Cách Paris biến đường phố thành không gian sống

Cách đây hơn một thập kỷ, tiếng còi xe và dòng xe chen chúc là hình ảnh quen thuộc của Paris. Dù có hệ thống metro đông đúc, thủ đô nước Pháp khi đó vẫn là thành phố ưu tiên ôtô, nơi người đi bộ phải len lỏi trên vỉa hè hẹp, và nhiều tuyến đường ven sông Seine trở thành trục giao thông đông đúc.

Phố Rue de Rivoli, một trong những con phố nổi tiếng nhất Paris, đã cấm phần lớn ôtô. Nguồn: Sortiraparis

Nhưng ngày nay, Paris đã trở thành một thành phố rất khác, với phố đi bộ, làn xe đạp và không gian xanh thay thế nhiều tuyến đường dành cho xe hơi.

Những thay đổi này diễn ra trong hơn một thập kỷ và gắn liền với nhiệm kỳ của Thị trưởng Anne Hidalgo, người lên nắm quyền từ năm 2014 với mục tiêu biến Paris thành thành phố của người đi bộ và xe đạp. Bà từng nói rằng khi nhìn thấy các bậc cha mẹ chở con đi học bằng xe đạp, bà cảm thấy xúc động vì đó chính là hình ảnh của một thành phố đáng sống hơn. “Khi tôi thấy phụ huynh chở con đi học bằng xe đạp, tôi nghĩ rằng chúng tôi đã mở ra một con đường mới cho thành phố,” bà nói.

Phố Rue de Rivoli trước và sau khi cải tạo. Nguồn: Fouad Khayat/Urban Cycling Institute

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là việc Paris giảm mạnh không gian dành cho ôtô. Nhiều quảng trường lớn từng là vòng xoay xe hơi được cải tạo thành không gian cho người đi bộ, cây xanh và xe đạp.

Các tuyến đường ven sông Seine, từng có hàng chục nghìn ôtô đi qua mỗi ngày, đã bị cấm xe và chuyển thành phố đi bộ. Ban đầu, quyết định này gặp nhiều phản đối vì lo ngại tắc đường và ô nhiễm sẽ chuyển sang khu vực khác. Nhưng theo thời gian, khu vực ven sông trở thành một trong những không gian công cộng đông người nhất thành phố và cũng là điểm thu hút du lịch.

Quảng trường Place de la Bastille được cải tạo dưới thời Thị trưởng Hidalgo thành không gian thân thiện với người đi bộ và xe đạp. Nguồn: Getyourguide

Không chỉ du khách, nhiều người dân cũng ủng hộ sự thay đổi này. Théophile Chamard, một người cha sống gần con phố được cấm xe quanh trường học, cho biết khu phố của ông giờ giống như một sân chơi cho trẻ em. “Trong khu phố nhiều bê tông và ít công viên, chúng tôi có thêm không gian ngoài trời cho trẻ em. Con phố giờ giống như một sân bóng nhỏ,” ông nói.

Song song với việc giảm ôtô, Paris đầu tư mạnh cho xe đạp. Trong khoảng 10 năm, thành phố đã xây hàng trăm km làn xe đạp, nâng tổng chiều dài lên khoảng 1.400 km. Nhiều làn xe đạp được tách riêng hoàn toàn khỏi ôtô để đảm bảo an toàn.

Nhờ đó, số người đi xe đạp tăng mạnh và việc di chuyển bằng xe đạp trở nên phổ biến, đặc biệt ở khu vực trung tâm. Thành phố cũng theo đuổi mô hình “thành phố 15 phút”, trong đó người dân có thể tiếp cận trường học, cửa hàng, dịch vụ và nơi làm việc trong khoảng cách đi bộ hoặc đi xe đạp.

Solal Roux, 23 tuổi, một cư dân Paris thường xuyên đi làm bằng xe đạp, cho biết những thay đổi này đã ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của anh. “Hidalgo đã thay đổi cuộc sống của tôi, vì giờ tôi có thể đi xe đạp trên mọi con phố,” anh nói. “Đi dọc sông Seine vào mùa hè rất tuyệt, trước đây chỗ đó toàn là xe hơi.”

