Cần hỗ trợ để doanh nghiệp khai phá tiềm năng hiệu quả năng lượng

* Thưa bà, bà đánh giá như thế nào về vai trò của HQNL và sự hợp tác về vấn đề này giữa 2 quốc gia?

- Việt Nam và Đan Mạch đã thiết lập quan hệ hợp tác về năng lượng từ năm 2013. Sự hợp tác này tập trung vào quy hoạch năng lượng dài hạn, tích hợp hiệu quả năng lượng tái tạo vào hệ thống điện và HQNL trong lĩnh vực công nghiệp. Thực tế, HQNL trong công nghiệp là một phần cốt lõi của quan hệ đối tác giữa 2 nước ngay từ những ngày đầu.

Cả Đan Mạch và Việt Nam đều ưu tiên cho hành động ứng phó biến đổi khí hậu, giảm phát thải CO2 và hợp tác dài hạn. Điều này đã góp phần tạo nên một mối quan hệ đối tác mang tính xây dựng ngay từ đầu. Tuy nhiên, phải khẳng định, HQNL là vấn đề khó với mọi quốc gia. Đây không phải là giải pháp tức thời, mà đòi hỏi sự tập trung liên tục.

HQNL là “nguồn nhiên liệu đầu tiên”, như cách gọi của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Chúng ta cần năng lượng, sử dụng hiệu quả hơn nghĩa là dùng ít hơn. Dùng ít năng lượng hơn sẽ giảm áp lực lên cơ sở hạ tầng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Về tiềm năng, IEA đã đánh giá rằng các cơ hội từ HQNL có thể giảm tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện năng cho Việt Nam tới 20% vào năm 2030.

* Bà đánh giá thế nào về các tiến bộ của Việt Nam trong việc cải thiện HQNL?

- Việt Nam đặt ra các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng, đồng nghĩa với nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, và các mục tiêu về khí hậu cũng rất tham vọng. Đây là một thách thức. Và đây cũng là lúc HQNL cần đặc biệt ưu tiên. HQNL là nền tảng trong chiến lược của Việt Nam nhằm đạt được các mục tiêu trung hòa carbon (Net-Zero) vào năm 2050. HQNL sẽ giúp giảm đầu tư vào ngành điện, giảm nhập khẩu nhiên liệu. Và Việt Nam đã là nước đi đầu trong việc công nhận HQNL là một trụ cột chính trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững nói chung.

Đại sứ quán Đan Mạch tham quan mô hình sử dụng hiệu quả năng lượng của doanh nghiệp

Tiến bộ là thực tế ở cấp độ vi mô với các chương trình cụ thể, các tiêu chuẩn và các dự án riêng lẻ; nhưng lại có ít tiến bộ hơn ở cấp độ vĩ mô, do đó, cường độ năng lượng cần phải được cải thiện.

* Thông thường, doanh nghiệp (DN) Việt vẫn thường lo ngại về vấn đề chi phí đầu tư cho việc sử dụng HQNL. Bà có khuyến nghị nào để DN Việt tự tin hơn trong vấn đề này?

- Hoàn toàn dễ hiểu khi các DN lo ngại về chi phí. Và đây chính là lý do nên tập trung vào HQNL. Việc coi năng lượng như bất kỳ yếu tố đầu vào nào khác của quá trình sản xuất là điều hợp lý. HQNL cũng giúp DN kiên cường hơn trước sự thay đổi của giá năng lượng.

Tuy nhiên, triển khai HQNL tương đối phức tạp, bao gồm vô số dự án, thay đổi hành vi và đòi hỏi sự tập trung nhất quán. Về cơ bản đây là một tư duy mới với nhiều DN. Điều quan trọng nữa là DN cần hiểu rằng năng lượng không phải là một vấn đề kỹ thuật thuần túy, mà là một lĩnh vực trọng tâm then chốt. Do đó, ban lãnh đạo DN phải tham gia và nắm rõ chi phí cũng như lợi ích của các dự án HQNL đối với chi phí sản xuất.

Bà Nethe Veje Laursen (bìa trái) trong chuyến làm việc với các doanh nghiệp thuộc dự án hợp tác giữa Việt Nam - Đan Mạch

Đối với một số DN, việc tiếp cận tài chính cũng là một thách thức. Về vấn đề này, tôi muốn nói rằng không chỉ các DN, mà cả các ngân hàng, cũng thấy HQNL tương đối phức tạp. Họ chưa hiểu hết giá trị của việc cải thiện HQNL. Do đó, sẽ rất tốt nếu có các sản phẩm hoặc cơ chế cho vay cụ thể, cung cấp các khoản vay cho các dự án HQNL, được điều hành bởi những người hiểu rõ những lợi ích này.

* Để HQNL trở thành phổ biến với doanh nghiệp Việt, theo bà cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam cần có các chính sách nào để hỗ trợ, thúc đẩy quá trình này?

- Những gì chúng tôi đã học được từ hơn 5 thập kỷ tập trung vào việc sử dụng năng lượng tại Đan Mạch, đó là các ví dụ thực tiễn có sức mạnh cực kỳ to lớn. Việt Nam có thể cân nhắc việc hỗ trợ cho các công ty tiên phong và để họ chia sẻ kinh nghiệm của mình. Việc kết hợp với các yêu cầu bắt buộc và các biện pháp khuyến khích đã được chứng minh là rất thành công ở Đan Mạch.

Cần đảm bảo rằng các mục tiêu không đưa ra một cách đơn lẻ. Việt Nam có mục tiêu rất tích cực, tiết kiệm năng lượng 8-10%, nhưng cần một số hình thức hỗ trợ cho các DN để khai phá tiềm năng HQNL.

Từ phía chính phủ, việc đảm bảo có sẵn đội ngũ có năng lực phù hợp cũng rất quan trọng. Các chuyên gia năng lượng được đào tạo bài bản sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc xác định các dự án HQNL tốt nhất.

Thêm vào đó, cũng cần đảm bảo việc ban hành các chính sách HQNL tốt, theo sau đó là các biện pháp tương xứng. Và hãy đảm bảo rằng các biện pháp thực sự được triển khai và thực thi.

* Đan Mạch sẽ có các chương trình tiếp theo như thế nào để giúp Việt Nam thực hiện tốt hơn nữa việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thưa bà?

- Thông qua Chương trình Hợp tác Đối tác Năng lượng Việt Nam - Đan Mạch, Cục Năng lượng Đan Mạch dự kiến sẽ tiếp tục tập trung vào HQNL trong công nghiệp. Chúng tôi hiện đang nỗ lực thành lập một Trung tâm xuất sắc về Hiệu quả năng lượng (COE). COE sẽ đóng vai trò như một cơ chế một cửa hoặc một điểm tiếp nhận duy nhất, để các công ty biết nơi cần đến khi tìm kiếm thông tin, cũng như hướng dẫn về hỗ trợ tài chính, những nguồn vốn sẽ được cung cấp thông qua Quỹ HQNL quốc gia. COE cũng sẽ đóng vai trò là một Trung tâm dành cho các chuyên gia, tạo ra một không gian để chia sẻ kiến thức và phát triển chuyên môn.

Đan Mạch cũng làm việc với Việt Nam để thu thập thêm dữ liệu cho thấy tiềm năng HQNL. Chúng tôi sẽ tiếp tục chia sẻ các phân tích và kết quả, đóng vai trò là nguồn cảm hứng cho các doanh nghiệp. Chúng tôi cũng duy trì đối thoại về HQNL với các đối tác là cơ quan chính phủ.

* Trân trọng cảm ơn bà!

Hoàng Tú