Các khoản thu trong trường học: Đâu là tự nguyện, đâu là bắt buộc?

Siết chặt hoạt động thu, chi của Ban đại diện cha mẹ học sinh

Từ ngày 15-11-2026, Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh chính thức có hiệu lực, với nhiều quy định nhằm ngăn chặn tình trạng lạm thu trong trường học.

Theo đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận, quản lý tiền hỗ trợ; không ấn định mức đóng góp bình quân, mức tối thiểu, thời hạn đóng góp hoặc gây áp lực buộc phụ huynh đóng góp.

Khi cần hỗ trợ hoạt động thuộc phạm vi nhiệm vụ, Ban đại diện phải công khai mục đích, nội dung, nhu cầu để phụ huynh tự nguyện quyết định. Việc hỗ trợ được thực hiện bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp cho đơn vị cung cấp. Nếu nguồn hỗ trợ không đủ, phải điều chỉnh quy mô hoạt động, không yêu cầu phụ huynh đóng thêm.

Ảnh: Phụ huynh cung cấp

Đáng chú ý, nguồn hỗ trợ không được sử dụng để xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm, bảo dưỡng thiết bị dạy học hoặc thực hiện các nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của nhà trường.

Quy định mới nhằm ngăn chặn việc lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để vận động kinh phí, biến những khoản đóng góp tự nguyện thành nghĩa vụ bắt buộc.

Từ năm học 2025-2026, chính sách miễn học phí được mở rộng, song không đồng nghĩa mọi dịch vụ trong trường học đều miễn phí. Các khoản như ăn bán trú, chăm sóc bán trú và dịch vụ hỗ trợ giáo dục vẫn có thể phát sinh chi phí theo quy định.

Các khoản thu phải có căn cứ pháp lý, đúng thẩm quyền, đối tượng và được công khai, minh bạch. Phụ huynh cần phân biệt rõ khoản thu theo quy định, chi phí dịch vụ giáo dục và đóng góp tự nguyện.

Tại Hà Nội, ngay từ đầu năm học, Sở Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu các cơ sở giáo dục công khai căn cứ, mức thu, mục đích sử dụng và đơn vị quản lý kinh phí; Phân biệt rõ khoản thu theo quy định với đóng góp tự nguyện. Đối với các chương trình giáo dục liên kết, việc tổ chức và thu phí phải bảo đảm quyền lựa chọn của phụ huynh. Ban đại diện cha mẹ học sinh không được trở thành đầu mối vận động kinh phí cho những công việc thuộc trách nhiệm của nhà trường. Để tăng cường giám sát, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội công bố đường dây nóng tiếp nhận phản ánh về các khoản thu sai quy định: 0888996970 (trong giờ hành chính), 0888996977 (ngoài giờ hành chính) hoặc email kiemtrachuyennganh@hnoiedu.vn.

Chống lạm thu không chỉ dừng ở việc ban hành quy định

Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng, khoản đóng góp mang danh nghĩa tự nguyện nhưng lại chia đều cho từng phụ huynh hoặc ấn định mức tối thiểu là không phù hợp với nguyên tắc pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT, việc tài trợ cho cơ sở giáo dục phải bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, không ép buộc, không quy định mức tài trợ bình quân hoặc tối thiểu.

Luật sư Hoàng Hà.

Tuy nhiên, cần phân biệt việc lập dự toán kinh phí để phụ huynh thảo luận với áp đặt nghĩa vụ đóng góp. Một khoản dự toán được công khai để vận động ủng hộ không đương nhiên trái pháp luật. Nhưng nếu chia đều kinh phí cho từng gia đình, ấn định mức tối thiểu hoặc gây áp lực với người không đóng góp thì đã làm sai lệch bản chất tự nguyện.

“Tự nguyện không chỉ nằm ở tên gọi của khoản thu mà phải thể hiện ở quyền quyết định thực sự của phụ huynh. Phụ huynh có quyền đóng góp hoặc từ chối mà không bị phân biệt đối xử, gây áp lực hay ảnh hưởng đến quyền lợi học tập của con em” - luật sư Hoàng Hà cho hay.

Theo vị Luật sư này, điểm đáng chú ý của Thông tư 81 là xác lập giới hạn cụ thể đối với hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ban đại diện phải hoạt động đúng thẩm quyền, công khai nhu cầu hỗ trợ và kết quả thực hiện; Hiệu trưởng có trách nhiệm giám sát, không để Ban đại diện trở thành công cụ thu tiền thay nhà trường.

Hiệu quả chống lạm thu phụ thuộc vào trách nhiệm kiểm tra, xử lý vi phạm, chứ không chỉ ở việc ban hành quy định mới. Công khai, minh bạch và bảo đảm quyền quyết định của phụ huynh là yêu cầu quan trọng để ngăn chặn lạm thu, bảo vệ quyền lợi học sinh và giữ vững niềm tin giữa gia đình với nhà trường.

Hoa Tiên