Cần kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị với dự án bất động sản quy mô lớn

Bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc

Ngày 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, mục đích ban hành Luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật đã cụ thể hóa, luật hóa các quy định về thẩm quyền quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Đối với quản lý kiến trúc, dự thảo Luật đã làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương.

Hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đối với hành nghề kiến trúc, dự thảo Luật đã hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế. Phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh. Sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, bảo đảm vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực kiến trúc.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc, thể chế hóa chủ trương, định hướng của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đáng chú ý, dự thảo Luật kế thừa, luật hóa quy định tại Nghị định số 140/2025/NĐ-CP và Nghị định số 144/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp đối với lĩnh vực kiến trúc; Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.

Cụ thể, bỏ quy định việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành (khoản 4 Điều 14); bỏ quy định việc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc trung ương (khoản 4 Điều 14).

Bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, thủ tục công nhận tổ chức xã hội - nghề nghiệp đủ điều kiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc quy định (Điều 26); bỏ quy định thành lập Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc (Điều 29).

Ngoài ra, giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề, chỉ cấp đối với trường hợp hoạt động chuyên môn có yêu cầu về an toàn của công trình thiết kế, ảnh hưởng lớn đến không gian, kiến trúc cảnh quan công cộng, hình ảnh đô thị, các quy định bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng.

Cần bổ sung cơ chế kiểm soát

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho hay, Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải.

Về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành nội dung sửa đổi Điều 5 dự thảo Luật. Tuy nhiên, việc phân cấp cho UBND các cấp (bao gồm cả cấp xã) tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể phát sinh vướng mắc do kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn sâu, có tính hệ thống, liên vùng.

Theo đó, đề nghị nghiên cứu chỉnh lý quy định này theo hướng UBND cấp tỉnh ban hành Bộ tiêu chí, Khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, cấp xã căn cứ theo các quy định khung này để thực hiện mà không tự quy định lại các tiêu chí về bản sắc văn hóa.

Về quy chế quản lý kiến trúc, bà Nguyễn Thanh Hải nêu, Ủy ban cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được thể hiện tại dự thảo Luật.

Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu việc không bắt buộc lập quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Đặc biệt, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về công trình kiến trúc có giá trị, bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu luật hóa tiêu chí cốt lõi nhận diện, phân loại công trình; quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong quy trình tổ chức lập, phê duyệt, công bố và điều chỉnh danh mục; nghiên cứu cơ chế tham vấn ý kiến của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, hội đồng chuyên gia độc lập và cộng đồng dân cư trước khi quyết định đưa công trình vào danh mục và quy định cơ chế quản lý, bảo tồn, hài hòa lợi ích của chủ sở hữu các công trình có giá trị kiến trúc nổi bật nhưng chưa đủ điều kiện xếp hạng di tích.

Về thi tuyển kiến trúc, còn có sự mâu thuẫn pháp lý giữa khoản 3 và khoản 5 Điều 17, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, chỉnh lý để đảm bảo mọi công trình mang tính biểu tượng, điểm nhấn đô thị đều phải đảm bảo chất lượng kiến trúc không phân biệt nguồn vốn đầu tư.

Về quản lý hành nghề kiến trúc và ứng dụng chuyển đổi số và Mô hình thông tin công trình (BIM) trong thiết kế, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản nhất trí với việc thu hẹp phạm vi các chức danh bắt buộc có chứng chỉ hành nghề nhằm cắt giảm thủ tục hành chính.

Song về việc bắt buộc ứng dụng BIM, đề nghị nghiên cứu không áp dụng đồng loạt mà cần có lộ trình, chỉ bắt buộc đối với công trình cấp I, cấp đặc biệt, dự án vốn đầu tư công nhằm tránh gây lãng phí và gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Dự thảo Luật được bố cục gồm 4 Điều. Điều 1 về Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc (số 40/2019/QH14); Điều 2 về Hiệu lực thi hành; Điều 3 về Điều khoản chuyển tiếp và Điều 4 về Sửa đổi, bổ sung một khoản của Điều 40 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15.

Quỳnh Nga