Cái khó của giảng viên y khoa Việt Nam

Giảng viên y khoa ở Việt Nam không có nhiều thời gian để nâng cao trình độ vì áp lực điều trị bệnh nhân. Ảnh minh họa: Việt Linh.

Tại Hội nghị công nghệ lần thứ XIX của Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (TP.HCM) tổ chức ngày 9/5, PGS.TS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội đồng trường, cho biết trong nhiều thập niên trước, giáo dục y khoa chủ yếu xem giảng viên là người truyền đạt kiến thức. Chỉ cần là bác sĩ giỏi chuyên môn, có khả năng giao tiếp tốt, người đó có thể đứng lớp. Tuy nhiên, giáo dục y học hiện đại đã thay đổi hoàn toàn quan niệm này.

“Ngày nay, một giảng viên y khoa không chỉ dạy học. Họ còn phải biết thiết kế chương trình đào tạo, đánh giá năng lực sinh viên, nghiên cứu khoa học, lãnh đạo học thuật và quản lý giáo dục", PGS Hào nói.

Theo một nghiên cứu, giảng viên y khoa hiện đại phải đảm nhận đến 12 vai trò khác nhau, từ người cung cấp thông tin, người tạo động lực học tập cho đến nhà lãnh đạo và người xây dựng chương trình đào tạo. Sự thay đổi mạnh mẽ này khiến hoạt động phát triển giảng viên trở thành yêu cầu bắt buộc ở các trường y trên thế giới.

Thiếu thời gian là rào cản lớn nhất

Theo PGS Hào, một bác sĩ giỏi chưa chắc là một giảng viên giỏi nếu không được đào tạo bài bản về giáo dục y học. Một khảo sát tại Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore cũng cho thấy phần lớn các chương trình phát triển giảng viên ở châu Á vẫn tập trung vào vai trò truyền thống là truyền đạt kiến thức, thay vì mở rộng sang năng lực quản lý, nghiên cứu hay lãnh đạo học thuật.

Tại Việt Nam, tình hình còn hạn chế hơn. Hiện rất ít nghiên cứu quy mô lớn về phát triển giảng viên y khoa được công bố. Một khảo sát gần đây tại các cơ sở đào tạo y khoa phía Bắc cho thấy hầu hết chuyên gia đều đánh giá hoạt động này rất cần thiết, song việc triển khai còn gặp nhiều khó khăn.

Giảng viên y khoa tại Việt Nam cùng lúc phải đảm nhiệm nhiều vai trò. Ảnh: BVCC.

Theo kết quả khảo sát được PGS Hào dẫn lại, rào cản lớn nhất đối với giảng viên y khoa Việt Nam là thiếu thời gian. Khác với nhiều ngành nghề khác, giảng viên y khoa thường phải cùng lúc đảm nhận nhiều vai trò như khám chữa bệnh, giảng dạy, nghiên cứu khoa học và công tác quản lý.

“Sau khi hoàn thành công việc chuyên môn và điều trị bệnh nhân, nhiều giảng viên gần như không còn thời gian để tham gia các chương trình phát triển năng lực giảng dạy", PGS Hào cho hay.

Bên cạnh áp lực thời gian, chi phí đào tạo cũng là vấn đề đáng kể. Các chương trình phát triển giảng viên thường cần chuyên gia quốc tế, tài liệu chuyên sâu và kéo dài trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Trong khi đó, nguồn tài trợ cho lĩnh vực này ở Việt Nam còn khá hạn chế.

Ngoài ra, nhiều tài liệu giáo dục y học hiện đại, chương trình đào tạo quốc tế hay nghiên cứu chuyên sâu đều sử dụng tiếng Anh. Điều này khiến không ít giảng viên gặp khó khăn khi tiếp cận xu hướng mới của thế giới.

Thiếu động lực tham gia

Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch chỉ ra một vấn đề khác là nhiều giảng viên chưa nhìn thấy động lực rõ ràng khi tham gia các chương trình phát triển năng lực.

“Nhiều người đặt câu hỏi học xong thì được gì, có cơ hội thăng tiến hay không, có được tăng thu nhập hay hỗ trợ gì không”, PGS Hào chia sẻ.

Trong khi ở nhiều quốc gia phát triển, năng lực giáo dục y học là tiêu chí quan trọng để xét học hàm, bổ nhiệm chức vụ hay đánh giá chuyên môn, tại Việt Nam hoạt động này vẫn chưa được xem trọng tương xứng. Điều đó khiến không ít giảng viên ưu tiên công việc chuyên môn hoặc nghiên cứu lâm sàng hơn là đầu tư cho kỹ năng giáo dục.

Một số cơ sở đào tạo cũng chưa có đội ngũ chuyên gia đủ mạnh để huấn luyện giảng viên theo chuẩn quốc tế. PGS Hào nhấn mạnh thiếu “người đào tạo cho người đào tạo” là khoảng trống lớn của giáo dục y khoa Việt Nam hiện nay.

Bên cạnh đó, phần lớn chương trình phát triển giảng viên ở Việt Nam và châu Á hiện vẫn thiên về mô hình workshop hoặc seminar ngắn hạn. Các nội dung chủ yếu tập trung vào kỹ năng giảng dạy cơ bản và truyền đạt kiến thức chuyên môn.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hào báo cáo tại hội nghị sáng 9/5. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Trong khi đó, những năng lực quan trọng của giảng viên hiện nay như thiết kế chương trình đào tạo, đánh giá năng lực người học, lãnh đạo học thuật, giáo dục liên ngành hay ứng dụng công nghệ mới vẫn chưa được đầu tư tương xứng.

“Chúng ta vẫn tập trung nhiều vào vai trò truyền thống của giảng viên mà chưa mở rộng sang những vai trò mới của giáo dục hiện đại”, PGS Hào nhận định.

PGS Hào cho rằng đây là nguyên nhân khiến giáo dục y khoa Việt Nam khó tạo ra bước đột phá về chất lượng đào tạo cũng như hội nhập quốc tế.

Một tổng quan quốc tế cho thấy gần 95% chương trình phát triển giảng viên chỉ đạt hiệu quả ở mức thay đổi kiến thức và thái độ của người học. Chỉ khoảng một nửa số chương trình tạo được thay đổi hành vi thực sự, còn tác động đến tổ chức hay sinh viên chỉ ở mức rất thấp.

Điều này cho thấy nếu muốn cải thiện chất lượng đào tạo y khoa, các trường đại học cần đầu tư bài bản và lâu dài cho hoạt động phát triển giảng viên. PGS Nguyễn Trọng Hào đề xuất các trường y cần mở rộng hợp tác quốc tế, đầu tư mạnh hơn cho nghiên cứu giáo dục y học, xây dựng đội ngũ chuyên gia đào tạo giảng viên và tạo cơ chế khuyến khích rõ ràng để giảng viên tham gia.

Phát triển giảng viên không còn là hoạt động mang tính phong trào. Nếu muốn giáo dục y khoa Việt Nam vươn tầm quốc tế, đây phải là chiến lược cốt lõi và lâu dài.

Nguyễn Thuận