Cai nghiện thời số hóa: Đưa công nghệ vào môi trường đặc thù

Học viên tại một cơ sở cai nghiện ma túy. (Ảnh minh họa: Phạm Kiên/TTXVN)

Trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, lĩnh vực quản lý người nghiện ma túy cũng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị, phương thức vận hành và cung cấp dịch vụ công theo hướng hiện đại, hiệu quả và lấy con người làm trung tâm.

Tại Thủ đô Hà Nội, việc hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 trong công tác phòng, chống ma túy và quản lý người nghiện không chỉ là ứng dụng công nghệ vào quản lý hành chính mà còn là việc áp dụng giải pháp thực tế nhằm nâng cao hiệu quả điều trị, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng và giảm nguy cơ tái nghiện.

Đưa công nghệ vào môi trường đặc thù

Một ngày tháng 6/2026, tại khu nhà quản lý học viên của Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 (phường Tùng Thiện, thành phố Hà Nội), một học viên cầm tấm thẻ có gắn mã QR, đưa lên thiết bị quét rồi lựa chọn số điện thoại của người thân trên màn hình.

Chỉ sau vài thao tác, cuộc gọi được kết nối. Ở đầu dây bên kia là tiếng của mẹ, của vợ, của những người thân đang chờ đợi ngày họ trở về.

Hình ảnh ấy tưởng chừng rất bình thường trong đời sống số hiện nay, nhưng lại là một bước chuyển đáng chú ý trong môi trường đặc thù như ở các cơ sở cai nghiện ma túy. Đó cũng là một trong những mô hình đang được Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 Hà Nội triển khai hiệu quả nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Từ ngày 1/3/2025, Công an thành phố Hà Nội tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy từ ngành lao động-thương binh và xã hội, công tác chuyển đổi số đã được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm tại các cơ sở cai nghiện.

Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 triển khai nhiều giải pháp ứng dụng công nghệ vào công tác quản lý, giáo dục và hỗ trợ học viên, nổi bật nhất hiện nay là mô hình gọi điện thoại thông minh bằng mã QR dành cho học viên.

Theo Thiếu tá Nguyễn Mạnh Hùng, Phó trưởng Cơ sở cai nghiện ma túy số 3, Công an thành phố Hà Nội, 738 học viên tại cơ sở đều được cấp mã QR định danh, tích hợp thông tin cá nhân và số điện thoại của người thân đã được đăng ký theo quy định.

“Mỗi tháng, học viên được gọi điện về gia đình theo quy định của Bộ Công an. Toàn bộ quá trình được thực hiện trên hệ thống số, được ghi âm, lưu trữ để phục vụ công tác quản lý, đồng thời vẫn bảo đảm đầy đủ quyền lợi và chế độ chính sách của học viên,” Thiếu tá Nguyễn Mạnh Hùng cho biết.

Trực tiếp tham gia vận hành hệ thống gọi điện thông minh, ông Hoàng Phi Vũ, cán bộ Tổ Quản lý học viên và Giáo dục dạy nghề, cho biết mô hình được xây dựng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời đáp ứng nhu cầu chính đáng của học viên trong việc duy trì liên lạc với gia đình.

Theo ông Vũ, mỗi mã QR đều tích hợp đầy đủ thông tin của học viên như họ tên, năm sinh, địa chỉ cư trú, thời gian cai nghiện, hình thức cai nghiện cũng như danh sách số điện thoại của thân nhân.

Khi thực hiện cuộc gọi, học viên chỉ cần quét mã QR. Toàn bộ thông tin và số điện thoại người thân sẽ tự động hiển thị. Học viên không phải nhớ số điện thoại hay nhập số thủ công như trước.

Đối với nhiều học viên, đây là thay đổi rất thiết thực. Do ảnh hưởng của ma túy, nhiều học viên mới gặp khó khăn về trí nhớ, thậm chí không còn nhớ chính xác số điện thoại của người thân. Việc tích hợp thông tin trong mã QR giúp họ dễ dàng kết nối với gia đình hơn.

“Khi cần thiết, cán bộ có thể trích xuất nội dung để phục vụ công tác quản lý. Điều đó vừa bảo đảm an ninh, vừa giúp kiểm soát thời lượng và nội dung trao đổi theo đúng quy định,” ông Vũ nhấn mạnh.

Những cuộc gọi tuy chỉ kéo dài vài phút nhưng đã giúp giải tỏa tâm lý cho học viên và là sợi dây kết nối họ với gia đình. Nguyễn Đức C (sinh năm 1992), học viên tại cơ sở chia sẻ “Mỗi tháng tôi được gọi điện về nhà từ một đến hai lần. Mỗi lần nghe được giọng mẹ và người thân, tôi thấy yên tâm hơn rất nhiều. Đó cũng là động lực để cố gắng sớm trở về làm người có ích cho xã hội.”

Với học viên Trần Tiến Đ (trú tại phường Hà Đông, thành phố Hà Nội), sự thay đổi càng rõ nét hơn bởi anh đã trải qua cả hai giai đoạn trước và sau khi có hệ thống gọi điện thông minh.

