Cấm trẻ dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội là chưa đủ

Theo quy định hiện hành, người dưới 16 tuổi khi đăng ký tài khoản mạng xã hội phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đăng ký bằng thông tin của mình và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ tiếp cận. Gần đây, cơ quan quản lý tiếp tục đề xuất tài khoản của trẻ em không được đăng bài, bình luận, tương tác hay bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, các chuyên gia nhận định đề xuất mới là biện pháp cần thiết và có ý nghĩa phòng ngừa rõ rệt. Đây là bước chuyển từ việc chủ yếu đặt trách nhiệm vào người dùng sang yêu cầu nền tảng phải thiết kế môi trường phù hợp với độ tuổi của trẻ

Điều gì xảy ra khi cấm trẻ em tương tác trên MXH?

TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên Đại học Swinburne (Australia), nhà sáng lập SkillPixel, cho rằng đề xuất mới sẽ giúp hạn chế những hành vi nguy hiểm do trẻ thiếu nhận thức như công khai thông tin cá nhân, đăng nội dung trong lúc bốc đồng, tham gia công kích tập thể hoặc vô tình làm nội dung có hại lan truyền rộng hơn.

“Đây là một lớp phòng vệ cần thiết, đặc biệt đối với trẻ nhỏ”, tiến sĩ nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo TS Hy, rủi ro trên mạng xã hội không chỉ xuất hiện khi trẻ đăng bài. Dù Luật An ninh mạng 2025 đã có quy định kiểm soát nội dung để không gây nguy hại hoặc xâm hại trẻ em; ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin độc hại, nhưng theo quan sát thực tế của TS Hy, nhiều nền tảng không có cơ chế bảo vệ trẻ.

Do đó, dù trẻ không bình luận hay nhấn thích vẫn có thể xem các nội dung về bạo lực, tự làm hại bản thân, thử thách nguy hiểm hoặc những chuẩn mực ngoại hình thiếu lành mạnh.

Các hệ thống gợi ý nội dung bằng AI có thể học từ thời gian xem, nội dung trẻ tìm kiếm, video trẻ xem hết, xem lại hay bỏ qua. Vì vậy, ngay cả khi không được bình luận hoặc chia sẻ, trẻ vẫn có thể bị cuốn vào một vòng lặp nội dung ngày càng hẹp và cực đoan hơn nếu thuật toán chỉ tối ưu hóa thời gian sử dụng.

Không thể kỳ vọng chỉ cần khóa một số tính năng là trẻ sẽ hoàn toàn an toàn. Ảnh: Reuters.

Đồng quan điểm, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra khi hạn chế tính năng tương tác với tài khoản dưới 16 tuổi, trẻ có thể khai sai năm sinh, sử dụng thông tin hoặc tài khoản của cha mẹ, mượn thiết bị của người lớn, lập tài khoản trên nền tảng xuyên biên giới hoặc chuyển sang những ứng dụng ít được kiểm soát hơn.

Bà Nga cũng cho rằng nếu cơ chế xác minh quá lỏng lẻo, quy định khó phát huy tác dụng; nhưng thu thập quá nhiều dữ liệu cá nhân để xác minh tuổi thì lại có nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và làm phát sinh rủi ro lộ lọt dữ liệu của trẻ em.

Bên cạnh đó, năng lực công nghệ và trách nhiệm tuân thủ của các nền tảng không đồng đều. Những doanh nghiệp lớn có thể xây dựng chế độ tài khoản trẻ em, bộ lọc nội dung và công cụ giám sát; nhưng nhiều dịch vụ nhỏ, nền tảng nước ngoài hoặc ứng dụng mới xuất hiện có thể chưa thực hiện đầy đủ.

“Nếu không có cơ chế kiểm tra độc lập và chế tài đủ mạnh, quy định rất dễ dừng lại ở cam kết của doanh nghiệp”, bà Nga cho hay.

Ngoài ra, thách thức nằm ngay trong gia đình. Theo đại biểu quốc hội, không phải phụ huynh nào cũng có đủ kỹ năng số, thời gian và kiến thức để theo dõi hoạt động trực tuyến của con. Có trường hợp cha mẹ giao điện thoại cho con để trẻ tự sử dụng; cũng có trường hợp kiểm soát quá mức, âm thầm đọc mọi tin nhắn, dẫn đến xung đột và làm tổn thương quyền riêng tư của trẻ.

Đáng chú ý, nếu nền tảng chỉ yêu cầu người dùng bấm vào ô “tôi đã đủ tuổi” hoặc cha mẹ xác nhận một lần khi tạo tài khoản, trách nhiệm bảo vệ trẻ gần như vẫn bị đẩy về phía gia đình

TS Nguyễn Gia Hy bổ sung một đặc thù khác ở Việt Nam là các nền tảng còn là kênh liên lạc giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh. Vì thế, quy định chỉ được xem, không được tương tác nếu áp dụng tuyệt đối có thể vô tình chặn cả những tương tác tích cực và có người lớn giám sát.

Đây cũng là lý do cần phân biệt giữa bình luận công khai với người lạ và trao đổi trong một nhóm lớp học được xác thực, thay vì coi mọi hình thức tương tác đều có mức độ rủi ro như nhau.

