Các hãng AI bắt đầu thâm nhập thị trường edtech trị giá 6.000 tỷ USD

Theo Financial Times, từ khi ChatGPT của OpenAI tạo ra làn sóng AI tạo sinh vào cuối năm 2022, hệ thống giáo dục toàn cầu đã phải liên tục thích ứng với một thực tế mới. Nếu như ban đầu nhiều trường học tìm cách cấm sử dụng AI, thì chỉ sau một thời gian ngắn, các cơ sở giáo dục đã chuyển sang tìm cách khai thác công nghệ này để phục vụ giảng dạy và học tập.

Song song với quá trình đó, các công ty AI hàng đầu thế giới cũng đẩy mạnh hiện diện trong lĩnh vực giáo dục.

AI ĐẨY MẠNH THÂM NHẬP TRƯỜNG HỌC

Sau thành công của ChatGPT, cuộc cạnh tranh giữa các phòng thí nghiệm AI đang mở rộng sang lĩnh vực giáo dục với hàng loạt sản phẩm được thiết kế riêng cho giáo viên và học sinh.

Anthropic mới đây giới thiệu Claude for Teachers, công cụ miễn phí dành cho giáo viên từ bậc mẫu giáo đến trung học phổ thông (K-12) tại Mỹ nhằm hỗ trợ xây dựng giáo án và kế hoạch giảng dạy.

Trong khi đó, OpenAI triển khai ChatGPT for Teachers, chương trình miễn phí dành cho giáo viên và nhân viên các trường K-12 đã được xác thực, đồng thời cung cấp ChatGPT Edu - gói dịch vụ doanh nghiệp với mức giá ưu đãi dành cho các trường đại học.

Google cũng tham gia cuộc đua với hệ sinh thái công cụ dựa trên mô hình Gemini, tích hợp vào các nền tảng điện toán đám mây vốn đã được sử dụng rộng rãi trong các cơ sở giáo dục.

Theo báo cáo của Morgan Stanley, thị trường giáo dục toàn cầu đạt quy mô khoảng 6.000 tỷ USD vào năm 2022. Đây được xem là một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất đối với các doanh nghiệp AI, không chỉ nhờ quy mô lớn mà còn bởi khả năng xây dựng mối quan hệ với lực lượng lao động tương lai.

"AI chắc chắn là một thị trường đối với các công ty này", ông Simon Buckingham Shum, Giáo sư Tin học tại Đại học Công nghệ Sydney, nhận định.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp AI cho rằng việc tham gia vào giáo dục không chỉ nhằm mục tiêu thương mại.

"Mọi học sinh hôm nay đều sẽ trưởng thành cùng AI. Trách nhiệm của chúng tôi là góp phần định hình cách các em sử dụng công nghệ này", bà Leah Belsky, Phó Chủ tịch phụ trách giáo dục của OpenAI, đồng thời là cựu Giám đốc doanh thu của nền tảng học trực tuyến Coursera, cho biết.

OpenAI hiện hợp tác với nhiều chính phủ để đưa AI vào trường học. Chương trình hợp tác với Estonia triển khai từ năm ngoái đã đưa ChatGPT Edu đến hơn 30.000 sinh viên, học sinh trung học, giảng viên và nhà nghiên cứu.

Đây là một phần trong sáng kiến Education for Countries của OpenAI, hướng tới mục tiêu cá nhân hóa việc học và chuẩn bị kỹ năng cho lực lượng lao động tương lai. Chương trình đang được triển khai cùng các đối tác tại Estonia, Hy Lạp, Jordan, Kazakhstan, Slovakia, Trinidad và Tobago, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Italy.

TỪ "TRẢ LỜI THAY" ĐẾN "DẠY CÁCH TƯ DUY"

Một trong những mối lo lớn nhất của giới giáo dục là AI có thể khiến học sinh phụ thuộc vào câu trả lời có sẵn, làm giảm quá trình tư duy và tự khám phá - yếu tố quan trọng trong học tập.

Các công ty AI thừa nhận những lo ngại này, song cho rằng vấn đề nằm ở cách sử dụng công nghệ.

Theo bà Leah Belsky, mục tiêu của OpenAI không phải là tạo ra công cụ trả lời thay học sinh mà là hỗ trợ các em phát triển khả năng tư duy.

Ở mỗi quốc gia tham gia chương trình Education for Countries, OpenAI sẽ phát triển các phiên bản ChatGPT được tùy biến theo phương pháp giáo dục địa phương và được thiết kế để "khơi gợi sự tò mò" của người học.

Cả OpenAI và Anthropic đều theo đuổi cách tiếp cận mang tính "Socratic" - lấy việc đặt câu hỏi để dẫn dắt người học thay vì cung cấp đáp án ngay lập tức.

