Bước chuyển lớn của Thổ Nhĩ Kỳ về năng lực chiến tranh điện tử

Thổ Nhĩ Kỳ tiến gần nhóm cường quốc tác chiến điện tử

Hình ảnh máy bay tác chiến điện tử Hava SOJ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ

Theo tờ The EurAsian Times, ngành công nghiệp hàng không Thổ Nhĩ Kỳ vừa công bố mẫu máy bay tác chiến điện tử và gây nhiễu tầm xa đầu tiên mang tên Hava SOJ, đánh dấu bước tiến quan trọng trong tham vọng xây dựng năng lực chiến tranh điện tử độc lập của Ankara.

Hình ảnh rõ nét nhất của Hava SOJ mới đây xuất hiện trong đoạn video kỷ niệm 115 năm thành lập Không quân Thổ Nhĩ Kỳ do Bộ Quốc phòng nước này đăng tải trên mạng xã hội X. Trước đó, hồi tháng 3/2026, mẫu máy bay này chỉ xuất hiện thoáng qua trong một bức ảnh mờ chụp tại cơ sở của Tập đoàn Công nghiệp hàng không vũ trụ Thổ Nhĩ Kỳ (TAI) ở Ankara.

Trong video mới, Hava SOJ xuất hiện với đầu dò dữ liệu khí động học gắn ở mũi - thiết bị thường được dùng trong các chuyến bay thử nghiệm và đánh giá giới hạn hoạt động. Máy bay cũng chưa được sơn hoàn thiện, cho thấy nó nhiều khả năng đang ở giai đoạn thử nghiệm trước khi bàn giao.

Sự xuất hiện công khai của Hava SOJ được xem là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ sắp đưa loại máy bay tác chiến điện tử chuyên dụng này vào biên chế, qua đó mở rộng đáng kể năng lực không chiến và tác chiến điện từ của nước này.

Trong những năm gần đây, ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ nổi lên mạnh mẽ với hàng loạt chương trình nội địa như UAV Bayraktar TB2, TB3, Akinci, tiêm kích không người lái Kizilelma, máy bay huấn luyện Hurjet và tiêm kích thế hệ 5 KAAN đang được phát triển.

Bước chuyển lớn trong năng lực chiến tranh điện tử

Việc Hava SOJ đi vào hoạt động sẽ giúp Ankara chuyển từ mô hình hỗ trợ điện tử chiến thuật sang năng lực tác chiến điện từ tầm xa độc lập ở cấp chiến lược, điều hiện chỉ một số ít quốc gia sở hữu. Mỹ hiện có máy bay EA-37B Compass Call, trong khi Trung Quốc phát triển dòng máy bay tác chiến điện tử Y-9 chuyên dụng.

Theo Cơ quan Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ (SSB), chương trình Hava SOJ bao gồm 4 máy bay tác chiến cùng toàn bộ cơ sở hạ tầng đi kèm như trung tâm lập kế hoạch nhiệm vụ, nhà chứa chuyên dụng và cơ sở huấn luyện phục vụ học thuyết tác chiến điện tử của không quân nước này.

Hava SOJ được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ chế áp và tiêu diệt hệ thống phòng không đối phương (SEAD/DEAD), vô hiệu hóa radar cảnh giới, gây nhiễu liên lạc và hỗ trợ các đòn tấn công sâu mà không cần tiến vào vùng nguy hiểm.

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ đã theo đuổi ý tưởng xây dựng năng lực gây nhiễu điện tử trên không trong hơn 20 năm trước khi chương trình Hava SOJ chính thức được khởi động.

Nỗ lực ban đầu từng dựa trên máy bay vận tải Transall C-160, song tiến độ kéo dài khiến Ankara phải tìm giải pháp thay thế. Đến năm 2018, SSB ký hợp đồng chính thức với ASELSAN để phát triển chương trình Hava SOJ hiện đại.

“Lá chắn điện tử” bảo vệ tiêm kích và UAV

Khung thân của Hava SOJ được phát triển dựa trên máy bay phản lực thương mại Bombardier Global 6000. Thổ Nhĩ Kỳ nhận hai chiếc đầu tiên từ năm 2019 để cải hoán thành nền tảng gây nhiễu tầm xa.

