Cần sửa đổi đồng bộ các luật để doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ tiếp cận vốn

Cần đồng thời sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng

Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) sửa đổi đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến với nhiều điểm mới nhằm tháo gỡ những rào cản kéo dài trong tiếp cận chính sách và nguồn vốn. Đáng chú ý, dự luật định hướng mở rộng cơ sở cấp tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu và tài sản vô hình thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp như hiện nay.

Theo dự thảo, phạm vi tài sản bảo đảm được mở rộng sang tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, tài sản vô hình và quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, dự luật khuyến khích các tổ chức tín dụng xem xét cấp tín dụng dựa trên dữ liệu, dòng tiền và phương án sản xuất, kinh doanh thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp truyền thống.

Nguồn cung tín dụng cũng được mở rộng thông qua phát triển tài chính chuỗi cung ứng, các tổ chức cho vay không nhận tiền gửi, mô hình công nghệ tài chính (fintech) và thị trường vốn.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp thành viên, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VINASME) cho biết ông từng tham gia xây dựng Luật Hỗ trợ DNNVV cách đây 9 năm và hiện tiếp tục tham gia Ban soạn thảo dự án luật sửa đổi.

Theo ông Nam, việc sửa đổi luật không nhằm yêu cầu các ngân hàng hạ chuẩn tín dụng, bởi điều này không phù hợp với quy định pháp luật. Mục tiêu là mở rộng các "điều kiện đáng tin cậy" để ngân hàng có thêm cơ sở xem xét cấp tín dụng cho doanh nghiệp.

Ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VINASME).

Theo đó, "điều kiện đáng tin cậy" không chỉ bao gồm tài sản thế chấp mà còn là dòng tiền, tài sản sở hữu trí tuệ, lịch sử bán hàng, hàng hóa, uy tín doanh nghiệp và quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế. Đây là hướng mở rộng cơ sở cấp tín dụng thay vì chỉ dựa vào bất động sản hoặc tài sản bảo đảm như trước.

"Tuy nhiên, việc sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV vẫn chưa đủ để doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Nếu Quốc hội thông qua luật trong kỳ họp tới thì doanh nghiệp có vay được ngay không? Tôi cho rằng chưa đủ", Phó Chủ tịch Thường trực VINASME nhìn nhận.

Theo đại diện VINASME, để tạo chuyển biến thực chất, cần đồng thời sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng cùng các quy định liên quan đến tài sản bảo đảm và đăng ký giao dịch bảo đảm nhằm bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Hoạt động của các ngân hàng hiện chủ yếu chịu sự điều chỉnh của Luật Các tổ chức tín dụng. Vì vậy, nếu chỉ sửa Luật Hỗ trợ DNNVV thì tác động đến hoạt động cấp tín dụng sẽ còn hạn chế.

Đơn giản hóa thực thi để doanh nghiệp dễ tiếp cận chính sách

Bên cạnh việc sửa đổi các quy định về tiếp cận vốn, VINASME cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách sau khi luật được ban hành.

Theo ông Tô Hoài Nam, Luật Hỗ trợ DNNVV hiện hành đã có nhiều chính sách hỗ trợ, song trên thực tế doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận do quy định thực thi còn phức tạp.

Hiệp hội đề xuất ba nhóm giải pháp. Thứ nhất, toàn bộ chính sách hỗ trợ cần được công khai trên một nền tảng thống nhất để doanh nghiệp ở mọi địa phương đều tiếp cận cùng một nguồn thông tin và được hướng dẫn theo cách hiểu thống nhất.

Thứ hai, nội dung hướng dẫn phải đơn giản, dễ hiểu để doanh nghiệp nhanh chóng xác định mình có thuộc đối tượng được hỗ trợ hay không.

Thứ ba, điều kiện tiếp cận chính sách cần được đơn giản hóa. Cơ quan quản lý cần khai thác các dữ liệu đã có thay vì tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp nộp nhiều loại giấy tờ.

Theo ông Nam, những thông tin như đăng ký kinh doanh, tình trạng hoạt động hay dữ liệu định danh doanh nghiệp đã được cơ quan nhà nước lưu trữ thì không nên yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nhiều lần.

Một nội dung khác được VINASME đặc biệt quan tâm là cơ chế đánh giá hiệu quả chính sách hỗ trợ. Điều cần đo lường không phải là số lượng doanh nghiệp nhận được hỗ trợ mà là sau khi được hỗ trợ, doanh nghiệp có phát triển bền vững hơn và năng lực cạnh tranh có được cải thiện hay không.

Hiện VINASME đang nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn cần thêm các nghiên cứu và nguồn lực để đánh giá liệu các chính sách hỗ trợ có thực sự giúp doanh nghiệp mạnh lên sau khi kết thúc quá trình hỗ trợ.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng sẽ đơn giản hóa tiêu chí xác định DNNVV theo hướng dễ nhận diện, dễ áp dụng hơn so với quy định hiện hành, tạo thuận lợi cho cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi.

Chia sẻ thêm về quá trình xây dựng dự thảo luật, ông Tô Hoài Nam cho biết một trong những nội dung VINASME kiên trì đề xuất là cụ thể hóa tinh thần "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự" theo Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Đây là chủ trương đúng nhưng khi triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau, đặc biệt trong việc xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và xử lý hình sự đối với hoạt động kinh doanh.

VINASME đề xuất nguyên tắc: đối với trường hợp doanh nghiệp vi phạm lần đầu và không do lỗi cố ý, cơ quan quản lý nhà nước cần hướng dẫn doanh nghiệp khắc phục trước thay vì xử phạt ngay.

"Trước đây, doanh nghiệp dù vi phạm do cố ý hay vô ý đều bị xử phạt trước rồi mới được hướng dẫn. Chúng tôi đề xuất thay đổi theo hướng: nếu là vi phạm lần đầu và không có yếu tố cố ý, cơ quan quản lý cần hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng, không xử phạt ngay. Bởi việc xử phạt ngay từ đầu dễ khiến doanh nghiệp e ngại, chùn bước", ông Nam nói.

Mục tiêu của đề xuất là tạo tâm lý yên tâm để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới sáng tạo và phát triển. Bởi đổi mới sáng tạo luôn gắn với những mô hình, cách làm mới nên không thể hoàn toàn giống với các quy định hay thực tiễn cũ. Nếu áp dụng máy móc các quy định hiện hành để đánh giá những mô hình mới sẽ rất khó khuyến khích doanh nghiệp đổi mới.

"Chúng tôi mong muốn khi đạo luật được ban hành, DNNVV sẽ yên tâm hơn trong đổi mới sáng tạo và đột phá. Đây cũng là nội dung VINASME sẽ tiếp tục kiên trì theo đuổi và rất mong nhận được sự góp ý, phản biện của các chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện", ông Nam nhấn mạnh.

Thu An