Bước chuyển tư duy làm kinh tế rừng ở Sơn La

Rừng được bảo vệ tốt tại Khu rừng đặc dụng Xuân Nha.

Tiềm năng phát triển nông, lâm nghiệp

Sơn La là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn với nhiều tiềm năng phát triển nông, lâm nghiệp. Toàn tỉnh hiện có hơn 671.596 ha, tỷ lệ che phủ rừng 47,43%. Sơn La là tỉnh có diện tích rừng lớn thứ 3 của cả nước (trước khi sáp nhập tỉnh), đứng thứ nhất vùng Trung du và miền núi phía Bắc, diện tích rừng Sơn La chiếm 25% tổng diện tích đất có rừng khu vực Tây Bắc,… Bên cạnh đó, trong những năm qua, tỉnh đã đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hóa, đặc biệt là cây ăn quả nhiệt đới và ôn đới như nhãn, xoài, mận, chanh leo, bơ… Đến nay, diện tích cây ăn quả toàn tỉnh đạt hơn 85.000 ha; nhiều diện tích đất kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang sản xuất cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. Rừng Sơn La đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong phòng hộ đầu nguồn sông Đà, bảo đảm sinh thủy cho các công trình thủy điện quốc gia, đồng thời là không gian sinh kế của gần 85% dân số nông thôn.

Rừng nguyên sinh tại Khu rừng đặc dụng Tà Xùa. Ảnh Trường Vinh (CTV)

Đồng chí Trần Dũng Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá: Rừng Sơn La không chỉ góp phần điều hòa khí hậu, phòng chống thiên tai, bảo vệ môi trường sinh thái mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững, xóa đói giảm nghèo và bảo đảm quốc phòng - an ninh khu vực Tây Bắc. Đặc biệt, với tiềm năng lớn về hấp thụ và lưu giữ các-bon, Sơn La có khả năng phát triển thị trường tín chỉ các-bon rừng trong tương lai. Hằng năm, nguồn thu từ chi trả dịch vụ môi trường rừng đạt khoảng 220–250 tỷ đồng, góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ rừng và nâng cao sinh kế cho người dân.

Cùng với việc bảo vệ rừng, công tác bảo tồn tồn tại đa dạng sinh học được chú trọng. Toàn tỉnh hiện có 5 Khu rừng đặc dụng (Xuân Nha, Sốp Cộp, Tà Xùa, Thuận Châu và Mường La), 2 Khu rừng bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa (rừng Văn bia Lê Thái Tông và rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp) và 1 Khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học của Trung tâm Lâm nghiệp Tây Bắc trên địa bàn tỉnh với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2030 là 88.399,3 ha, chiếm 12,7% tổng diện tích đất lâm nghiệp toàn tỉnh.

Các Khu rừng đặc dụng của tỉnh có tính đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái đặc trưng điển hình rừng kín thường xanh vùng núi cao Tây Bắc, với nhiều loài động thực vật quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam và danh lục đỏ Thế giới, trong đó đáng chú ý là các loài thực vật lá kim (hạt trần) như: Pơ mu, Bách xanh, Du sam, Thông 5 lá, Đỉnh tùng… Các loài thực vật lá rộng (hạt kín) như: Trầm hương, Lát hoa; Đinh hương, Đinh thối, Nghiến, Sến mật… và nhiều loài động vật quý hiếm như: Vượn đen tuyền, Vượn đen má trắng, Voi, Gấu ngựa,…

Cán bộ Ban Quản lý Khu rừng đặc dụng Xuân Nha cùng nhân dân trồng rừng.

Ông Phạm Quang Cảnh, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, kiêm Giám đốc Ban Quản lý Khu rừng đặc dụng Xuân Nha, cho biết: Ban quản lý rừng đặc dụng Xuân Nha đã được đầu tư xây dựng 1 vườn ươm để phục vụ nhân giống, bảo tồn các loài thực vật bản địa, đặc hữu quý hiếm. Ngoài ra đơn vị cũng phối hợp nhiều tổ chức thực hiện nghiên cứu về hoạt động bảo tồn nguồn gen, thực hiện khoanh nuôi, xúc tiến tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung cây bản địa tại các khu vực bị tác động; phối hợp với cơ quan chức năng trong kiểm soát, xử lý các hành vi săn bắt, vận chuyển động vật hoang dã trái phép.

Các khu rừng đặc dụng như Tà Xùa, Xuân Nha hay Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La đang được định hướng phát triển theo mô hình gắn bảo tồn với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và nghiên cứu khoa học. Tỉnh cũng đang tập trung triển khai kế hoạch đề xuất xác lập, công nhận Khu dự trữ sinh quyển thuộc khu vực hành lang đa dạng sinh học từ Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường La sang Khu rừng đặc dụng Tà Xùa.

