Cần làm rõ hình thức xử lý tiền thu lợi bất hợp pháp trong lĩnh vực tài nguyên và khoáng sản

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) Đặng Ngọc Điệp, sau khi Nghị định số 36/2020/NĐ-CP xử lý các vi phạm trong xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản được ban hành, Sở NNMT các tỉnh, thành phố trên cả nước đã tiến hành 242 đoàn thanh tra, kiểm tra đối với 447 tổ chức, cá nhân.

Qua thanh tra, kiểm tra đã phát hiện 26% số đối tượng được thanh tra có các hành vi vi phạm; các vi phạm chủ yếu tập trung vào các nội dung: lập báo cáo thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại trong khu vực được phép khai thác mà không đầy đủ thông tin theo mẫu do Bộ TNMT quy định; khai thác không đúng thiết kế mỏ được phê duyệt; không nộp thiết kế mỏ; lập không đầy đủ sổ sách, chứng từ, văn bản, tài liệu liên quan.

Căn cứ kết quả thanh tra, kiểm tra, các cơ quan có thẩm quyền đã xử phạt vi phạm hành chính 148 tổ chức, cá nhân với số tiền hơn 22 tỷ đồng.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết, vẫn còn sự thiếu đồng bộ, thống nhất quan điểm trong xử lý vi phạm. Chẳng hạn, Nghị định số 36/2020/NĐ-CP của Chính phủ không có quy định ranh giới về xử lý hành chính và xử lý hình sự và về hành vi vi phạm nào đã bị xử lý hành chính sẽ chuyển xử lý hình sự.

Mặt khác, theo quy định tại Điều 227 Bộ Luật hình sự thì một trong những trường hợp xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên, đó là hành vi “thu lợi bất chính” từ nghiên cứu, thăm dò, khai thác khoáng sản từ 100 triệu đồng trở lên. Tuy nhiên, Bộ Luật hình sự năm 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan hiện chưa quy định rõ khái niệm “thu lợi bất chính”.

Hiện chưa có quy định cụ thể về cách thức, phương pháp xác định thiệt hại và văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn về trình tự, phương pháp tính toán để xác định số tiền “thu lợi bất chính” gây khó khăn khi thu hồi số lợi bất hợp pháp, khắc phục hậu quả do các hành vi vi phạm trong khai thác khoáng sản gây ra, mặc dù đây là quy định cần được thực hiện kịp thời. Ngoài các Quyết định xử phạt của Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (trước đây) thì nhiều địa phương cũng đang vướng mắc quy định này nên chưa thể xử lý được.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh, việc xác định chính xác, hợp lý và khả thi số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm (đặc biệt trong lĩnh vực khai thác tài nguyên, khoáng sản) là vấn đề cốt lõi, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi pháp luật, tính răn đe của chế tài và sự công bằng trong môi trường kinh doanh.

Để khắc phục những bất cập này, mới đây Bộ NNMT có đề xuất gửi tới Chính phủ để làm rõ khái niệm thu lợi bất chính và hướng giải quyết. Từ đó, Bộ NNMT cho rằng, xác định số lợi bất hợp pháp cần tính theo phương án không trừ chi phí vật tư trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí khấu hao tài sản cố định trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, chi phí tài chính; chỉ trừ chi phí đã nộp vào ngân sách nhà nước khi xác định số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

Bộ NNMT cho rằng, giải pháp này nhằm đảm bảo tính răn đe của pháp luật khi xâm phạm tài sản công. Việc áp dụng được hiểu rằng pháp luật không công nhận các chi phí trực tiếp khi tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi sai trái. Khắc phục nguy cơ tổ chức, cá nhân vi phạm lợi dụng quy định để kê khai chi phí trực tiếp lớn trong đó có những chi phí chung phục vụ cho nhiều mục đích khác nhau, khó phân định dẫn tới số tiền thu lợi rất nhỏ, thậm chí bị âm (nhỏ hơn) so với giá trị khoáng sản đã tiêu thụ qua đó không đảm bảo tính răn đe và gây ra tình trạng bất công cho các tổ chức, cá nhân được cấp giấy phép theo quy định khi phải bỏ ra nhiều chi phí để khai thác khoáng sản hợp pháp. Đồng thời, giảm thiểu sự phức tạp, rủi ro cho cơ quan nhà nước khi xác định các chi phí trực tiếp.

Khắc Hạnh