Các nước chú trọng mô hình quản lý thảm họa chủ động

Nhiều thành phố ở Trung Quốc đang hiện thực hóa mô hình “Thành phố bọt biển”

Cuộc đại tu toàn diện cơ sở hạ tầng an toàn của Bangkok

Mới đây, chính quyền Thủ đô Bangkok (BMA) của Thái Lan đã thực hiện một cuộc đại tu toàn diện cơ sở hạ tầng an toàn, chuyển đổi từ mô hình phản ứng sang mô hình quản lý thảm họa chủ động 24/24. Bà Tavida Kamolvej, Phó Thống đốc Bangkok, cho biết BMA đã tăng cường đáng kể khả năng tìm kiếm và cứu hộ đô thị, tích hợp lực lượng cứu hỏa với các kỹ thuật viên y tế khẩn cấp để tạo ra các đơn vị hỗn hợp.

Biện pháp mới được Thái Lan đưa ra vào dịp kỷ niệm 1 năm trận động đất ngày 28-3-2025, xảy ra ở nước láng giềng Myanmar nhưng gây ra dư chấn mạnh, trở thành biến cố kinh hoàng với thành phố Bangkok hơn 11 triệu dân. Cảnh tượng tàn khốc nhất trong trận động đất là vụ sập tòa nhà Tổng kiểm toán nhà nước hơn 30 tầng đang xây dựng ở Bangkok khiến hàng chục người thiệt mạng, làm dấy lên câu hỏi về độ an toàn của các công trình.

Vài thập kỷ gần đây, Thủ đô Thái Lan không ngừng phát triển và hiện đại hóa, thể hiện qua những tòa nhà chọc trời mọc lên san sát, bên cạnh hệ thống tàu điện ngầm và tàu điện trên cao liên tục được mở rộng. Nhưng sau trận động đất, những chiếc cần cẩu lơ lửng trên bầu trời, những công trình đồ sộ bằng thép và bê tông từng là bằng chứng về đà tăng trưởng kinh tế của đất nước lại tạo ra cảm giác ái ngại. Nỗi ám ảnh về việc phải sống và làm việc trên những tòa nhà cao hàng chục tầng vẫn ám ảnh người dân nước này.

Theo kế hoạch chuyển đổi từ mô hình phản ứng sang mô hình quản lý thảm họa chủ động 24/24, Bangkok sẽ tăng cường các đội cứu hộ, bao gồm các đơn vị tìm kiếm và cứu hộ đô thị (USAR) được chứng nhận theo tiêu chuẩn Đội cứu hộ trung bình của Liên hợp quốc. Các đơn vị kỹ thuật viên y tế khẩn cấp (EMT) hỗn hợp sẽ được thành lập để làm việc cùng với các đội xe máy nhằm tiếp cận các con phố hẹp và khu vực tắc nghẽn khi có thảm họa.

Cơ sở hạ tầng sẽ được nâng cấp, bao gồm lắp đặt cảm biến địa chấn tại tất cả các bệnh viện cao tầng, mở rộng các trạm cứu hỏa và cứu hộ, hệ thống thoát nước thông minh được trang bị khả năng giám sát thời gian thực và cảnh báo lũ lụt. Bangkok cũng sẽ tích hợp hệ thống đèn tín hiệu giao thông thích ứng, hệ thống giám sát hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo (AI) và bản đồ kỹ thuật số hiển thị vị trí của các đơn vị khẩn cấp, bệnh viện và các khu dân cư dễ bị tổn thương.

Trung tâm chỉ huy BMA, hoạt động 24/7, hiện thu thập và phân tích dữ liệu từ hơn 40.000 camera giám sát cùng các cảm biến môi trường để phối hợp ứng phó nhanh chóng. Thành phố cũng đã tổ chức các chương trình đào tạo tình nguyện viên, lập bản đồ kỹ năng và các cuộc diễn tập mô phỏng để cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan và người dân.

Các mô hình quản lý thảm họa chủ động

Không chỉ riêng Bangkok, nhiều thành phố trên thế giới cũng áp dụng mô hình quản lý thảm họa chủ động dưới nhiều hình thức khác nhau. Ở Trung Quốc, năm 2013, chính phủ nước này phát động chương trình “Thành phố bọt biển” nhằm giải quyết thách thức trong quản lý nước đô thị. Mô hình này tăng cường khả năng thấm của đất thông qua vỉa hè thấm nước, phủ xanh đô thị và hồ chứa sinh thái để trì hoãn đỉnh lũ; kết hợp công nghệ lưu trữ nước mưa module nhựa và các giải pháp khác; đồng thời tái sử dụng nước sau nhiều giai đoạn thanh lọc như thẩm thấu đất và đất ngập nước nhân tạo.

