Các công ty Hy Lạp thu gần 4 tỷ USD nhờ vận chuyển dầu Nga

Các công ty vận tải biển Hy Lạp đã thu ít nhất 3,8 tỷ USD từ hoạt động vận chuyển dầu Nga trong ba năm qua, bất chấp nỗ lực của Nhóm 7 nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới (G7) nhằm hạn chế nguồn thu dầu mỏ của Moscow bằng cơ chế áp giá trần...

Ảnh minh họa - Ảnh: FT

Theo tính toán của tờ báo Financial Times, Dynacom Tankers là doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất trong nhóm chủ tàu Hy Lạp tham gia hoạt động này. Công ty do tỷ phú vận tải biển George Prokopiou sáng lập đã thu ít nhất 915 triệu USD từ vận chuyển dầu thô Nga kể từ tháng 7/2023, chiếm gần 1/4 tổng doanh thu của các chủ tàu Hy Lạp trong lĩnh vực này.

Xếp sau Dynacom là Olympic Shipping and Management, thuộc Onassis Group, với doanh thu ít nhất 404 triệu USD. Stealth Maritime và Polembros Shipping, hai công ty tàu chở dầu có trụ sở tại Athens, cũng thu hơn 200 triệu USD mỗi công ty.

Vai trò của các chủ tàu Hy Lạp trong việc vận chuyển dầu Nga từ lâu là vấn đề gây căng thẳng giữa Athens và Kyiv. Năm 2023, một số công ty tàu chở dầu Hy Lạp, trong đó có Dynacom, bị cơ quan trừng phạt của Ukraine đưa vào danh sách “nhà tài trợ quốc tế cho chiến tranh”. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này sau đó được đưa ra khỏi danh sách dưới sức ép từ Chính phủ Hy Lạp.

Về nguyên tắc, hoạt động vận chuyển dầu Nga vẫn được phép nếu tuân thủ quy định về giá trần của G7. Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, sức ép siết chặt trừng phạt gia tăng khi Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) tìm cách làm suy yếu nguồn lực của Moscow trước khả năng Nga và Ukraine đạt thỏa thuận hòa bình.

Các chính phủ phương Tây đang cân nhắc thêm các biện pháp trừng phạt để hạn chế nguồn thu năng lượng của Nga. Nếu được áp dụng, những biện pháp này có thể chấm dứt hoạt động vận chuyển dầu Nga của các công ty Hy Lạp. Việc siết trừng phạt được củng cố bởi thực tế giá dầu nhìn chung đã giảm trong ba năm qua và không tăng mạnh như lo ngại ban đầu trong giai đoạn xảy ra chiến tranh Iran.

Nga cũng đang chịu thêm sức ép trong nước khi nguồn cung nhiên liệu bị ảnh hưởng. Thời gian qua, Ukraine đã tăng cường sử dụng máy bay không người lái tầm xa để tấn công hệ thống nhà máy lọc dầu của Nga.

Phân tích của Financial Times dựa trên dữ liệu về chi phí vận chuyển ước tính trên các tuyến dầu Nga lớn do công ty định giá hàng hóa Argus Media thu thập từ tháng 6/2023. Sau đó, Financial Times kết hợp dữ liệu này với thông tin quản lý tàu của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) và dữ liệu di chuyển tàu chở dầu từ công ty phân tích Kpler.

Tính toán này chỉ bao gồm những tuyến lớn có dữ liệu giá từ Argus. Vì vậy, phần ước tính doanh thu chỉ áp dụng cho 389 triệu thùng dầu do các công ty tàu chở dầu Hy Lạp vận chuyển trong 3 năm qua. Khoảng 153 triệu thùng khác không có dữ liệu giá từ Argus nên không được đưa vào tính toán.

Trong 20 công ty thu nhiều tiền nhất từ việc vận chuyển dầu Nga kể từ tháng 6/2023, có 8 công ty Hy Lạp. Phần lớn các công ty còn lại là doanh nghiệp vận tải biển được Chính phủ Nga hậu thuẫn, như Sovcomflot và Rosnefteflot, hoặc các công ty con và công ty bình phong có liên quan. Ngoại lệ đáng chú ý là Prominent, công ty quản lý tàu có trụ sở tại Hồng Kông.

