Cận cảnh thủ đô xanh 'độc nhất vô nhị' của Indonesia

Người dân nghỉ ngơi trước Phủ tổng thống ở Nusantara. Ảnh: New York Times.

Tại góc đường hẻo lánh của đảo Borneo một ngày thứ Hai gần đây, một người ung dung chạy bộ giữa con đường 6 làn xe vừa trải nhựa. Không hề có khung cảnh tắc đường thường thấy. Nơi đây chính là Nusantara - một đô thị xanh mọc lên giữa cánh rừng rậm ở Indonesia.

Tuy nhiên, 3 năm sau khi khởi công xây dựng thành phố, triển vọng của nơi được mệnh danh là thủ đô tương lai của Indonesia đang mù mịt. Chỉ một phần nhỏ công chức mới chuyển đến đây. Tương lai của nguồn cung nước đang bấp bênh. Cư dân phải đi lại hàng giờ để đến trung tâm mua sắm hoặc rạp chiếu phim. Nhiều người Indonesia hiện gọi Nusantara là “thành phố ma”.

Dẫu vậy, khách du lịch vẫn thường xuyên đến thăm thú Nusantara. Nhiều người quay video TikTok đứng trước tượng Garuda - loài chim thần thoại, biểu tượng quốc gia của Indonesia. Hầu hết lái xe từ các thành phố lân cận ở tỉnh Đông Kalimantan. Số khác bay đến sân bay ở Balikpapan, cách đó hai giờ lái xe.

Trong khi đó, nhiều người trẻ tuổi chuyển tới Nusantara sinh sống và tự coi mình là “người tiên phong cho lối sống đô thị mới”.

“Thật tuyệt khi là người tạo nên lịch sử phải không?”, Fachri Syamdoni Nawik - 26 tuổi, chuyên viên tư vấn dữ liệu, chuyển đến Nusantara hồi tháng 3/2025 - chia sẻ.

"Thành phố 10 phút"

Nusantara hướng đến mục tiêu trở thành “thành phố 10 phút”, đồng nghĩa mọi người có thể di chuyển trong 10 phút bằng cách đi bộ, đạp xe hoặc dùng giao thông công cộng. Cư dân đi xe buýt điện và chỉ được phép lái xe thân thiện với môi trường. Khái niệm này mang “tính cách mạng” với nhiều người Indonesia, đặc biệt với ai lớn lên ở những đô thị siêu đông đúc như Jakarta.

“Tôi chưa từng thấy vùng nào của Indonesia giống thế này”, Adji Pramono - 48 tuổi, trợ lý giám đốc bộ phận ẩm thực và đồ uống của khách sạn Swissotel ở Nusantara - cho biết.

Ông Adji - người sinh ra và lớn lên ở Jakarta - nói sẽ không bao giờ quay lại làm việc ở thủ đô hiện tại. Ông phải thức dậy lúc 4h để kịp giờ làm việc lúc 8h: “Tôi gặp mọi người mỗi ngày và họ lúc nào cũng giận dữ”. Trong khi đó, ông cảm nhận bầu không khí khác biệt ở Nusantara.

Một con đường năm làn xe gần khu vực tọa lạc các tòa nhà chính phủ ở Nusantara. Ảnh: New York Times.

Nusantara là đề xuất của cựu Tổng thống Indonesia Joko Widodo từ năm 2019, nhằm di dời thủ đô Jakarta trước nguy cơ chìm dần xuống biển. Nusantara có nghĩa là “quần đảo” trong tiếng Java cổ và là sự gợi nhắc đến tính đa dạng của các hòn đảo và người dân Indonesia. Tuy nhiên, người kế nhiệm Prabowo Subianto vẫn chưa đến thăm Nusantara sau khi nhậm chức năm 2024 và đã cắt giảm ngân sách phát triển.

Chrestian Pesik - CEO của Swissotel, một trong hai khách sạn ở Nusantara và là khách sạn duy nhất có thương hiệu quốc tế - cho biết 9 đại sứ nước ngoài đã tới đây và xem xét khả năng mở đại sứ quán. “Nhiều người không biết gì về thành phố và coi nó là thành phố ma. Tuy nhiên, nếu tới đây, họ có thể thấy thành phố đang phát triển”, ông chia sẻ.

