Cần tạo chuyển biến thực chất trong từng nhà trường, từng lớp học

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì họp triển khai kết quả buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo - Ảnh: VGP/Thu Sa

Tham dự cuộc họp có lãnh đạo các bộ, cơ quan: Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ.

Ngày 15/6 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm việc với ngành giáo dục và đào tạo, các cơ quan liên quan về công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027, kết quả thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Sau buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngày 19/6, Phó Thủ tướng Chính phủ đã có ý kiến chỉ đạo, giao Bộ Giáo dục và Đào tạo 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: (1) Tập trung đẩy mạnh triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; (2) Về biên chế giáo viên; (3) Về việc xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền; (4) Về công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027.

Thực hiện đồng bộ nhiều nhiệm vụ, giải pháp

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW và các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp.

Cụ thể là: Rà soát, điều chỉnh các tiêu chuẩn, chất lượng, đội ngũ và định hướng phát triển hệ thống; thực hiện phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho cơ sở giáo dục, người đứng đầu và giáo viên, đi đôi với nâng cao trách nhiệm giải trình; xây dựng, cập nhật dữ liệu giáo dục "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất dùng chung; sắp xếp lại mạng lưới giáo dục nghề nghiệp, khắc phục tình trạng phân tán, trùng lắp, chất lượng thấp, tạo chuyển biến thực chất trong giáo dục nghề nghiệp; đổi mới, đầu tư hiện đại hóa giáo dục đại học, xây dựng đại học tinh hoa và trung tâm đào tạo xuất sắc gắn với tự chủ đại học; xây dựng bộ chỉ số theo dõi công bằng giáo dục giữa các vùng, nhóm dân cư và nhóm yếu thế; hoàn thiện cơ chế tài chính thống nhất theo sứ mệnh, chất lượng và hiệu quả, ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ cấp bách.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu - Ảnh: VGP/Thu Sa

Về biên chế giáo viên, tính đến hết năm học 2025-2026, tổng số giáo viên mầm non, phổ thông là 1.277.297 giáo viên mầm non, phổ thông và 98.477 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông. Cả nước hiện còn thiếu 110.930 giáo viên các cấp học mầm non, phổ thông trong biên chế so với định mức quy định.

Về việc xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền:

Đối với 100 trường thí điểm đầu tư năm 2025 (giai đoạn 1), các địa phương đang tập trung huy động mọi nguồn lực, chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thi công, có phương án bù tiến độ đối với những dự án chậm tiến độ, bảo đảm đầu tư hoàn thành 100 trường trước ngày 30/8/2026, vận hành ngay trong năm học 2026-2027.

Đối với 148 trường còn lại, 8 trường đã được triển khai đầu tư từ năm 2025 bằng nguồn vốn ngân sách địa phương và các nguồn vốn hỗ trợ khác; 140 trường còn lại đã xác định danh mục, phương án, kinh phí đầu tư; 32/121 trường đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định giao vốn đầu tư; đối với số trường còn lại, Bộ GD&ĐT đã tổng hợp đầy đủ nhu cầu vốn của các địa phương, gửi Bộ Tài chính xem xét, phân bổ cho các địa phương.

Để chuẩn bị năm học 2026-2027, Bộ GD&ĐT đang triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ như: Kiểm soát việc dạy thêm, học thêm; giảm áp lực thi cử, học tập; chấn chỉnh vấn đề lạm thu đầu năm học; hướng dẫn các địa phương về thực hiện một số nội dung trong công tác phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục các cấp, bậc học để bảo đảm đủ giáo viên cho năm học mới; kiểm soát và ngăn chặn bạo lực học đường và các tệ nạn xã hội như thuốc lá, ma túy học đường;...

Phương án tổ chức đồng loạt Lễ khai giảng năm học 2026-2027 và Lễ khánh thành các trường phổ thông liên cấp nội trú xã biên giới đất liền cũng đang được gấp rút chuẩn bị, triển khai.