Các chủ tàu Hy Lạp vốn nổi tiếng là nhóm chấp nhận rủi ro cao trong ngành vận tải biển. Dynacom cũng nằm trong nhóm công ty vận tải hoạt động tích cực nhất tại eo biển Hormuz kể từ khi chiến tranh Iran bùng phát ngày 28/2.

Theo phân tích dữ liệu từ Windward và Vortexa, các công ty Hy Lạp đã vận chuyển gần 15% lượng dầu thô xuất khẩu của Nga trong tháng 5.

Theo chuyên gia phân tích hàng hải Michelle Wiese Bockmann, các tàu Hy Lạp tham gia vận chuyển dầu Nga vì đây là mảng có lợi nhuận cao, trong khi nhiều doanh nghiệp khác không muốn chấp nhận rủi ro.

Một số nhà môi giới tàu biển cho biết các thương nhân phải trả phí thuê tàu chở dầu thô Nga cao hơn khoảng 30-40% so với dầu từ những nước không bị phương Tây trừng phạt.

G7 áp giá trần đối với dầu Nga từ tháng 12/2022. Mục tiêu của cơ chế này là hạn chế nguồn thu của Moscow nhưng vẫn giữ dầu Nga lưu thông trên thị trường toàn cầu, qua đó tránh gây ra cú sốc cho kinh tế thế giới.

Theo cơ chế này, các doanh nghiệp phương Tây vẫn được phép vận chuyển hoặc cung cấp dịch vụ liên quan đến dầu Nga, nhưng chỉ khi giá dầu ở mức bằng hoặc thấp hơn mức trần do G7 quy định. Hiện giá trần là 44,1 USD/thùng. Tuy nhiên, theo các cựu quan chức phụ trách trừng phạt và một số luật sư, việc giám sát cơ chế này có nhiều lỗ hổng.

Để chứng minh lô hàng có mức giá dưới mức trần, các chủ tàu chỉ cần xuất trình giấy xác nhận. Tuy nhiên, theo ông Stefanos Roulakis, luật sư đại diện cho các công ty vận tải biển Hy Lạp, các doanh nghiệp vận tải thường dựa vào cam kết từ bên thuê tàu hoặc nhà cung cấp Nga, thay vì tự xác minh giá bán. Ông cho biết các công ty vận tải nhìn chung không tham gia vào quá trình định giá lô hàng mà họ vận chuyển.

“Về lý thuyết, cơ chế này có thể vận hành. Nhưng trên thực tế, chúng tôi thấy giới chức lại kỳ vọng chủ tàu tự đánh giá liệu mức giá được khai báo có thấp hơn giá trần hay không, cũng như liệu chuỗi cung ứng có bên nào bị trừng phạt tham gia hay không”, ông Roulakis nói.

Theo các nhà ngoại giao EU, trong các cuộc họp kín, Chính phủ Hy Lạp và Cyprus nhiều lần phản đối cơ chế áp giá trần dầu Nga.

Dù vậy, một số công ty tàu chở dầu Hy Lạp đã rút bớt khỏi hoạt động vận chuyển dầu Nga. TMS Tankers và Thenamaris gần như cắt giảm hoạt động này vào cuối năm 2023, sau khi Mỹ công bố trừng phạt một số doanh nghiệp hàng hải của Thổ Nhĩ Kỳ và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) với cáo buộc vận chuyển dầu Nga vượt giá trần.

Theo tính toán của Financial Times, Thenamaris đã thu ít nhất 30 triệu USD từ vận chuyển dầu Nga, trong khi TMS Tankers thu ít nhất 150 triệu USD từ tháng 7/2023 đến thời điểm dừng hoạt động này vào cuối năm đó.

Các luật sư và chuyên gia phân tích cho biết một số công ty vận tải biển Hy Lạp khác cũng rút khỏi hoạt động liên quan đến dầu Nga sau khi Mỹ áp trừng phạt Rosneft và Lukoil vào tháng 10/2025.

Theo bà Svitlana Romanko, Giám đốc nhóm vận động Razom We Stand của Ukraine, dầu Nga vẫn đem về hàng tỷ USD cho Điện Kremlin vì các chính phủ chưa xử lý những lỗ hổng rõ ràng trong cơ chế trừng phạt.

“Chính phủ Hy Lạp nhiều lần ưu tiên lợi ích của ngành vận tải biển trong nước thay vì ủng hộ các biện pháp trừng phạt mạnh hơn và nỗ lực thúc đẩy hòa bình”, bà Romanko phát biểu.

Ngọc Trang