Khi được hỏi người dân ở đây giải trí bằng cách nào, ông Pesik trả lời: “Chúng tôi chạy bộ!”.

Putri - công chức 23 tuổi, tốt nghiệp ngành kỹ thuật điện năm 2024 - đã chuyển tới Nusantara hồi tháng 6/2025. Cô cho biết mình dễ dàng kết bạn mới (hầu hết trong độ tuổi 20) và không bao giờ thấy nhàm chán vì được tham dự nhiều lễ hội ẩm thực và trồng cây mỗi tháng.

Nhiều cư dân cho biết chất lượng cuộc sống của họ ở Nusantara tốt hơn.

Ông Fachri được sống miễn phí trong một căn hộ ở tầng 10 do chính phủ cung cấp. Ông có một tivi màn hình phẳng kết nối với Netflix và lần đầu tiên, phòng ngủ có máy điều hòa. Bên ngoài căn hộ có ba thùng phân loại rác. Ông Fachri khẳng định chỗ ở hiện tại là nơi có chất lượng tốt nhất từ trước đến nay. Ở tầng dưới có một phòng tập thể dục, cùng với khu vực chơi bóng đá và bóng bàn.

Những bất cập tồn tại

Vừa là tiền đồn biên giới, vừa là thành phố đại học, vẫn chưa rõ liệu Nusantara có phát triển thành đô thị như ông Joko hình dung hay không. Các quan chức cho biết dân số hiện tại của Nusantara khoảng 155.000 người, song khu vực xung quanh tượng đài Garuda và cung điện tổng thống mới chỉ có 10.000 người sinh sống, phần lớn là công nhân xây dựng.

Nusantara dự kiến trải rộng gần 2,5 triệu m2, song đang chủ yếu toàn cây cối. Cư dân không có nhiều lựa chọn nếu muốn ăn hàng hoặc mua đồ tạp hóa. Một khu chợ truyền thống đang được xây dựng. Dù có nhiều cây xanh, Nusantara không có nhiều bóng mát, khiến cái nóng giữa buổi chiều trở nên khó chịu. Điện được cung cấp thông qua năng lượng mặt trời và lưới điện, song mục tiêu dài hạn là thành phố sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào năng lượng sạch.

Nhiều cư dân yêu thích cuộc sống tại Nusantara. Ảnh: New York Times.

Theo trung tâm thông tin du khách, Nusantara muốn trở thành thành phố “đáng sống và đáng yêu”. Đây là mục tiêu đầy tham vọng trong bối cảnh nhiều người chỉ trích về tác hại với môi trường xung quanh. Các nhà bảo tồn cho biết hàng nghìn mẫu rừng ngập mặn, môi trường sống của loài khỉ mũi dài có nguy cơ tuyệt chủng, đã bị phá hủy.

Mappaselle - người đứng đầu Nhóm Công tác ven biển Balikpapan - nhận định việc xây dựng đường cao tốc thu phí nối liền Nusantara với thành phố lân cận Balikpapan đã cắt đứt các nguồn nước quan trọng và dẫn tới tình trạng lũ lụt gia tăng. Mappaselle cho biết giới chức vẫn chưa công bố báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Trong khi đó, Bambang Susantono - từng đứng đầu Cơ quan Quản lý Thủ đô Nusantara - cho rằng việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng dự án có thể tạo ra vấn đề, dẫn chứng thủ đô mới Brasília của Brazil hiện bị bao quanh bởi khu ổ chuột. “Phát triển thành phố là phát triển cộng đồng, thay vì chỉ chú trọng tới cơ sở vật chất”, ông nói.

Một rủi ro tiềm ẩn với Nusantara là nước. Ông Bambang cho biết đập được xây dựng trên sông Sepaku đảm bảo an ninh nước cho Nusantara tới năm 2030. Sau đó, giới chức cần xây dựng một con đập khác hoặc dẫn nước từ các con sông khác.

Khắp thành phố, hoạt động xây dựng vẫn tấp nập. Andrinof Chaniago - cựu Bộ trưởng Kế hoạch Phát triển Quốc gia Indonesia, người khởi xướng di dời thủ đô - khẳng định những lo ngại về số phận của dự án là không có cơ sở.

Trí Ân