Các nước RCEP gia tăng điều tra phòng vệ thương mại lên hàng Việt

87 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ RCEP

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là Hiệp định thương mại tự do (FTA) có quy mô lớn nhất thế giới, bao phủ một khu vực chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, gần 30% dân số thế giới và khoảng 30% thương mại toàn cầu. Với Việt Nam, giá trị lớn nhất của Hiệp định RCEP nằm ở việc thiết lập một khuôn khổ quy tắc chung cho toàn khu vực, qua đó từng bước hài hòa hóa các quy định về xuất xứ, thủ tục hải quan, tạo thuận lợi thương mại, thương mại điện tử, dịch vụ, đầu tư và hợp tác kinh tế kỹ thuật.

Thực tế sau hơn 4 năm thực thi, thương mại giữa Việt Nam với các nước trong khu vực RCEP liên tục tăng trưởng. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với các nước thành viên RCEP đạt gần 503 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu chạm mốc khoảng 171 tỷ USD, tăng hơn 30% so với thời điểm Hiệp định bắt đầu có hiệu lực vào năm 2022.

ASEAN là thị trường điều tra phòng vệ thương mại tích cực nhất với hàng xuất khẩu Việt Nam với 59 vụ. Ảnh: Nam Nguyễn

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi cùng với sức ép cạnh tranh, nhất là việc gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại từ các nước thành viên. Thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho biết, tính đến hết tháng 5/2026, đã có 87 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ các nước RCEP. ASEAN là thị trường điều tra phòng vệ thương mại tích cực nhất với hàng xuất khẩu Việt Nam với 59 vụ việc (chiếm 68% tổng số vụ việc trong khối RCEP), trong đó, Indonesia 19 vụ; Philippines 18 vụ; Malaysia 12 vụ, Thái Lan 10 vụ.

Các ngành bị điều tra chủ yếu là thép, vải sợi, xi măng, gạch ốp lát, gạo, nhựa, giấy. Đối với thị trường Úc, quốc gia này đã khởi xướng điều tra 21 vụ việc với hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, mặt hàng thường bị điều tra như: thép, kim loại (nhôm, đồng); sản phẩm hóa chất, vật liệu xây dựng, thực phẩm chế biến...

Từ Thái Lan, ông Lưu Hữu Phúc, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại nước này cho biết, 5 tháng đầu năm 2026, tổng xuất nhập khẩu hai nước đạt 10,9 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 4,7 tỷ USD, tăng 37%; nhập khẩu đạt 6,2 tỷ USD, tăng 19%. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Thái Lan gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác; điện thoại các loại và linh kiện; phương tiện vận tải và phụ tùng; hóa chất; sản phẩm từ sắt...

Về phòng vệ thương mại, thương vụ cho biết, tính đến hết tháng 5/2026, thị trường Thái Lan đang áp dụng tổng cộng 7 vụ việc phòng vệ thương mại và các biện pháp chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu có xuất xứ từ Việt Nam. “Đây là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng duy trì thị phần của các doanh nghiệp xuất khẩu nước ta tại địa bàn này”, Thương vụ Việt Nam tại Thái Lan cho hay.

Gạo Việt Nam là mặt hàng xuất khẩu chủ lực sang Philippines. Ảnh: Phú Cường

Tương tự, thông tin tới phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Phú Cường, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Philippines cũng cho biết, gạo Việt Nam là mặt hàng xuất khẩu nhiều nhất sang thị trường này, khoảng 2,76 triệu tấn năm 2025 và đang có sự tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026. Philippines là thị trường nhập khẩu gạo hàng đầu của Việt Nam, chiếm hơn 44% tổng lượng xuất khẩu. Gạo Việt được ưa chuộng nhờ giá cả cạnh tranh, chi phí vận chuyển thấp và được hưởng thuế suất 35% theo quy định mới.

Số liệu thống kê cho thấy, 2 tháng đầu năm 2026, tỷ trọng xuất khẩu gạo của Việt Nam sang Philippines chiếm 87% tổng nhập khẩu gạo của nước này. Tuy nhiên, gần đây nhất, tháng 4/2026, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) khởi xướng điều tra sơ bộ tự vệ với sản phẩm gạo nhập khẩu vào Philippines. Các sản phẩm bị điều tra bao gồm: gạo nhập khẩu, kể cả gạo chưa xay sát; gạo đã bóc vỏ (gạo nâu); gạo xay một phần; gạo xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ, thuộc các mã AHTN chương 1006, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30; 1006.40. Thời kỳ điều tra, từ năm 2020 đến tháng 8/2025.