Hà Lan thì có chương trình “Không gian cho dòng sông” với kinh phí 2,3 tỷ euro. Giải pháp bao gồm: Hạ thấp đồng bằng ngập lũ, mở vùng đệm chứa nước, di dời đê, đào sâu kênh phụ và xây tuyến thoát lũ mới. Mục tiêu là khôi phục vùng trũng tự nhiên ở những nơi ít thiệt hại, qua đó bảo vệ các khu vực trọng yếu. Hà Lan còn chủ động mua lại đất nông nghiệp sụt lún theo giá thị trường, chuyển đổi thành khu vực chứa lũ. Nhờ cách tiếp cận này, nguy cơ lũ sông ở Hà Lan đã giảm từ mức 1 lần/100 năm xuống còn 1 lần/1.250 năm.

Với Nhật Bản, tháng 12-2020, chính phủ nước này thông qua kế hoạch 5 năm trị giá 15.000 tỷ yên (144,4 tỷ USD) để đẩy mạnh công tác phòng, chống thiên tai. Trong đó, tập trung áp dụng các giải pháp công nghệ để tăng cường khả năng phục hồi cơ sở hạ tầng, giảm thiểu hậu quả của thảm họa và tạo điều kiện cho cộng đồng có khả năng ứng phó với thiên tai nhanh chóng. Hàng loạt các công nghệ hiện đại, phần mềm, giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR)… đã được tích hợp và triển khai và tập trung vào 3 nhóm: Phòng ngừa và chuẩn bị, đánh giá và ứng phó, phục hồi và tái thiết...

Chính phủ Anh thì đưa ra tài liệu “Hướng dẫn chính sách quy hoạch”, chuyên biệt hóa các vấn đề liên quan đến việc xây dựng trong khu vực có nguy cơ cao, nhất là vùng trung du và vùng núi, ven các con sông có độ dốc lớn. Văn bản này yêu cầu các chủ đất, các nhà phát triển và cơ quan quy hoạch địa phương phải xác định, đánh giá những nơi có địa chất không ổn định để hạn chế cấp giấy phép xây dựng hoặc tránh tập trung các hoạt động sản xuất, kinh doanh, đi lại ở đó. Cơ quan khảo sát địa chất Anh (BGS) được giao nhiệm vụ khảo sát, lập báo cáo về bản đồ cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất để làm quy chuẩn cho tất cả các hoạt động xây dựng.

Trong những năm gần đây, Hà Nội cũng chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang quản lý rủi ro thiên tai một cách chủ động, bài bản. Với tư duy mới, tầm nhìn dài hạn và các dự án đầu tư đồng bộ, hiện đại, công tác phòng, chống thiên tai ngày càng gắn chặt với quy hoạch và đầu tư phát triển bền vững. Đó không chỉ là hệ thống đê điều, trạm bơm hay hồ chứa, mà là tổng hòa của thể chế, hạ tầng, con người và niềm tin xã hội.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội đặt trọng tâm đầu tư nâng cấp hệ thống đê điều, hồ chứa, công trình thủy lợi; phòng, chống sạt lở bờ sông; xử lý ngập úng đô thị; bố trí, sắp xếp dân cư tại các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai. Thành phố cũng định hướng “làm sống lại” các dòng sông, kênh, hồ chứa; liên kết các lưu vực bằng hệ thống trạm bơm vận hành, giám sát theo thời gian thực. Cùng với đó là các dự án trọng điểm như Trạm bơm Liên Mạc, Trạm bơm Đông Mỹ, nghiên cứu đầu tư hệ thống tiêu Đào Nguyên - Yên Thái, mở rộng khả năng tiêu thoát cho trục sông Nhuệ - sông Đáy theo hướng liên vùng. Mới đây, thành phố đã quyết định đầu tư khẩn cấp 3 dự án, trong đó có dự án phần mềm kiểm soát ngập úng và 2 dự án đào hồ chứa nước, để chống ngập với tổng mức đầu tư 1.390 tỷ đồng. Dự án phần mềm sẽ áp dụng mạnh mẽ công nghệ số, chuyển đổi số để hỗ trợ, kiểm soát thoát nước nhằm giảm thiểu tình trạng ngập úng và dự báo, cảnh báo sớm...

Dự án thứ hai là dự án hồ Chèm phường Đông Ngạc. Hồ là khu vực chứa nước và là vùng tiêu đệm khi có mưa bão, giảm thiểu tối đa tình trạng ngập úng cho khu vực phường Đông Ngạc cũng như lưu vực tả sông Nhuệ, tạo môi trường sinh thái xanh cho khu vực. Dự án thứ ba là dự án hồ Liên Mạc 1, phường Thượng Cát. Mục tiêu là tạo vùng tiêu đệm khi có mưa bão, giảm thiểu tối đa tình trạng ngập úng cho lưu vực sông Pheo, tạo môi trường sinh thái xanh cho khu vực.

Hoàng Sơn