Tuy nhiên, trên thực tế, ngành giáo dục và đào tạo đang đối mặt với không ít khó khăn, vướng mắc. Theo đó, một số nhiệm vụ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đề án, quyết định cá biệt chậm ban hành; tình trạng thiếu giáo viên chưa được giải quyết dứt điểm; thiếu phòng học, thiếu phòng học bộ môn, thiết bị dạy học và hạ tầng số; năng lực thực thi quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp xã sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp chưa đồng đều; nhiều nơi cán bộ phụ trách giáo dục kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, thiếu kinh nghiệm chuyên môn.

Cũng trong khuôn khổ cuộc họp, các đại biểu đã thảo luận, trao đổi thẳng thắn về các vấn đề như: Biên chế giáo viên; chế độ chính sách đối với đội ngũ giáo viên; sách giáo khoa; trang thiết bị, cơ sở vật chất; nguồn lực, kinh phí thực hiện;...

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu kết luận cuộc họp - Ảnh: VGP/Thu Sa

Ngành giáo dục và đào tạo: Nỗ lực nhiều hơn mới đáp ứng yêu cầu

Thay mặt lãnh đạo Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận sự nỗ lực của Bộ GD&ĐT đã tích cực, khẩn trương, nghiêm túc triển khai các nhiệm vụ tại Nghị quyết 71-NQ/TW và đặc biệt có nhiều chuyển biến từ sau buổi làm việc với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng thẳng thắn lưu ý cần phải nỗ lực nhiều hơn mới có thể đáp ứng yêu cầu đặt ra.

"Chúng ta tập trung chủ yếu vào việc hoàn thiện thể chế, chuẩn bị chính sách và ban hành văn bản. Còn sự chuyển biến thực chất trong từng nhà trường, từng lớp học, trong đời sống của giáo viên, trải nghiệm học tập của học sinh, sinh viên và niềm tin của phụ huynh thì chưa thực sự rõ nét. Đây không chỉ là câu chuyện của Bộ GD&ĐT, mà là của toàn ngành giáo dục và cả hệ thống, trong đó vai trò của địa phương rất quan trọng", Phó Thủ tướng nhận định và yêu cầu Bộ GD&ĐT tập trung chỉ đạo một số nội dung.

Thứ nhất, Bộ GD&ĐT chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương và các địa phương báo cáo chi tiết số liệu thừa, thiếu giáo viên sau khi các địa phương thực hiện phân bổ biên chế năm 2026 theo Quyết định 135. Trên cơ sở đó, đề xuất phương án giải quyết cho năm học 2026–2027; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 10/7.

Về lâu dài, Bộ GD&ĐT chủ trì, phối hợp với Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương nghiên cứu phương án đổi mới cơ chế quản lý biên chế giáo viên. Trong đó, cần tính toán tổng thể gắn với việc sắp xếp các cơ sở giáo dục; rà soát lại các quy định về chế độ làm việc của giáo viên và định mức số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục công lập.

Thứ hai, chuẩn bị khai giảng năm học mới, Bộ GD&ĐT cần phối hợp với các địa phương rà soát kỹ từng nội dung: Giáo viên, phòng học, sách giáo khoa, thiết bị dạy học tối thiểu, an toàn trường học và những học sinh có nguy cơ bỏ học để có một "bức tranh" thật rõ ràng. Trên cơ sở đó, yêu cầu các địa phương cam kết và chịu trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ các điều kiện phục vụ khai giảng năm học mới.

Bên cạnh các chính sách của Trung ương, Bộ GD&ĐT làm việc với các địa phương, khuyến khích các địa phương chủ động sử dụng ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để hỗ trợ thiết thực cho học sinh trong năm học mới, nhất là học sinh vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và khu công nghiệp.

