Các vụ án gian lận thi tốt nghiệp 20 năm qua tại Việt Nam được xử lý ra sao?

Giai đoạn 2006 - 2012: Vi phạm quy chế và kỷ luật hành chính

Vào đầu những năm 2000, các hành vi gian lận chủ yếu mang tính chất thủ công và có sự đồng thuận ở quy mô tập thể.

Năm 2006, tại Hội đồng thi THPT Phú Xuyên A (Hà Tây cũ), giám thị đã bỏ vị trí để thí sinh tự do chép bài, trong khi nhân viên phục vụ mang bài giải từ bên ngoài vào phòng thi. Ban đại diện cha mẹ học sinh đã thu của gần 700 phụ huynh, mỗi người 150.000 đồng, tạo quỹ hơn 104,8 triệu đồng. Số tiền này được chia cho giám thị (400.000 đồng/người), nhân viên phục vụ (350.000 đồng/người) và lãnh đạo hội đồng thi (450.000 đồng/người) để đổi lấy sự làm ngơ. Vụ việc dẫn đến quyết định buộc 23 học sinh phải thi lại, hàng loạt cán bộ nhận kỷ luật từ cảnh cáo đến cách chức.

Năm 2012, một vụ việc tương tự xảy ra tại Trường THPT Dân lập Đồi Ngô (Bắc Giang cũ). Nhân viên phục vụ lấy đề thi tuồn ra ngoài cho giáo viên bộ môn giải, sau đó photo thành nhiều bản và đưa trở lại phòng thi cho học sinh. Hình thức xử lý được áp dụng là bãi nhiệm Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, cách chức Chủ tịch Hội đồng coi thi và sa thải hoặc cảnh cáo 42 cán bộ, giáo viên.

2018: Can thiệp dữ liệu và án hình sự

Năm 2018, tính chất gian lận thay đổi khi các đối tượng trực tiếp can thiệp vào phần mềm máy quét và sửa đổi bài thi tại các tỉnh Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình.

Tại Hà Giang, nguyên Phó Trưởng phòng Khảo thí Vũ Trọng Lương đã sử dụng máy tính can thiệp kết quả của 330 bài thi thuộc 107 thí sinh, nâng điểm của nhiều bài thi từ mức rất thấp lên mức đủ để trúng tuyển vào các trường đại học. Vụ án này kết thúc bằng bản án 8 năm tù đối với Vũ Trọng Lương và 7 năm tù đối với nguyên Trưởng phòng Khảo thí Nguyễn Thanh Hoài.

Tại "đại án 2018", hơn 30 người phải chịu trách nhiệm hình sự, trong đó nhiều người là cán bộ, giáo viên và cả lực lượng an ninh đã trực tiếp thực hiện hoặc giúp sức cho hành vi gian lận điểm thi. (Ảnh minh họa)

Tại Sơn La, các cán bộ đã cấu kết rút bài thi trắc nghiệm ra khỏi khu vực bảo quản, dùng tẩy chuyên dụng xóa các đáp án đã tô rồi tô lại đáp án đúng trước khi đưa bài thi trở lại máy quét. Nhóm này cũng xóa dữ liệu nhật ký trong phần mềm để che giấu hành vi sửa điểm. Vụ án khép lại với bản án 21 năm tù dành cho cựu Trưởng phòng Khảo thí Lò Văn Huynh và 19 năm 6 tháng tù đối với chuyên viên Nguyễn Thị Hồng Nga (bao gồm tội nhận hối lộ hơn 1 tỷ đồng).

Tại Hòa Bình, Trưởng phòng Khảo thí Nguyễn Quang Vinh đã chỉ đạo niêm phong cửa phòng chấm thi bằng giấy dễ bóc và bố trí nơi cất giữ bài thi thuận lợi để rút bài vào ban đêm. Bên cạnh việc sửa điểm các bài thi trắc nghiệm, một số giáo viên tham gia chấm thi môn Ngữ văn cũng bị lôi kéo hoặc tác động nâng điểm cho thí sinh. Đối tượng chủ mưu nhận án 8 năm tù, người trực tiếp sửa bài nhận 9 năm tù, các giáo viên liên quan nhận án từ 2 đến 3 năm tù. Hàng chục sinh viên hưởng lợi từ điểm thi bị sửa của các tỉnh này sau đó đã bị các trường đại học, đặc biệt là các trường thuộc lực lượng vũ trang, buộc thôi học.

