Căn bệnh tuổi trung niên đang âm thầm tấn công người trẻ

Từng được xem là bệnh của tuổi trung niên, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, mỡ máu đang xuất hiện ngày càng nhiều ở thanh niên. Ảnh: Đinh Hà.

Cân nặng gần 70 kg trên chiều cao khoảng 1,5 m khiến nam sinh 17 tuổi ngày càng ngại vận động. Việc leo cầu thang trở nên nặng nhọc, các hoạt động thường ngày cũng gặp nhiều trở ngại. Nhưng điều khiến các bác sĩ lo lắng hơn cả không nằm ở cân nặng.

Các xét nghiệm tại Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) cho thấy bệnh nhân đã có gan nhiễm mỡ, men gan tăng cao khoảng 200 U/L và xuất hiện tình trạng tiền đái tháo đường.

Bệnh chuyển hóa đang trẻ hóa nhanh chóng

Trao đổi với Tri Thức - Znews, thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn, cho biết khi nhập viện, nam sinh có chỉ số BMI trên 30, thuộc nhóm béo phì nặng.

Theo bác sĩ Giang, đây không phải trường hợp cá biệt. Nhiều bệnh nhân trẻ mắc gan nhiễm mỡ từng trải qua giai đoạn tăng cân nhanh trong thời gian ngắn. Nguyên nhân phổ biến là thức khuya kéo dài, ăn đêm, ít vận động, sử dụng nhiều thực phẩm giàu năng lượng, đồ ăn nhanh, nước ngọt, trà sữa và các sản phẩm chứa nhiều đường hoặc tinh bột tinh chế trong các giai đoạn ôn thi hoặc chịu áp lực tâm lý.

Những thói quen này khiến đường huyết tăng nhanh sau ăn, buộc tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để kiểm soát đường máu. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, nhất là khi đi kèm dư thừa năng lượng và ít vận động, cơ thể dễ tích tụ mỡ nội tạng, tăng nguy cơ kháng insulin, gan nhiễm mỡ, tiền đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa khác.

"Bệnh nhân gặp rất nhiều khó khăn trong sinh hoạt vì cân nặng quá lớn, khả năng vận động bị hạn chế và tâm lý cũng bị ảnh hưởng đáng kể", bác sĩ Giang cho biết.

Các bác sĩ cảnh báo gan nhiễm mỡ không còn là bệnh của người lớn tuổi khi ngày càng nhiều học sinh, sinh viên phải điều trị các rối loạn chuyển hóa. Ảnh: Unsplash.

Sau quá trình điều trị kết hợp giảm cân, tình trạng sức khỏe của nam sinh đã cải thiện rõ rệt.

Theo ThS.BS Nguyễn Hoàng Giang, những năm gần đây, số người mắc các bệnh lý chuyển hóa như thừa cân, béo phì, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường gia tăng rõ rệt.

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số lượng bệnh nhân tăng lên mà còn ở xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ nét.

Nếu trước đây các bệnh lý chuyển hóa chủ yếu xuất hiện ở người trung niên và cao tuổi thì hiện nay các cơ sở y tế đang tiếp nhận ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ, từ học sinh, sinh viên đến những người mới đi làm.

Tại đơn vị điều trị của Bệnh viện Thanh Nhàn, hiện có hơn 6.000 bệnh nhân đái tháo đường đang được quản lý. Trong số này, tỷ lệ người mắc các bệnh lý gan chuyển hóa chiếm trên 40%.

Các nghiên cứu trên thế giới cũng cho thấy bệnh gan chuyển hóa đang ảnh hưởng tới hơn 30% dân số. Riêng ở nhóm bệnh nhân đái tháo đường, tỷ lệ mắc bệnh có thể vượt quá 50%.

Vì sao nhiều người phát hiện bệnh nhưng vẫn bỏ điều trị?

Theo bác sĩ Giang, một trong những sai lầm phổ biến hiện nay là nhiều người cho rằng gan nhiễm mỡ chỉ là tình trạng nhẹ, không cần điều trị.

Trên thực tế, gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm và hầu như không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Phần lớn bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc kiểm tra vì một lý do khác.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng khoa Nội tiết và Các bệnh chuyển hóa, Bệnh viện Thanh Nhàn. Ảnh: Phương Anh.

Chính sự "im lặng" này khiến nhiều người chủ quan. Nếu tình trạng viêm kéo dài, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa gan, xơ gan và làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Không chỉ dừng lại ở tổn thương gan, bệnh còn liên quan chặt chẽ với kháng insulin, đái tháo đường, tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu. Đây đều là những yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh tim mạch và đột quỵ.

"Thực tế, nhiều bệnh nhân gan nhiễm mỡ tử vong không phải do biến chứng tại gan mà do các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ", bác sĩ Giang cảnh báo.

Theo vị chuyên gia, tình trạng người bệnh biết mình bị gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn mỡ máu nhưng không điều trị khá phổ biến, đặc biệt ở nhóm người trẻ.

Nguyên nhân đầu tiên là bệnh thường không gây triệu chứng rõ rệt nên người bệnh chưa cảm nhận được mức độ nguy hiểm. Nhiều người ưu tiên công việc, học tập hoặc các trách nhiệm gia đình hơn là chăm sóc sức khỏe.

Bên cạnh đó, việc thay đổi lối sống cũng là rào cản lớn. Hội chứng chuyển hóa bao gồm nhiều yếu tố như béo bụng, tăng huyết áp, tăng triglycerid, giảm HDL-cholesterol và tăng đường huyết. Chỉ cần xuất hiện từ 3 trong 5 tiêu chí đã có thể được chẩn đoán mắc hội chứng chuyển hóa.

Tuy nhiên, do bệnh tiến triển âm thầm, ít biểu hiện nên nhiều người thiếu động lực để thay đổi chế độ ăn uống, sinh hoạt và tập luyện ngay từ khi bệnh mới xuất hiện.

Áp lực học tập, công việc, thi cử, các vấn đề gia đình cùng sự phổ biến của thức ăn nhanh, đồ uống có đường, trà sữa khiến việc duy trì lối sống lành mạnh trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Phương Anh