Ví dụ, Claude for Education - phiên bản dành cho giáo dục đại học của Anthropic - được tích hợp chế độ học tập, trong đó chatbot sẽ hỏi người dùng: "Bạn sẽ tiếp cận vấn đề này như thế nào?" thay vì lập tức đưa ra lời giải.

Ông Drew Bent, phụ trách mảng giáo dục của Anthropic, cho biết chiến lược của công ty tập trung vào việc hợp tác với các nhà giáo dục, những người hiểu rõ nhất nhu cầu của học sinh.

Trong khi đó, Claude for Teachers được thiết kế như một trợ lý AI dành cho giáo viên, hỗ trợ lập kế hoạch bài giảng, xây dựng bài tập và tự động tổng hợp báo cáo về học sinh.

Theo giới phân tích, Microsoft và Google có thể là những doanh nghiệp hưởng lợi nhiều nhất khi thương mại hóa AI trong giáo dục nhờ đã có quan hệ lâu năm với các trường đại học thông qua dịch vụ điện toán đám mây.

Hai tập đoàn này hiện tích hợp Copilot và Gemini vào hệ sinh thái giáo dục của mình, đồng thời cung cấp nhiều tính năng AI nâng cao trong các gói trả phí.

"Mọi người vốn đã sử dụng sâu các nền tảng đó và có động lực tiếp tục gắn bó với chúng", một lãnh đạo trong lĩnh vực giáo dục nhận xét khi đề cập tới lợi thế của Microsoft và Google.

EDTECH CHỌN HỢP TÁC THAY VÌ ĐỐI ĐẦU

Sự xuất hiện của các phòng thí nghiệm AI từng làm dấy lên lo ngại rằng các doanh nghiệp công nghệ giáo dục (edtech) sẽ bị thay thế. Tuy nhiên, thay vì cạnh tranh trực diện, phần lớn doanh nghiệp trong ngành đang lựa chọn hợp tác.

Coursera đã tích hợp nội dung khóa học của mình vào ChatGPT thông qua hợp tác với OpenAI.

Trong khi đó, Instructure - doanh nghiệp cung cấp hệ thống quản lý học tập (LMS) - hiện là đối tác của cả OpenAI và chương trình Claude for Education của Anthropic.

Theo ông Michael Feldstein, Giám đốc chiến lược của liên minh giáo dục 1EdTech và là chuyên gia theo dõi lĩnh vực edtech, các doanh nghiệp trong ngành vẫn không tránh khỏi tâm lý lo ngại.

"Họ lo lắng và sợ rằng các phòng thí nghiệm AI sẽ khiến mình trở nên lỗi thời", ông nói.

Tuy nhiên, theo ông Feldstein, các doanh nghiệp edtech vẫn sở hữu lợi thế quan trọng là dữ liệu về hành vi học tập và cách người dùng tương tác với các nền tảng giáo dục - nguồn dữ liệu mà các công ty AI hiện chưa có.

Dù vậy, việc triển khai AI ở cấp độ tổ chức vẫn diễn ra khá chậm.

Khảo sát gần đây của Digital Education Council (DEC) cho thấy hơn 40% sinh viên đại học cho biết AI chưa được tích hợp vào bất kỳ môn học nào của họ.

Trong số những người đã được học với sự hỗ trợ của AI, 42% đánh giá công nghệ này chỉ mang lại hiệu quả ở mức "khá hữu ích", trong khi 24% cho rằng lợi ích học tập còn hạn chế.

Ở góc độ dài hạn, ông Feldstein đặt câu hỏi về khả năng thương mại của các dịch vụ AI doanh nghiệp trong giáo dục.

"Liệu các trường học có sẵn sàng trả tiền cho những chatbot cao cấp khi trong tương lai sẽ có nhiều mô hình AI đủ tốt chạy miễn phí ngay trên thiết bị của họ hay không vẫn là một câu hỏi mở", ông nhận định, đề cập đến xu hướng ngày càng phổ biến của các mô hình AI mã nguồn mở hoặc mô hình mở trọng số (open-weight), vốn có thể dễ dàng được tinh chỉnh cho từng mục đích sử dụng.

Từ góc nhìn của các trường đại học, Giáo sư Simon Buckingham Shum cho biết nhiều cơ sở giáo dục hiện không chỉ sử dụng AI của các tập đoàn công nghệ mà còn tự phát triển các công cụ riêng, đi kèm quy trình đánh giá chất lượng nhằm bảo đảm phù hợp với sinh viên.

"Việc các công ty công nghệ lớn phản ứng trước sự thay đổi do AI tạo ra là điều tích cực", ông nói. "Nhưng theo tôi, những trường đại học thực sự làm tốt là những nơi trao công cụ thiết kế AI trực tiếp cho đội ngũ giảng viên”.

Hoàng Hà