Giai đoạn 2021 - 2026: Tội phạm công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo

Với việc đề thi tốt nghiệp THPT thuộc danh mục bí mật Nhà nước độ "Tối mật" (trong thời gian chưa công khai), các hành vi làm lộ đề thi đã bị xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Năm 2021, hai giảng viên được giao nhiệm vụ xây dựng ngân hàng câu hỏi đã mang tài liệu ra ngoài để tự biên soạn và ôn thi cho học sinh quen biết, dẫn đến việc đề thi môn Sinh học trùng lặp tới khoảng 80%. Các cá nhân này đã bị tòa án tuyên phạt tù giam và cải tạo không giam giữ.

Năm 2023 tại Cao Bằng, một thí sinh bị khởi tố vì dùng điện thoại chụp và tuồn đề thi môn Ngữ văn ra ngoài. Năm 2025, tại Lâm Đồng, một thí sinh đặt mua thiết bị camera cúc áo và tai nghe siêu nhỏ để quay trực tiếp đề thi, phát luồng video ra ngoài. Đồng phạm bên ngoài đã sử dụng ChatGPT để giải đề và truyền đáp án vào phòng thi qua tai nghe. Thí sinh này bị khởi tố về tội "Cố ý làm lộ bí mật nhà nước; chiếm đoạt bí mật nhà nước".

Cùng thời điểm năm 2025 tại Hà Nội, hai thí sinh lén mang điện thoại vào phòng thi, chụp ảnh đề thi và tải lên các nền tảng AI như StudyX và Gemini. Cơ quan công an sau đó đã khởi tố vụ án "Vô ý làm lộ bí mật nhà nước", với khung hình phạt từ 2 đến 7 năm tù.

Chỉ riêng trong kỳ thi năm 2025, có 41 thí sinh vi phạm quy chế bị đình chỉ thi và hủy kết quả của kỳ thi. Khung pháp lý hiện hành, kết hợp giữa pháp luật chuyên ngành và Bộ luật Hình sự, đã tạo ra hành lang xử lý nghiêm khắc đối với các hành vi xâm phạm tính minh bạch và an toàn của kỳ thi.

Điểm nóng chuyên Tuyên Quang 2026 và những hành động đầu tiên của cơ quan chức năng

Đầu tháng 7/2026, kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp tục ghi nhận sự cố mới tại Hội đồng thi tỉnh Tuyên Quang. Thống kê phổ điểm cho thấy, toàn tỉnh có 154 bài thi đạt điểm 10 môn Toán (trong khi năm 2025 tỉnh này không có bất kỳ điểm 10 nào môn Toán). Đáng chú ý, có tới 147 bài thi đạt điểm tuyệt đối tập trung tại một dải số báo danh liền kề nhau thuộc điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Cơ quan Công an tống đạt quyết định giữ người đối với Nguyễn Hà Duy (SN 1998), giáo viên Trường THPT chuyên Tuyên Quang.

Chiều ngày 5/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã thi hành Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy (sinh năm 1998), là giáo viên tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang để điều tra, làm rõ các dấu hiệu vi phạm liên quan đến kết quả thi bất thường này. Cơ quan chức năng đã tiến hành rà soát các bài thi và dữ liệu liên quan tại điểm thi, đồng thời Tổ công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Công an tiếp tục kiểm tra quy trình tổ chức kỳ thi để xác minh nguyên nhân của những bất thường.

Trước các chế tài nghiêm khắc đã được áp dụng trong lịch sử 20 năm qua, sự việc tại Tuyên Quang đang đặt ra yêu cầu lớn đối với các cơ quan chức năng. Dư luận hiện không chỉ mong chờ việc làm rõ động cơ, cách thức của người trực tiếp tổ chức gian lận, mà còn chờ đợi các hình thức xử lý kiên quyết đối với các đối tượng liên quan và các thí sinh được xác định có tham gia và hưởng lợi từ sai phạm.