Cận cảnh robot 'dẫn đường' cho bác sĩ trong ca mổ phức tạp

Mỗi bước đi đều trở nên nặng nhọc với ông Phùng Văn Hùng (68 tuổi, Ba Vì, Hà Nội). Ít ai biết rằng phía sau dáng đi khó khăn ấy là hơn một thập kỷ chống chọi với tình trạng chèn ép dây thần kinh cột sống, căn bệnh khiến cơ mông teo dần, chân của ông Hùng nhỏ lại và những cơn đau rát luôn đeo bám. Sau khi thăm khám tại nhiều cơ sở y tế, ông quyết định phẫu thuật tại khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện Đại học Y Dược, ĐH Quốc gia Hà Nội, Cơ sở Linh Đàm.

Để chuẩn bị cho ca phẫu thuật, các bác sĩ đã hội chẩn với các chuyên gia hàng đầu về phẫu thuật cột sống đến từ Malaysia nhằm xây dựng phương án điều trị tối ưu. Đáng chú ý, ca mổ được thực hiện với sự hỗ trợ của robot Mazor X Stealth Edition kết hợp hệ thống định vị phẫu thuật 3D theo thời gian thực và hệ thống theo dõi thần kinh trong mổ (IOM), góp phần nâng cao độ chính xác và an toàn.

PGS.TS.BS Nguyễn Lê Bảo Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện, Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống, cho biết ca phẫu thuật của bệnh nhân này thuộc nhóm bệnh lý rất phức tạp. Bệnh nhân bị chèn ép tủy sống nặng ở cột sống ngực do cốt hóa dây chằng vàng.

Theo PGS Tiến, sự xuất hiện của các công nghệ mới đã tạo ra bước ngoặt trong điều trị. Hiện nay, các bác sĩ có thể tiếp cận cột sống theo hướng 360 độ, bao gồm đường trước, đường bên và đường sau. Thay vì thực hiện một cuộc phẫu thuật kéo dài nhiều giờ, ê-kíp có thể chia thành hai thì phẫu thuật riêng biệt, mỗi lần khoảng 2,5-3 giờ.

"Ngay cả khi chưa có robot, chỉ riêng việc thay đổi chiến lược tiếp cận đã giúp cải thiện kết quả điều trị rất nhiều. Nhiều bệnh nhân trước đây phải truyền 3-4 đơn vị máu, thậm chí 6-7 đơn vị, thì nay gần như không cần truyền máu nhờ kỹ thuật mổ mới", ông nói. Khi kết hợp robot và các công nghệ hỗ trợ hiện đại, độ chính xác trong đặt dụng cụ được nâng lên đáng kể. Nếu trước đây kết quả phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân của phẫu thuật viên thì hiện nay quá trình lập kế hoạch đã được số hóa và mô hình hóa.

"Cùng với sự hỗ trợ của AI (trí tuệ nhân tạo), toàn bộ cấu trúc giải phẫu hiện ra trực quan trước mắt phẫu thuật viên. Chúng tôi không còn phải ước lượng hay chụp đi chụp lại nhiều lần trong mổ. Điều đó giúp giảm căng thẳng cho ê-kíp và góp phần nâng cao tỷ lệ thành công", PGS Tiến nhận định. Theo ông, trong tương lai gần, những công nghệ này sẽ phát triển mạnh tại các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh như Việt Nam.

Hệ thống robot đóng vai trò như một "bản đồ dẫn đường" với độ chính xác đến từng milimet, giúp định vị và bắt vít qua da vào đúng cuống sống mà không làm tổn thương các rễ thần kinh hay mạch máu chung quanh - điều mà trước đây khá khó khăn dưới sự hướng dẫn của C-arm (một thiết bị chụp X-quang di động).

Trong khi đó, hệ thống định vị phía trên bàn mổ đóng vai trò như "đôi mắt", liên tục theo dõi vị trí của dụng cụ phẫu thuật và giải phẫu người bệnh trong không gian 3D. Sự kết hợp này giúp bác sĩ đặt vít với độ chính xác gần như tuyệt đối.

Trước khi đặt những chiếc đinh vít đầu tiên, toàn bộ vùng cột sống của người bệnh được quét bằng hệ thống CT ngay trong phòng mổ. Chỉ trong vài phút, hàng trăm lát cắt được thu thập và tái tạo thành mô hình giải phẫu 3D. Dữ liệu này sau đó được truyền trực tiếp đến hệ thống định vị và robot Mazor X Stealth Edition, giúp bác sĩ lập kế hoạch đường đi tối ưu cho từng vít cột sống trước khi thực hiện can thiệp.

