Cận cảnh tượng đài Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc bắn rơi máy bay Mỹ

Công trình có diện tích khoảng 1,51 ha, gồm nhiều hạng mục như: khu hạ tầng kỹ thuật với nhà quản lý, đón tiếp và trưng bày; khu tái hiện mô hình trận địa Đông Ngàn; hệ thống cổng chính, cổng phụ và các biển giới thiệu di tích.

Điểm nhấn của dự án là tượng đài Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc, được chế tác từ đá granit tự nhiên, cao 16m tính từ chân đế đến đỉnh tượng.

Phần đế được trang trí các hoa văn mang đặc trưng văn hóa vùng đất Hoa Lộc, trong khi khối tượng chính khắc họa hình ảnh 5 cô gái đại diện cho Trung đội nữ dân quân bên khẩu súng phòng không 12,7mm và xác máy bay Mỹ bị bắn rơi.

Bên cạnh tượng đài là khu tái hiện trận địa Đông Ngàn - nơi bố trí 3 khẩu đội súng phòng không theo thế trận hình tam giác. Đây là chiến thuật từng được Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc sử dụng để phục kích máy bay Mỹ.

Tại khu vực này, các khẩu súng phòng không 12,7mm được đặt thấp hơn mặt đất khoảng 50cm, nòng súng hướng lên bầu trời. Xung quanh vị trí chiến đấu được đắp các ụ đất cao từ 60-70 cm nhằm hạn chế thương vong do mảnh bom, đạn.

Không gian di tích còn mô phỏng hệ thống hầm hào, công sự và hầm chữ A - nơi trú ẩn của dân quân khi máy bay Mỹ ném bom.

Các mô hình súng 12,7mm, trang phục chiến đấu với mũ cối, mũ rơm của nữ dân quân được dựng theo kích thước và hình ảnh thực tế, góp phần tái hiện rõ nét bối cảnh chiến đấu tại trận địa Đông Ngàn.

Trong khuôn viên di tích còn có nhà quản lý, đón tiếp và trưng bày được xây dựng theo kiến trúc truyền thống.

Nhà quản lý, đón tiếp và trưng bày được mái lợp ngói mũi hài, nội thất sử dụng gỗ lim, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ vừa tạo sự bền vững cho công trình.

Theo tư liệu lịch sử, từ năm 1965, sau khi chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” thất bại, quân đội Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân và hải quân. Huyện Hậu Lộc trước đây - địa bàn ven biển phía Bắc tỉnh Thanh Hóa - trở thành mục tiêu đánh phá do có nhiều tuyến giao thông huyết mạch, kho lương thực và tuyến vận tải đường thủy quan trọng.

Trước tình hình đó, các đơn vị dân quân tự vệ được thành lập tại chỗ. Mùa hè năm 1967, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc ra đời với 14 cô gái tuổi từ 18 đến 20. Tháng 6/1967, đơn vị được trang bị ba khẩu súng phòng không 12,7mm để bảo vệ bầu trời và các tuyến vận tải đường sông, đường biển. Phần lớn nữ dân quân khi ấy vẫn là học sinh hoặc lao động tại hợp tác xã, nhưng nhanh chóng bước vào trực chiến.

Trong giai đoạn 1967 - 1972, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc đã tham gia hơn 100 trận chiến đấu, bắn rơi 3 máy bay hiện đại của không lực Hoa Kỳ. Đây cũng là đơn vị dân quân du kích đầu tiên của cả nước bắn rơi máy bay địch bằng súng bộ binh. Với chiến công ấy, đơn vị đã được Bác Hồ gửi thư khen; đồng thời được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Năm 1991, Trận địa Đông Ngàn thuộc Cụm di tích lịch sử - văn hóa Hoa Lộc được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Khu di tích lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc là thành công trình tri ân, tôn vinh chiến công của đơn vị dân quân nữ anh hùng, đồng thời là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ và các tầng lớp Nhân dân.

Hoàng Đông