Tuy nhiên, sự bùng nổ xe đạp cũng gây tranh cãi. Một số người đi bộ cho rằng xe đạp chạy nhanh và nguy hiểm, trong khi một số tài xế cho rằng việc giảm làn xe khiến giao thông tắc nghẽn ở những khu vực khác. Katherine, 73 tuổi, sống tại Paris nhiều thập kỷ, cho biết tình trạng kẹt xe ở một số tuyến đường hiện nay còn nghiêm trọng hơn trước. “Có lúc bảy chiếc xe buýt bị kẹt nối đuôi nhau.”

Đường Voie Georges Pompidou dọc bờ sông Seine, nơi chính quyền của Thị trưởng Hidalgo đã chuyển phần lớn tuyến đường cao tốc cũ thành phố đi bộ. Nguồn: Wikipedia

Bên cạnh giao thông, Paris cũng triển khai chương trình trồng cây và tạo các “khu rừng đô thị” nhỏ trong thành phố để giảm hiệu ứng đảo nhiệt. Nhiều quảng trường và khu vực lát đá trước đây được bổ sung cây xanh, bồn hoa và ghế ngồi. Thành phố cho biết đã trồng hơn 200.000 cây trong khoảng một thập kỷ. Các khu xanh này không chỉ giúp giảm nhiệt mà còn hấp thụ nước mưa, giảm nguy cơ ngập lụt và cải thiện chất lượng không khí.

Một biểu tượng khác của quá trình chuyển đổi là sông Seine. Dòng sông từng bị ô nhiễm nặng đã được đầu tư hàng tỷ euro để cải thiện hệ thống xử lý nước thải và làm sạch, đủ tiêu chuẩn để tổ chức các môn thi bơi tại Olympic Paris 2024 và mở cửa cho người dân bơi sau đó.

Việc làm sạch dòng sông không chỉ là dự án môi trường mà còn là cách tái thiết không gian đô thị, biến dòng sông thành trung tâm sinh hoạt, du lịch và không gian công cộng của thành phố.

Tuy nhiên, việc giảm xe cá nhân trong trung tâm thành phố chỉ có thể thực hiện khi giao thông công cộng được mở rộng. Paris đang triển khai dự án metro Grand Paris Express với hàng chục ga metro mới và hàng trăm km tuyến đường sắt đô thị kết nối các khu ngoại ô. Dự án này cho phép người dân di chuyển giữa các khu vực ngoại ô mà không cần đi qua trung tâm, giảm áp lực giao thông nội đô. Điều này đặc biệt quan trọng khi giá nhà ở Paris tăng cao trong nhiều năm, khiến nhiều người chuyển ra ngoại ô sinh sống.

Không phải tất cả người dân đều hài lòng với những thay đổi này. Khảo sát dư luận cho thấy nhiều người Paris cho rằng thành phố đang thay đổi quá nhanh, dù chất lượng không khí và môi trường đô thị đã cải thiện. Một số cư dân lâu năm lo ngại rằng việc cải tạo đô thị có thể làm mất đi một phần diện mạo cũ của thành phố.

Tuy vậy, nhiều người khác lại đánh giá cao những thay đổi này. Du khách và người trẻ cho rằng thành phố trở nên dễ đi bộ hơn, xanh hơn và đáng sống hơn. Điều đáng chú ý là sự thay đổi của Paris không đến từ một dự án lớn duy nhất mà từ hàng loạt thay đổi nhỏ trong nhiều năm: giảm một làn xe, thêm một tuyến xe đạp, trồng thêm cây, mở rộng vỉa hè, hạn chế đỗ xe, cải tạo quảng trường và mở phố đi bộ. Những thay đổi nhỏ nhưng liên tục này đã dần thay đổi cách người dân di chuyển và sử dụng không gian đô thị.

Sau hơn một thập kỷ, Paris không chỉ xanh hơn hay nhiều xe đạp hơn. Thành phố đang chuyển từ mô hình ưu tiên xe hơi sang mô hình ưu tiên con người, giao thông công cộng và không gian công cộng. Đây không chỉ là thay đổi về giao thông hay môi trường mà là thay đổi cách một thành phố lớn được tổ chức và vận hành trong thế kỷ 21.

Ngọc Lâm