Cải cách thủ tục, mở đường vốn ODA giai đoạn mới

Hội nghị phổ biến Nghị định số 119/2026/NĐ-CP. Ảnh: VGP

Hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý vốn ODA

Ngày 20/4, tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức hội nghị phổ biến Nghị định số 119/2026/NĐ-CP ngày 3/4/2026 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP liên quan đến quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vay ưu đãi nước ngoài. Đồng thời, hội nghị cũng giới thiệu định hướng thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn này trong giai đoạn 2026-2030.

Theo ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính), Nghị định 119 được ban hành nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công năm 2025. Đồng thời, văn bản bảo đảm tính thống nhất với Luật Điều ước quốc tế và Luật Ngân sách nhà nước năm 2025.

Ông Nguyễn Quốc Phương, Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính): Nghị định tập trung xử lý các khó khăn liên quan đến quy trình đàm phán, ký kết điều ước quốc tế và phê duyệt chủ trương huy động vốn - Ảnh: VGP

Nghị định tập trung xử lý các vướng mắc trong thực tiễn, trong đó nổi bật là các khó khăn liên quan đến quy trình đàm phán, ký kết điều ước quốc tế và phê duyệt chủ trương huy động vốn. Đây là những điểm nghẽn đã tồn tại trong thời gian qua, ảnh hưởng đến tiến độ chuẩn bị và triển khai dự án.

Một trong những nội dung cải cách quan trọng là việc đơn giản hóa quy trình phê duyệt thông qua cơ chế "đề xuất khoản vay". Qua đó, thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn so với trước đây. Bên cạnh đó, Nghị định cũng đẩy mạnh phân cấp trong đàm phán, ký kết và điều chỉnh thỏa thuận vay, góp phần tăng tính chủ động cho các bộ, ngành và địa phương.

Ngoài ra, cơ chế tài chính tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng cường hỗ trợ đối với địa phương và các lĩnh vực ưu tiên...

Những cải cách này hướng tới tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, thông thoáng hơn. Qua đó, nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn vốn nước ngoài, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong quá trình triển khai dự án.

Thực tế cho thấy, các điểm nghẽn lớn trước đây bao gồm thủ tục đàm phán, ký kết điều ước quốc tế còn kéo dài, chậm trễ trong thẩm định và phê duyệt đề xuất vay vốn, cũng như hạn chế về quyền tự chủ ở cấp địa phương. Nghị định mới tập trung xử lý các vấn đề này thông qua việc xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và tăng cường phân cấp phù hợp với năng lực.

Tại hội nghị, Bộ Tài chính cũng giới thiệu các nội dung trọng tâm của định hướng thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài giai đoạn 2026–2030, đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 441/QĐ-TTg.

Theo đó, việc huy động và phân bổ nguồn vốn sẽ được thực hiện với quy mô và cơ cấu hợp lý, đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển của quốc gia, ngành và địa phương. Trong đó, nguồn vốn được ưu tiên bố trí cho các dự án trọng điểm, có tác động lan tỏa.

Các lĩnh vực ưu tiên bao gồm hạ tầng kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Đây là những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn tới.

Trên cơ sở đánh giá giai đoạn 2021–2025 và dự báo nhu cầu trong thời gian tới, tổng vốn vay ODA và vay ưu đãi nước ngoài dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2026–2030 khoảng 38,2 tỷ USD. Tuy nhiên, việc giải ngân hiệu quả nguồn vốn này vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

Ý kiến từ các đối tác phát triển: Đẩy mạnh cải cách, nâng cao năng lực thực hiện

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam đánh giá: Việc ban hành Nghị định 119 là bước đi nhanh chóng nhằm hiện thực hóa các sửa đổi trong hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư công và vay nước ngoài.

Ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam: Nghị định tiếp tục xu hướng cải cách theo hướng đơn giản hóa thủ tục và phân cấp mạnh mẽ hơn cho các địa phương, đơn vị chủ quản dự án - Ảnh: VGP

Theo ông Nguyễn Bá Hùng: Nghị định tiếp tục xu hướng cải cách theo hướng đơn giản hóa thủ tục và phân cấp mạnh mẽ hơn cho các địa phương, đơn vị chủ quản dự án. Nhờ đó, các đơn vị có thể chủ động hơn trong việc chuẩn bị và triển khai dự án.

Một nội dung được đánh giá cao là việc thay thế "đề xuất dự án" bằng "đề xuất khoản vay". Theo đó, thay đổi này vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, nhưng đồng thời rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt. Dự kiến, thời gian chuẩn bị dự án có thể giảm khoảng 1-2 tháng.

Tuy nhiên, ông Hùng cũng cho rằng cần tiếp tục cải cách các bước tiếp theo trong quá trình chuẩn bị dự án, bao gồm chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, giải phóng mặt bằng, thiết kế và đấu thầu. Nếu các bước này được rút ngắn, thời gian đưa dự án vào triển khai sẽ nhanh hơn, từ đó mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội sớm hơn.

Trong giai đoạn tới, ADB ghi nhận mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam và khẳng định sẵn sàng đồng hành trong việc xây dựng, chuẩn bị và triển khai các dự án. Theo đánh giá ban đầu, ADB có thể tài trợ khoảng 12 tỷ USD cho Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.

So với giai đoạn trước, nguồn vốn trong thời gian tới có sự thay đổi. Cụ thể, thời hạn vay có thể linh hoạt hơn, khoảng 20-25 năm thay vì dài hơn trước đây. Lãi suất cũng chuyển từ cố định sang thả nổi theo thị trường. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải tăng cường quản lý rủi ro và sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Dù vậy, nguồn vốn này vẫn có lợi thế so với vay thương mại quốc tế, đặc biệt về kỳ hạn và điều kiện vay. Tuy nhiên, để tận dụng được nguồn vốn, việc nâng cao năng lực thực hiện và tốc độ giải ngân là yếu tố then chốt.

Bà Francesca Nardini - Phó đại diệnthường trú UNDP tại Việt Nam cũng cho rằng hiệu quả của nguồn vốn ODA gắn liền với tính bền vững và bao trùm. Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ, thể hiện qua chỉ số phát triển con người (HDI) liên tục tăng. Theo UNDP, việc sử dụng ODA cần gắn với các mục tiêu phát triển bền vững, bình đẳng giới và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, yếu tố minh bạch và sử dụng dữ liệu trong hoạch định chính sách cũng đóng vai trò quan trọng.

UNDP đánh giá cao nỗ lực đơn giản hóa các quy định về quản lý và sử dụng vốn ODA, đồng thời mong muốn tiếp tục phối hợp với Chính phủ để thúc đẩy quá trình cải cách này.

Huy Thắng