Tạo động lực tăng trưởng xanh

Phát triển lâm nghiệp bền vững là một trong những trụ cột của chiến lược tăng trưởng xanh được tỉnh Sơn La tập trung triển khai thực hiện. Tại Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh Sơn La lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định mục tiêu, nhiệm vụ: “....Phát triển nhanh, bền vững, lấy nông nghiệp hàng hóa công nghệ cao, công nghiệp chế biến là trung tâm, gắn kết với du lịch sinh thái, văn hóa; nâng cao đời sống nhân dân; bảo đảm quốc phòng, an ninh; xây dựng tỉnh Sơn La trở thành tỉnh phát triển khá, trung tâm kinh tế - xã hội của tiểu vùng Tây Bắc,...”. Đối với chỉ tiêu “tỷ lệ che phủ rừng”, Nghị quyết đã xác định: “ Phấn đấu đến năm 2030 tỷ lệ che phủ rừng và cây ăn quả thân gỗ, cây phân tán quy đổi của tỉnh Sơn La đạt ổn định 48,5%.

Khởi động Dự án C4G.

Đặc biệt, theo Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 30/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển nông nghiệp bền vững gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035, Sơn La xác định rõ mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững gắn với nâng cao chất lượng rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xanh. Tập trung quản lý, bảo vệ bền vững diện tích rừng hiện có; nâng cao chất lượng rừng tự nhiên và rừng trồng; tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn cho các công trình thủy điện trên sông Đà; bảo vệ môi trường sinh thái và ứng phó với biến đổi khí hậu. Đồng thời, ưu tiên phát triển các loài cây lâm nghiệp đa mục tiêu như mắc ca, sơn tra, quế, tre măng… gắn với sinh kế bền vững cho người dân.

Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị thông qua dịch vụ môi trường rừng, hấp thụ và lưu giữ carbon, phát triển lâm sản ngoài gỗ và du lịch sinh thái. Sơn La đặt tiêu điểm thành từ 10-15 chuỗi giá trị lâm nghiệp gắn kết doanh nghiệp, HTX, địa phương và người dân. Dự kiến triển khai khoảng 19.000 ha khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và trồng rừng tập trung. Trong đó có khoảng 14.000 ha khoanh nuôi tái sinh tự nhiên, gần 2.900 ha trồng rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và trồng rừng thay thế...

Vườn ươm giống tại Ban quản lý rừng Đặc dụng – Phòng hộ Thuận Châu

Đáng chú ý, Sơn La cũng từng bước tiếp cận thị trường carbon rừng. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thiện và vận hành ít nhất 2 dự án thí điểm REDD+ nhắm phát thải khí nhà kính từ chế độ mất rừng hạn chế và suy thoái rừng để tham gia thị trường carbon trong nước và quốc tế. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế kinh tế xanh và cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Đặc biệt, cuối tháng 5/2026 vừa qua, UBND tỉnh Sơn La phối hợp với Tổ chức CARE tại Việt Nam tổ chức Sự kiện khởi động Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật hướng tới xây dựng năng lực thực hiện kế hoạch giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và huy động nguồn lực tài chính bền vững để bảo vệ phát triển rừng, trong đó có thị trường carbon rừng chất lượng cao” (Dự án C4G).

Đồng chí Nguyễn Huy Tuấn, Chi cục Trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh, thông tin: Dự án C4G do Chính phủ Canada và tổ chức CARE tài trợ, với tổng vốn hơn 16,4 tỷ đồng. Dự án được triển khai trong thời gian 33 tháng, đến hết tháng 3/2028, tại các xã: Mường La, Chiềng Lao, Mường Bú, Chiềng Hoa và Ngọc Chiến với mục tiêu nâng cao năng lực cho các đối tác của tỉnh trong thực hiện các ưu tiên về thích ứng, giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu thông qua bảo vệ, phát triển rừng. Đồng thời, thúc đẩy các cơ chế tài chính hữu ích, trong đó có tín chỉ carbon, cùng các cơ chế khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng.

Sử dụng ứng dụng trên thiết bị thông minh để kiểm tra rừng.

Cùng với đó, Sơn La tiếp tục mở rộng dịch vụ môi trường rừng, thu hút các doanh nghiệp đầu tư phát triển du lịch sinh thái tại các khu rừng đặc dụng như Tà Xùa, Xuân Nha, Mường La gắn với các khu du lịch trọng điểm như Mộc Châu. Mục tiêu đến năm 2030 là thu hút tối thiểu 2 dự án du lịch sinh thái rừng quy mô lớn, tạo thêm nguồn thu cho công tác bảo vệ rừng và phát triển cộng đồng địa phương.

Để thực hiện hóa các mục tiêu, tỉnh xác định nhiều nhiệm vụ trọng tâm như nhanh chóng kiểm soát 3 loại rừng, hoàn thiện hồ sơ địa chính đất lâm nghiệp, tăng cường quản lý tài nguyên rừng và kiểm soát chặt các nguy cơ xâm hại rừng. Xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên rừng đồng bộ với dữ liệu địa chính và ranh giới hành chính; số hóa toàn bộ hồ sơ quản lý rừng; ứng dụng công nghệ viễn thám và phần mềm FRMS 4.0.1 để theo dõi diễn biến rừng; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát tài nguyên rừng một cách chính xác, minh bạch và kịp thời. Định hướng chiến lược này thể hiện nỗ lực của tỉnh trong phát triển lâm nghiệp bền vững, đa giá trị, tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng xanh và bứt phá kinh tế.

Việt Anh