“Đây là lần thứ hai sản phẩm gạo bị điều tra tự vệ. Trong lần điều tra thứ nhất, với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hiệp hội và sự phối hợp chặt chẽ giữa hiệp hội, doanh nghiệp với Bộ Công Thương (đầu mối là Cục Phòng vệ thương mại), sự hỗ trợ kịp thời của Cục Phòng vệ thương mại cùng hệ thuống thương vụ, vụ việc đã được chấm dứt. Điều này cho thấy khả năng kháng kiện thành công nếu có sự tham gia tích cực của các bên liên quan”, Tham tán thương mại Lê Phú Cường thông tin.

Doanh nghiệp chủ động ứng phó từ sớm, từ xa

Dự báo, trong thời gian tới, công tác điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp trên nhiều phương diện. Thị trường khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại không còn giới hạn ở các đối tác truyền thống như Hoa Kỳ, Canada, EU, Ấn Độ, Australia mà còn mở rộng sang nhiều thị trường khác như các nước Nam Phi, Mexico, Brazil hay các đối tác trong Hiệp định RCEP cũng như những quốc gia trước đây ít/chưa từng áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại với Việt Nam.

Điều này cho thấy, phòng vệ thương mại đang trở thành công cụ được sử dụng phổ biến hơn trong chính sách thương mại của nhiều nước. Bên cạnh đó, phạm vi sản phẩm bị điều tra sẽ tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm có kim ngạch nhỏ hơn, hay các mặt hàng trước đây ít/chưa từng bị điều tra.

Tham tán thương mại Lưu Hữu Phúc cho rằng, trong thời gian tới, xu hướng bảo hộ thương mại thông qua các hàng rào kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại tại Thái Lan sẽ tiếp tục duy trì và có khả năng gia tăng. Nhu cầu đối với các sản phẩm xanh, chứng nhận bền vững sẽ dịch chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc. Do đó, nhằm khai thác hiệu quả thị trường, doanh nghiệp Việt Nam cần tích cực chuyển đổi mô hình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của Thái Lan; đồng thời khai thác triệt để các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới và các chương trình kết nối giao thương số.

Tham tán thương mại Lê Phú Cường cũng đề xuất, doanh nghiệp cần chủ động “phòng từ sớm, từ xa”. Doanh nghiệp cần theo dõi sát các thông tin cảnh báo từ Cục Phòng vệ thương mại, hiệp hội và các cơ quan địa phương. Thực tiễn cho thấy, các cảnh báo này góp phần giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị, nắm rõ quy trình, thủ tục và xây dựng phương án ứng phó trước khi cơ quan điều tra nước ngoài chính thức khởi xướng vụ việc.

Cùng với đó, bản thân doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tuân thủ và năng lực ứng phó. Doanh nghiệp cần đầu tư bài bản hơn cho hệ thống quản trị, kế toán - kiểm toán, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và tuân thủ pháp luật quốc tế.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động tận dụng sự hỗ trợ từ các cơ quan nhà nước. Thương vụ Việt Nam tại Philippines và hệ thống thương vụ luôn xác định vai trò là người đồng hành cùng doanh nghiệp, thông qua công tác tuyên truyền, tư vấn, giải thích các quy định về phòng vệ thương mại; hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp thông tin về quy trình điều tra và các kịch bản ứng phó; cũng như chủ động trao đổi, can thiệp với cơ quan điều tra nước ngoài khi cần thiết.

Bộ Công Thương cho biết, tính đến hết tháng 5/2026, đã có 87 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ các nước RCEP. ASEAN là thị trường điều tra phòng vệ thương mại tích cực nhất với hàng xuất khẩu Việt Nam với 59 vụ việc (chiếm 68% tổng số vụ việc trong khối RCEP), trong đó, Indonesia 19 vụ; Philippines 18 vụ; Malaysia 12 vụ, Thái Lan 10 vụ.

Hoàng Hòa