PGS Tiến cho rằng y học hiện đại đang tiến tới xu hướng cá thể hóa điều trị. Mỗi bệnh nhân có đặc điểm riêng và cần được xây dựng phác đồ phù hợp thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả.

Để triển khai đồng thời nhiều công nghệ hiện đại trong một ca phẫu thuật, bệnh viện phải đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo nhân lực và chuyển giao kỹ thuật. "Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người sử dụng làm chủ được nó. Nếu đội ngũ chưa đủ chuyên sâu thì dù có thiết bị hiện đại đến đâu cũng khó đạt kết quả tối ưu", Trưởng khoa Phẫu thuật Cột sống nhấn mạnh.

Nằm gọn trong lòng bàn tay bác sĩ, chiếc đinh vít chỉ dài vài centimet nhưng đóng vai trò then chốt trong ca phẫu thuật. Được làm từ hợp kim titan y khoa, mỗi vít sẽ được đặt chính xác vào cuống sống để tạo điểm tựa vững chắc, giúp cố định các đốt sống tổn thương và khôi phục sự ổn định của cột sống.

Ê-kíp đặt tổng cộng 8 vít vào các đốt sống cần cố định. Toàn bộ vị trí, góc đặt và độ sâu của từng vít được lập kế hoạch trước trên mô hình cột sống 3D, sau đó được robot hỗ trợ dẫn hướng trong quá trình phẫu thuật nhằm bảo đảm độ chính xác tối đa.

"Theo mức độ tổn thương của bệnh nhân, chỉ cần một sai sót rất nhỏ trong quá trình phẫu thuật cũng có thể dẫn đến liệt hai chân. Vì vậy, chúng tôi phải sử dụng kính vi phẫu để giải phóng chèn ép từng milimet một", PGS Tiến nói.

Các bác sĩ Việt Nam cũng liên tục đối chiếu diễn biến thực tế với kế hoạch đã được chuẩn bị từ trước, đồng thời trao đổi với chuyên gia đến từ Malaysia về một số vấn đề kỹ thuật phát sinh trong quá trình can thiệp. Sự phối hợp này góp phần đảm bảo các bước phẫu thuật được thực hiện liền mạch và đúng lộ trình.

Theo PGS Tiến, trước khi tiếp cận hệ thống robot thế hệ mới, ông và các đồng nghiệp đã có nhiều năm làm việc với các thế hệ robot trước đó. Chính quá trình tích lũy kinh nghiệm này giúp ê-kíp nhanh chóng làm chủ công nghệ mới và khai thác tối đa các ưu điểm của hệ thống.

Hiện nay, trong khu vực Đông Nam Á, mới chỉ có Malaysia và Singapore triển khai mô hình phòng mổ tích hợp công nghệ cao tương tự. "Việt Nam trở thành quốc gia thứ ba trong khu vực triển khai công nghệ này. Điều quan trọng là người bệnh trong nước có cơ hội tiếp cận những kỹ thuật tiên tiến ngay tại Việt Nam thay vì phải ra nước ngoài điều trị với chi phí rất lớn", vị chuyên gia nói.

Theo PGS Tiến, lợi ích lớn nhất mà người bệnh nhận được từ những công nghệ hiện đại là nâng cao độ chính xác của cuộc mổ. Trong phẫu thuật cột sống, độ chính xác đến từng milimet, từng góc nghiêng là yếu tố quyết định kết quả. Khi chỉ định đúng, kỹ thuật đúng và công nghệ hỗ trợ tốt, người bệnh sẽ hồi phục nhanh hơn, giảm nguy cơ biến chứng và sớm quay trở lại cuộc sống bình thường.

Nhờ sự hỗ trợ của các công nghệ mới, nhiều bệnh nhân có thể được tập đứng và đi lại chỉ vài giờ sau phẫu thuật. Tuy nhiên, thời gian hồi phục cụ thể còn phụ thuộc vào loại phẫu thuật và tình trạng của từng người. "Với một số ca nội soi, bệnh nhân gần như không cảm nhận nhiều khó chịu sau mổ. Những ca phẫu thuật lớn sẽ cần thời gian hồi phục lâu hơn, nhưng vẫn nhanh hơn rất nhiều so với trước đây", bác sĩ Nguyễn Lê Bảo Tiến cho biết.

Việt Linh - Phương Anh