Nhiệm vụ chính của Hava SOJ là gây nhiễu radar phòng không, làm gián đoạn hệ thống chỉ huy, kiểm soát và phá vỡ liên lạc đối phương bằng kỹ thuật đánh lừa điện tử và gây nhiễu sóng.

Khác với các máy bay chiến đấu phải tiếp cận gần mục tiêu, Hava SOJ có thể hoạt động ngoài không phận đối phương nhưng vẫn tạo ra “hành lang điện tử” an toàn để tiêm kích và UAV đồng minh xâm nhập khu vực tác chiến.

Về bản chất, nền tảng này có thể vô hiệu hóa radar, phá liên kết dữ liệu, làm gián đoạn hệ thống chỉ huy và tạo ra “bong bóng điện tử” khiến tên lửa cũng như hệ thống giám sát đối phương mất tác dụng. Tầm gây nhiễu hiệu quả được cho là vượt quá 500 km.

Các hình ảnh trước đây cho thấy Hava SOJ sở hữu nhiều cụm ăng-ten lớn bố trí dọc thân và bụng máy bay, phục vụ cho hệ thống thu thập tín hiệu và gây nhiễu điện tử công suất cao.

Máy bay được cho là trang bị hệ thống hỗ trợ phòng vệ, liên kết dữ liệu chiến thuật, radar cùng tổ hợp tác chiến điện tử và quản lý nhiệm vụ do ASELSAN phát triển.

TAI phụ trách các thay đổi cấu trúc lớn trên khung thân Bombardier Global 6000, bao gồm hệ thống phân phối điện, hệ thống làm mát và tích hợp toàn bộ khí tài nhiệm vụ. Trong khi đó, ASELSAN cung cấp phần cứng, phần mềm và các thuật toán xử lý tín hiệu chuyên biệt.

Vũ khí mới cho chiến tranh hiện đại

Hệ thống nhiệm vụ trên Hava SOJ có khả năng phát hiện, nhận diện, phân loại và định vị tín hiệu radar cũng như liên lạc từ trên không, trên biển và mặt đất. Nhiều chuyên gia cho rằng nền tảng này được phát triển dựa trên hệ thống tác chiến điện tử mặt đất Koral/Kara SOJ của ASELSAN.

Các tổ hợp này sử dụng công nghệ mảng quét điện tử chủ động (AESA), hệ thống định hướng tín hiệu tiên tiến và khả năng chống lại các phương thức liên lạc hiện đại như nhảy tần hoặc truyền tín hiệu phổ rộng.

Ngoài ra, Hava SOJ còn tích hợp cảm biến ELINT để phân tích tín hiệu radar đối phương và hệ thống SIGINT để thu thập tín hiệu điện tử phục vụ tình báo.

Nhờ khả năng xử lý dữ liệu trong thời gian tính bằng mili giây, máy bay có thể tự động phát hiện, xác định và phản ứng trước các mối đe dọa điện từ trên chiến trường.

Một trong những ưu thế lớn nhất của Hava SOJ là khả năng gây nhiễu nhiều mục tiêu cùng lúc, bao gồm radar phòng không hiện đại và các liên kết thông tin quân sự. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các hệ thống phòng không hiện đại ngày càng phụ thuộc vào mạng lưới radar, chỉ huy và liên lạc kỹ thuật số liên kết chặt chẽ với nhau.

Bombardier Global 6000 cũng mang lại ưu thế về thời gian hoạt động với khả năng bay liên tục từ 8 đến 11 giờ. Máy bay sử dụng hai động cơ Rolls-Royce BR710 và có thể hoạt động ở độ cao tới 51.000 feet, cho phép mở rộng vùng gây nhiễu trên diện rộng cả ở khu vực lục địa lẫn trên biển.

Giới quan sát nhận định việc đưa Hava SOJ vào biên chế sẽ giúp Thổ Nhĩ Kỳ giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, đồng thời nâng cao đáng kể khả năng bảo vệ tiêm kích và UAV trong môi trường tác chiến hiện đại bằng các “hành lang điện tử” an toàn.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc