Cần có chế tài đủ mạnh để bảo vệ an toàn dữ liệu cá nhân trong môi trường số

Sáng 18/4, Trường Đại học Luật TPHCM đã tổ chức Hội thảo quốc tế với chủ đề “Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ khía cạnh pháp lý”, với sự tham dự của đông đảo chuyên gia, nhà nghiên cứu, đại diện các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đến từ nhiều địa phương. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số đang phát triển mạnh mẽ, khi dữ liệu cá nhân không chỉ gắn với đời sống riêng tư mà còn trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ quản trị, phát triển kinh tế và xây dựng xã hội số.

GS.TS Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM phát biểu tại hội thảo

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, nhấn mạnh bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện nay đã trở thành một yêu cầu cấp thiết của hệ thống pháp luật hiện đại, không còn là vấn đề riêng của lĩnh vực công nghệ. Việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được xem là một dấu mốc quan trọng, thể hiện rõ quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và quyền riêng tư trong môi trường số.

Theo GS.TS Đỗ Văn Đại, vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để bảo vệ dữ liệu cá nhân một cách hiệu quả trong thực tiễn. Chính vì vậy, hội thảo được tổ chức với mục tiêu nghiên cứu, tham chiếu kinh nghiệm từ nhiều hệ thống pháp luật, qua đó lựa chọn và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bên cạnh việc nhận diện thế nào là dữ liệu cá nhân, hội thảo tập trung làm rõ các hành vi xâm phạm và cách thức xác định vi phạm trên cơ sở quy định pháp luật, tiếp cận theo ba phương diện chủ yếu gồm hình sự, hành chính và dân sự.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Các tham luận tại hội thảo xoáy sâu vào việc khi dữ liệu cá nhân bị xâm phạm, yêu cầu đặt ra không dừng lại ở việc nhận diện mà cần thiết lập các cơ chế chế tài tương ứng để xử lý và phòng ngừa. Việc nghiên cứu các biện pháp chế tài trong cả ba lĩnh vực pháp luật không chỉ nhằm xử lý hành vi vi phạm mà còn hướng tới bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu. Các vấn đề về quyền của cá nhân, cơ chế bảo vệ và khả năng tiếp cận công lý cũng được đặt ra như những nội dung xuyên suốt của hội thảo.

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Hoa chủ trì hội thảo

TS Trần Thanh Thảo (Trường đại học Luật TPHCM) chỉ rõ tại Việt Nam, mặc dù Bộ luật Hình sự hiện hành đã quy định 09 tội phạm liên quan đến dữ liệu cá nhân nhưng chưa có các tội danh riêng đối với dữ liệu cá nhân. Từ đó ông Thảo đề xuất xây dựng các tội phạm quy định vể bảo vệ dữ liệu cá nhân trong Bộ Luật Hình sự mà quyền được bảo vệ dữ liệu cá nhân được nhìn nhận là khách thể độc lập trong luật hình sự. Các hành vi vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bộ Luật Hình phải bao quát toàn bộ vòng đời của dữ liệu, từ thu thập, ghi nhận, lưu trữ, xử lý, sử dụng, chia sẻ hoặc công bố, chuyển giao cho đến xóa, hủy hoặc khử nhận dạng dữ liệu. Bên cạnh đó cần dựa trên tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi để xác định trách nhiệm hình sự, thay vì quy định dấu hiệu hậu quả là bắt buộc để cấu thành tội phạm.

Về mặt hành chính, TS Trần Thị Thu Hà (Trưởng bộ môn Luật Hành chính, Khoa Luật hành chính - Nhà nước, Trường đại học Luật TP.HCM) cũng chỉ ra, Việt Nam chưa có một nghị định chuyên biệt về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vi phạm dữ liệu cá nhân. Bản chất các quy định hiện hành còn phân tán, chủ yếu tiếp cận dưới khái niệm "thông tin cá nhân". Từ kinh nghiệm các nước, PGS.TS Phan Hoài Nam (Phó trưởng khoa luật quốc tế, Trường đại học Luật TP.HCM) đề xuất các kiến nghị liên quan đến cải thiện các quy định xác định thiệt hại và mở rộng phạm vi trách nhiệm của bên kiểm soát và bên xử lý dữ liệu cá nhân. Đặc biệt là vấn đề chấp nhận sự thỏa thuận liên quan đến bồi thường thiệt hại ước tính, chế tài đối với các vi phạm.

TS Trần Thanh Thảo trình bày tham luận

Trước các vấn đề được đặt ra, các đại biểu đã tích cực trao đổi, thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến chuyên sâu xoay quanh các nội dung được trình bày. Nhiều vấn đề thực tiễn được đặt ra như khó khăn trong việc nhận diện và chứng minh hành vi vi phạm trên không gian mạng, cơ chế xử lý đối với các hành vi xâm phạm dữ liệu, hay yêu cầu bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong quá trình thực thi pháp luật. Bên cạnh việc góp ý trực tiếp đối với các tham luận, các đại biểu còn chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, thực tiễn công tác và đề xuất nhiều giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ việc xây dựng quy định pháp luật đến tổ chức thực thi và nâng cao nhận thức tuân thủ trong xã hội.

Phát biểu bế mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa, Trưởng Khoa Luật Hình sự, Trường đại học Luật TPHCM, cho rằng, các nội dung được trao đổi tại hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng, từ việc nhận diện hành vi vi phạm, hoàn thiện cơ chế chế tài, đến bảo đảm quyền của chủ thể dữ liệu và xác định trách nhiệm của các bên liên quan. Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Hoa, những kết quả nghiên cứu và thảo luận tại hội thảo không chỉ có giá trị tham khảo về mặt học thuật mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân theo hướng đồng bộ, hiệu quả và khả thi hơn trong thực tiễn. Đồng thời, việc tăng cường năng lực thực thi, hoàn thiện cơ chế phối hợp và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể liên quan cũng được xem là những yếu tố then chốt nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong môi trường số, hướng tới một không gian số an toàn, minh bạch và bền vững trong thực tiễn.

Ngọc Anh