“Khi mới vào đây chưa có mô hình này, chúng tôi chỉ trông chờ vào những lần thăm gặp. Nhiều khi rất lo lắng, không biết bố mẹ, vợ con ở nhà thế nào. Từ khi có hệ thống mới, mỗi tháng được gọi điện hai lần, nghe giọng người thân là thấy yên tâm hơn nhiều,” Đ nói.

Hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng

Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 đang sử dụng ứng dụng Gmail, Google Sheets và các nền tảng số trong quản lý kho dược, cấp phát thuốc và lưu trữ hồ sơ chuyên môn.

Việc số hóa dữ liệu giúp giảm đáng kể thời gian xử lý công việc, hạn chế khâu ghi chép thủ công, đồng thời tăng cường khả năng kiểm soát, bảo mật và truy xuất thông tin; giúp tiết kiệm 50% thời gian nhập liệu và làm báo cáo; giảm tối đa sai sót so với ghi chép sổ sách thủ công.

“Toàn bộ dữ liệu được quản lý tập trung, phân quyền truy cập rõ ràng. Đây là hướng đi giúp giảm áp lực hành chính cho cán bộ, dành nhiều thời gian hơn cho công tác quản lý, giáo dục học viên,” chị Giang Thị Minh Anh, cán bộ Tổ Y tế thông tin.

Mục tiêu của chuyển đổi số tại cơ sở cai nghiện không chỉ dừng lại ở việc hiện đại hóa công tác quản lý mà còn là hỗ trợ học viên chuẩn bị hành trang tái hòa nhập cộng đồng.

Thực hiện Quyết định số 08/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy, Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội và chính quyền địa phương tổ chức tuyên truyền, tư vấn cho học viên về các chương trình vay vốn ưu đãi.

Học viên được hướng dẫn điều kiện vay vốn, thủ tục hồ sơ cũng như cách xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp sau khi trở về địa phương.

Thời gian qua, cơ sở đã phối hợp với Công an xã Vật Lại hỗ trợ học viên Nguyễn Văn T (sinh năm 1970, trú tại thôn Trung Hà, xã Vật Lại, thành phố Hà Nội) hoàn thành hồ sơ vay vốn 80 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi tại gia đình.

Anh Nguyễn Văn T là người đã hoàn thành chương trình cai nghiện tại cơ sở. Sau khi trở về địa phương tháng 1/2026, anh T đã được cơ sở hỗ trợ kỹ thuật, trang thiết bị và con giống để phát triển mô hình nuôi dế thành phẩm.

Với số vốn 80 triệu đồng, anh T có thể mở rộng mô hình chăn nuôi dế và gà thịt nhằm phát triển kinh tế gia đình. Việc giúp học viên có việc làm và thu nhập ổn định sau cai nghiện là một trong những giải pháp quan trọng để giảm nguy cơ tái nghiện.

Bên cạnh công tác điều trị và quản lý, cơ sở còn xây dựng nhiều mô hình lao động, sản xuất để học viên tiếp cận nghề nghiệp ngay trong thời gian cai nghiện.

Tại khu vực chăn nuôi của cơ sở, mô hình nuôi chim bồ câu đang thu hút sự quan tâm của nhiều học viên.

Lưu Văn D cho biết ban đầu anh khá bất ngờ khi thấy cơ sở triển khai hoạt động chăn nuôi theo hướng thực hành nghề nghiệp.

“Tôi thấy đây không chỉ là mô hình chăn nuôi đơn thuần mà là cơ hội để anh em học viên tiếp xúc với nghề nghiệp thực tế. Sau khi kết thúc thời gian cai nghiện, chúng tôi có thể áp dụng những kiến thức này để tạo việc làm, có thêm thu nhập và ổn định cuộc sống," D chia sẻ.

Hướng tới mô hình cai nghiện thông minh

Các mô hình chuyển đổi số hiện nay đều đang mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp giảm đáng kể thời gian xử lý công việc hằng ngày cho cán bộ; nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin; hỗ trợ tốt hơn việc thực hiện chế độ, chính sách đối với học viên. Đồng thời, việc quản lý trên môi trường số giúp giảm phụ thuộc vào hệ thống hồ sơ, sổ sách truyền thống.

Thời gian tới, thực hiện chủ trương xây dựng cơ sở cai nghiện thông minh của Bộ Công an, Cơ sở cai nghiện ma túy số 3 tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ, chuẩn bị triển khai thêm nhiều mô hình mới.

Theo kế hoạch, từ ngày 1/7/2026, cơ sở sẽ triển khai việc đeo vòng giám sát điện tử đối với người sau cai nghiện trong thời gian quản lý tại địa phương. Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình ứng dụng công nghệ số vào toàn bộ quá trình từ cai nghiện, quản lý đến hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.

Từ những mã QR nhỏ trên tay học viên, những cuộc gọi kết nối gia đình hay dữ liệu được quản lý trên môi trường số, Nghị quyết 57 đang từng bước hiện diện trong một lĩnh vực đặc thù vốn được xem là nhiều khó khăn và thách thức.

Ở đó, chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở thêm những cơ hội để học viên cai nghiện tìm lại niềm tin, chuẩn bị hành trang trở về với cuộc sống bình thường, phấn đấu trở thành những công dân có ích cho xã hội./.

(TTXVN/Vietnam+)