Cái chết của máy bán hàng tự động tại Nhật Bản

Du khách "check-in" tại một máy bán hàng tự động tại Nhật hồi tháng 5/2024. Ảnh: @xponettex.

Từ đỉnh núi Phú Sĩ đến những vùng nông thôn xa xôi, máy bán hàng tự động xuất hiện gần như khắp nơi tại Nhật Bản. Trong nhiều thập kỷ, chúng không chỉ là biểu tượng của sự tiện lợi mà còn đại diện cho tính hiệu quả, độ chính xác gần như tuyệt đối và tinh thần lạc quan của nền kinh tế Nhật, theo Japan Times.

Những cỗ máy vốn, được xem là thành tựu kỹ thuật kết hợp giữa công nghệ và thiết kế cơ học truyền thống, hiện phải đối mặt với áp lực kinh tế. Sự hiện diện dày đặc của chúng có thể sẽ không còn phổ biến như trước.

Các công ty đồ uống đang buộc xem xét lại mô hình kinh doanh máy bán hàng tự động. Kênh bán hàng này ngày càng kém hiệu quả khi người tiêu dùng có nhiều lựa chọn mua nước ngọt, nước trái cây hay trà xanh với giá cạnh tranh hơn tại các siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc hiệu thuốc, trong khi chi phí vận hành liên tục tăng.

Tuần trước, công ty sản xuất đồ uống Pokka Sapporo Food & Beverage thông báo sẽ bán mảng kinh doanh máy bán hàng tự động cho bên khác từ ngày 1/10 do "môi trường kinh doanh ngày càng khó khăn".

Máy bán hàng tự động xuất hiện tại khắp đường lớn, ngõ nhỏ ở Nhật Bản. Ảnh: @bagusreza, @fetchpdx.

Trong thông cáo, công ty cho biết nhu cầu thị trường tăng chậm trong bối cảnh giá bán phải điều chỉnh do chi phí nguyên liệu tăng cao, trong khi người tiêu dùng có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Ngoài ra, ngành này còn đối mặt với nhiều thách thức như chi phí bảo trì thiết bị tăng và tình trạng thiếu lao động.

DyDo Group Holdings cũng cho biết sẽ cắt giảm 20.000 máy bán hàng tự động trong tổng số 270.000 máy đang vận hành trong năm tài khóa 2026, bắt đầu từ tháng 4.

Trong khi đó, Coca-Cola Bottlers Japan Holdings, doanh nghiệp sở hữu khoảng 640.000 máy bán hàng tự động, đã ghi nhận khoản lỗ suy giảm tài sản phi tiền mặt trị giá 88,1 tỷ yen (khoảng 557 triệu USD) trong nửa đầu năm ngoái.

Tính đến tháng 12/2024, Nhật Bản có khoảng 1,98 triệu máy bán đồ uống tự động, giảm so với 2,2 triệu máy vào tháng 12/2014. Điều này cho thấy các doanh nghiệp đang phản ứng trước sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, khi nhiều người dần rời bỏ máy bán hàng tự động để mua đồ uống ở các kênh bán lẻ khác.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là giá cả. Đồ uống bán qua máy thường được niêm yết theo giá chuẩn, cao hơn mức giá tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc hiệu thuốc.

"Những người không thấy thu nhập tăng bắt đầu chú ý nhiều hơn đến chi phí. Và mua đồ uống ở siêu thị hay cửa hàng tiện lợi thay vì máy bán hàng tự động là cách tiết kiệm khá dễ dàng", nhà phân tích bán lẻ độc lập Akihito Nakai nói.

Một máy bán hàng tự động đã ngừng hoạt động tại thành phố Kawasaki. Ảnh: Daniel Traylor.

Một vấn đề khác khiến máy bán hàng tự động kém hấp dẫn, đặc biệt với người trẻ, là thiếu các lựa chọn thanh toán không tiền mặt. Khi mua đồ uống tại siêu thị hoặc cửa hàng tiện lợi, người tiêu dùng có thể thanh toán bằng nhiều phương thức. Một số máy bán hàng đã hỗ trợ thanh toán điện tử, nhưng không phải tất cả.

Khảo sát năm ngoái của MP-Solution - nhà cung cấp dịch vụ thanh toán không tiền mặt - cho thấy khoảng 56% trong số 600 người dùng máy bán hàng tại Tokyo cho biết họ từng từ bỏ ý định mua đồ uống khi phát hiện máy không hỗ trợ thanh toán điện tử.

Đan Châu