Thứ ba, về vấn đề lạm thu, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT nghiên cứu ban hành mẫu công khai thống nhất trên toàn quốc về các khoản thu đầu năm học, trong đó phân biệt rõ khoản thu bắt buộc, khoản thu dịch vụ và khoản đóng góp tự nguyện. Việc này phải thống nhất trên phạm vi cả nước.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT nghiên cứu lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về lạm thu, ép học thêm, dạy thêm trá hình; đồng thời, công khai quy trình và thời hạn xử lý phản ánh.

Thứ tư là vấn đề giảm áp lực học tập và thi cử cho học sinh. Phó Thủ tướng cho rằng hướng nghiệp hết sức quan trọng, định hình lộ trình cuộc đời của người học và cũng là một trong những giải pháp để giảm áp lực thi cử.

Bộ GD&ĐT cần rà soát tổng thể chương trình, nội dung dạy học, kiểm tra, đánh giá theo tinh thần cắt giảm tối đa những yêu cầu, thủ tục, hồ sơ không cần thiết; thậm chí nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học.

Về thi cử, cần chủ động lựa chọn phương án tổ chức, vừa giảm áp lực cho học sinh, vừa bảo đảm chất lượng và sự công bằng.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu giao các nhiệm vụ cụ thể cho Bộ GD&ĐT - Ảnh: VGP/Thu Sa

Thứ năm, về an toàn trường học, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Công an, Bộ Y tế chỉ đạo các địa phương rà soát các địa bàn, các trường học; tổ chức kiểm tra trước khai giảng; đồng thời, hoàn thiện quy trình phối hợp giữa nhà trường, gia đình, lực lượng công an, ngành y tế và các đoàn thể trong phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vụ việc.

Trong đó, phải xử lý nghiêm các hành vi bạo lực học đường; mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử trong và xung quanh trường học; đẩy mạnh triển khai mô hình trường học không ma túy. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý các vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm tại các hàng quán trước cổng trường và ngay trong các trường; quan tâm nhiều hơn đến giáo dục thể chất và các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao trong trường học.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng thống nhất với đề xuất nghiên cứu phương án quản lý việc sử dụng mạng xã hội theo hướng có kiểm soát.

Thứ sáu là về các trường phổ thông liên cấp nội trú tại các xã biên giới. Theo rà soát của Văn phòng Chính phủ, hiện nay mới có 13/21 địa phương gửi cam kết bằng văn bản. Như vậy, vẫn còn 8 địa phương chưa thực hiện đầy đủ. Phó Thủ tướng phê bình Chủ tịch UBND các địa phương này.

Đối với nhiệm vụ này, Phó Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT chủ trì, phối hợp với Văn phòng Chính phủ nghiên cứu công khai tiến độ thực hiện. Những đợt sau, nếu địa phương nào chậm thì công khai trên cổng thông tin để tăng cường giám sát. Đồng thời, Bộ phải thường xuyên đôn đốc các địa phương thực hiện đúng cam kết và đúng chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ.

Thứ bảy, Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Bộ GD&ĐT rà soát ngay thực trạng đội ngũ công chức phụ trách giáo dục cấp xã; làm rõ nơi nào chưa có người phụ trách, nơi nào cán bộ phải kiêm nhiệm quá nhiều lĩnh vực, nơi nào còn thiếu chuyên môn để có phương án bồi dưỡng, hướng dẫn và hỗ trợ nghiệp vụ trước năm học mới.

Thứ tám, Bộ GD&ĐT rà soát, chỉ đạo ngay trong học kỳ I năm học 2026–2027 không phát sinh thêm hồ sơ, sổ sách, báo cáo ngoài quy định. Chuyển đổi số phải giúp giáo viên giảm việc hành chính để có thêm thời gian đầu tư cho bài giảng, cho học sinh và cho chuyên môn; không để việc đổi mới giáo dục lại đồng nghĩa với việc tăng thêm giấy tờ cho giáo viên.

Thứ chín, ngành giáo dục cần chủ động hơn trong công tác truyền thông; tăng cường gặp gỡ, trao đổi với các cơ quan truyền thông bằng nhiều hình thức khác nhau để cùng chia sẻ, tạo sự đồng thuận./.

Thu Sa