TS Nguyễn Gia Hy đề xuất việc hạn chế mạng xã hội với trẻ em có thể phân tầng theo độ tuổi. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Đề xuất mô hình mạng xã hội với từng nhóm tuổi

Theo TS Nguyễn Gia Hy, hiện nay, một số nước cũng áp dụng đề xuất tương tự Việt Nam. Australia chọn phương án mạnh hơn, yêu cầu nhiều nền tảng ngăn người dưới 16 tuổi có tài khoản. Đến giữa tháng 12/2025, các nền tảng đã hạn chế khoảng 4,7 triệu tài khoản.

Tuy nhiên, tiến sĩ nhận định số tài khoản bị loại bỏ mới phản ánh mức độ tuân thủ, chưa đủ để kết luận rằng sức khỏe tinh thần hay mức độ xâm hại trẻ em đã được cải thiện.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu và Anh chú trọng hơn vào cách tiếp cận “an toàn ngay từ thiết kế”: Xác định độ tuổi phù hợp, đặt tài khoản trẻ ở chế độ riêng tư, điều chỉnh hệ thống gợi ý, hạn chế nội dung có hại và cung cấp công cụ báo cáo dễ sử dụng.

Từ những phân tích trên, TS Hy cho rằng các nền tảng mạng xã hội nên có một chế độ mới dành riêng cho trẻ dưới vị thành niên, tương tự Youtube Kids. Cụ thể hơn, chuyên gia đề xuất mô hình phân tầng theo độ tuổi thay vì áp dụng cùng một chế độ cho mọi trẻ dưới 16 tuổi.

Với trẻ dưới 13 tuổi, tài khoản nên được liên kết với cha mẹ hoặc người giám hộ, đặt riêng tư mặc định và không cho phép phát trực tiếp, đăng bài công khai, chia sẻ vị trí hoặc nhận tin nhắn từ người lạ. Trẻ vẫn có thể tương tác trong phạm vi gia đình, bạn bè đã được xác nhận hoặc nhóm học tập có người quản lý.

Với nhóm 13-15 tuổi, có thể cho phép đăng bài, bình luận và tham gia cộng đồng trong phạm vi kiểm soát. Tuy nhiên, tài khoản vẫn phải ở chế độ riêng tư mặc định; người lạ không thể nhắn tin trực tiếp; nội dung công khai, phát trực tiếp và chia sẻ vị trí phải chịu giới hạn cao hơn.

Ngoài ra, để tránh việc trẻ sử dụng điện thoại của bố mẹ hoặc tài khoản của người lớn, TS Hy cho rằng biện pháp nhận diện khuôn mặt nên được áp dụng mỗi khi thực hiện những hoạt động rủi ro cao trên mạng xã hội. Song song đó, nền tảng cũng phải chịu trách nhiệm về thuật toán đề xuất để đảm bảo nội dung trẻ tiếp xúc trên mạng xã hội là lành mạnh, phù hợp với lứa tuổi.

Các chuyên gia đều cho rằng cấm và hạn chế phải đi cùng với giáo dục kỹ năng số cho trẻ. Ảnh: Reuters.

Về mặt quản lý, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cơ quan nhà nước phải xây dựng tiêu chuẩn bắt buộc về bảo vệ trẻ em ngay từ khâu thiết kế sản phẩm; đồng thời cần tổ chức thanh tra, kiểm tra, có cơ chế tiếp nhận phản ánh và áp dụng chế tài đủ sức răn đe đối với doanh nghiệp vi phạm.

Trong khi đó, các nền tảng công nghệ phải chịu trách nhiệm ở mức cao hơn, bởi họ là chủ thể thiết kế sản phẩm, vận hành thuật toán và có khả năng nhận diện rủi ro trên quy mô lớn.

“Đặc biệt, các nền tảng không nên đặt toàn bộ trách nhiệm chứng minh vi phạm lên trẻ em và gia đình. Nền tảng phải chủ động phát hiện những dấu hiệu bất thường như người trưởng thành tìm cách tiếp cận nhiều tài khoản trẻ em, hành vi đe dọa, bắt nạt có tổ chức hoặc nội dung khai thác trẻ em”, bà Nga nói.

Về phía gia đình, bà Nga cho rằng trọng tâm phải là đồng hành chứ không chỉ giám sát. Cha mẹ cần biết con đang sử dụng nền tảng nào, thống nhất thời gian sử dụng, hướng dẫn thiết lập quyền riêng tư và tạo cho trẻ thói quen tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề. Điều quan trọng nhất là xây dựng sự tin cậy để trẻ dám kể lại khi bị bắt nạt, đe dọa hoặc dụ dỗ, thay vì giấu kín vì sợ bị trách phạt hay tịch thu thiết bị.

Bên cạnh đó, nhà trường cũng cần được coi là một mắt xích quan trọng trong việc tiếp nhận, xử lý và phối hợp với gia đình, nền tảng, cơ quan chức năng.

Quan trọng hơn, các chuyên gia đều cho rằng cấm và hạn chế phải đi cùng với giáo dục kỹ năng số. Trẻ cần được dạy những kỹ năng cụ thể, được thực hành bằng tình huống thật, có hoạt động trải nghiệm thay vì chỉ tổ chức vài buổi tuyên truyền. Ngoài ra, chính phụ huynh và giáo viên cũng cần được hướng dẫn, vì không thể yêu cầu trẻ tự bảo vệ trong khi người lớn thiếu kỹ năng hỗ trợ.

Ngọc Bích