026, GoRice sẽ triển khai đồng bộ nhiều hoạt động như tập huấn cho giảng viên nguồn; duy trì họp định kỳ để củng cố lực lượng kỹ thuật viên tại địa phương; mở các lớp học đồng ruộng; xây dựng mô hình trình diễn thực tế giúp nông dân tiếp cận trực quan kỹ thuật mới; tổ chức hội thảo giới thiệu các giải pháp kinh tế tuần hoàn và công nghệ tiềm năng phục vụ sản xuất lúa thông minh.

Một trong những điểm nhấn của Dự án GoRice là thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành lúa gạo thông qua việc tận dụng phụ phẩm như rơm rạ và vỏ trấu. Bà Nguyễn Thị Liên, Quản lý Dự án GoRice cho biết, dự án sẽ hỗ trợ các sáng kiến thu gom rơm rạ để trồng nấm, sản xuất phân hữu cơ, chế biến vỏ trấu thành năng lượng sạch hoặc than sinh học.

Bên cạnh việc chuyển giao kỹ thuật canh tác, GoRice còn triển khai hợp phần kết nối thị trường và truyền thông nhằm gia tăng giá trị cho sản phẩm gạo phát thải thấp.

Theo bà Liên, hiện nay thị trường carbon và khái niệm “gạo phát thải thấp” còn khá mới với người tiêu dùng trong nước, dự án sẽ đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức, từng bước hình thành thị trường sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm xanh.

Đồng thời, GoRice sẽ hỗ trợ các hợp tác xã và doanh nghiệp hoàn thiện quy trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu đánh giá của bên thứ ba và đủ điều kiện sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”.

Thành phố Cần Thơ với lợi thế sinh thái đa dạng gồm cả 3 vùng mặn, ngọt và lợ, cây lúa được xác định là cây trồng chủ lực với diện tích gieo trồng khoảng 721.000 ha, sản lượng đạt trên 4,6 triệu tấn/năm (trong đó dòng lúa thơm và đặc sản chiếm trên 40%).

Tuy nhiên, ngành hàng lúa gạo tại khu vực đang đối mặt với nhiều nguy cơ lớn về ô nhiễm và suy thoái môi trường do tập quán canh tác truyền thống kéo dài. Việc sử dụng quá mức và chưa đúng kỹ thuật các loại phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, trừ cỏ đã làm gia tăng tồn dư hóa chất gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm.

Tình trạng lạm dụng phân bón tổng hợp thiếu sự bổ sung hữu cơ cũng làm đất trồng lúa bị axit hóa và suy giảm độ phì nhiêu. Bên cạnh đó, thói quen đốt rơm rạ sau thu hoạch phát thải lượng lớn khí nhà kính (CO2, CH4, NO2) vào không khí.

Để phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo, Cần Thơ đang đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất. Thành phố ưu tiên hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng công nghệ cao, canh tác thông minh thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác nhằm nâng cao giá trị và giảm phát thải.

Bên cạnh đó, địa phương cũng tích cực lồng ghép các chương trình trọng điểm như Dự án phát triển lúa đặc sản, Đề án Nông nghiệp hữu cơ và đặc biệt là Đề án "Phát triển bền vững một triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030".

Tại cuộc họp, các đại biểu đã tập trung thảo luận, xây dựng tiêu chí chọn lựa đối tượng tham gia, đóng góp ý kiến cho kế hoạch hành động và thống nhất cơ chế phối hợp nhằm đảm bảo dự án triển khai hiệu quả, đúng tiến độ và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng người trồng lúa tại Cần Thơ.

Thu Hiền/vnanet.vn