Bước chân lặng lẽ giữ rừng

Những bước tuần tra của cán bộ Hạt Kiểm lâm số 11 tại khu vực Núi Hồng.

Một ngày bám rừng

Xã Phú Đình hiện có khoảng 2.800ha rừng, trong đó hơn 2.200ha rừng đặc dụng. Địa hình chủ yếu là núi cao, chia cắt bởi khe suối và nhiều đường mòn; những khu vực giáp ranh thường khó tiếp cận.

7 giờ sáng, chúng tôi cùng kiểm lâm viên Ma Doãn Thao, Hạt Kiểm lâm số 11, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, bắt đầu chuyến tuần tra tại khu vực núi Hồng.

Với anh Thao, chuyến tuần rừng rất gọn nhẹ, ba lô trên vai, ủng, nước, ống nhòm... Anh Thao đi trước, gặp cành cây chắn ngang lối, anh đưa tay gạt sang một bên rồi tiếp tục bước. Con đường mòn ngoằn ngoèo, lúc dựng đứng, lúc trượt dài theo sườn dốc. Dưới chân là những rễ cây cổ thụ nổi lên, đan chéo; có đoạn chúng tôi phải bám vào thân cây mới bước qua được.

Những cung đường ấy với anh Thao đã quá quen thuộc, còn chúng tôi, chỉ sau một quãng ngắn đã bắt đầu hụt hơi. Thấy bước chân phía sau chậm lại, anh cười, bảo mọi người đưa những túi đồ chưa dùng đến để anh em mang giúp. Chiếc ba lô của người kiểm lâm lại thêm đồ của khách.

Càng đi sâu, đường càng khó, đất ẩm trơn trượt sau mưa, lối mòn có đoạn bị cây cối phủ kín. Tôi và đồng nghiệp đi cùng không biết bao lần trượt chân, chao đảo giữa những con dốc. Hỗ trợ chúng tôi, anh bảo: Kiểm lâm tuần rừng vất vả thế đấy, tuyến này được coi là tuyến đễ nhất rồi. Rồi anh vừa đi vừa quan sát, thỉnh thoảng dừng lại trước một dấu vết trên đường.

Với người giữ rừng, một dấu chân mới, vệt bánh xe hay lối đi vừa được phát quang đều có thể là thông tin đáng chú ý. Mỗi chuyến tuần tra vì thế không đơn thuần là đi qua một tuyến rừng, mà là kiểm tra từng dấu hiệu để kịp thời phát hiện những bất thường.

Sau khoảng 2 giờ men theo những con dốc và lối mòn, chúng tôi tiếp cận khu vực cần kiểm tra. Đôi chân chúng tôi bắt đầu mỏi, quần áo lấm lem bùn đất, nhưng Anh Thao vẫn bước tiếp, thỉnh thoảng dừng lại đối chiếu bản đồ, xác định hướng bằng la bàn rồi tiếp tục men theo tuyến rừng.

Với người kiểm lâm, từng cung đường, lối rẽ đã trở nên quen thuộc qua những lần tuần tra. Bản đồ, la bàn và kinh nghiệm bám rừng giúp họ xác định đúng tuyến, không bỏ sót những khu vực cần kiểm tra. Những chuyến đi như thế đã trở thành công việc thường xuyên của anh Thao và đồng đội: bám địa bàn, kiểm tra từng tuyến rừng, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Anh Thao giải thích, công việc hằng ngày của anh em là tuần tra, kiểm tra các dấu vết ra vào rừng, kể cả dấu chân, dấu xe trên những đường mòn đi sâu vào rừng. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, lực lượng sẽ lần theo dấu để xác định hướng di chuyển. Nếu không kịp tiếp cận, anh em trở về bàn phương án, triển khai lực lượng mật phục vào ban đêm.

Vào những thời điểm nhạy cảm, các tổ công tác phải tăng cường tuần tra những khu vực xung yếu. Có chuyến xuất phát từ 5-6 giờ sáng, mang theo nước uống, thực phẩm đủ dùng trong vài ngày. Để tiếp cận các điểm cần kiểm tra, lực lượng phải vượt hàng chục cây số đường rừng cheo leo, hiểm trở, sau đó tỏa đi nhiều hướng.

Có những lúc nghi ngờ xảy ra phá rừng hoặc vận chuyển lâm sản trái phép, các tổ công tác phải dựng lán, ngủ lại nhiều đêm trong rừng để theo dõi, hoặc tổ chức mật phục. Những cánh rừng bình yên phía sau là những chuyến đi như thế.

Những “tai mắt” của rừng

Tiếp tục men theo một lối nhỏ, chúng tôi có thêm ông Văn Biển, Trưởng thôn Đèo De, cùng tham gia chuyến tuần rừng. Sống ngay bên rừng, ông thuộc những cung đường người dân thường xuyên đi tuần, biết khu vực nào dễ phát hiện dấu vết bất thường.

Đánh dấu những cây rừng trong quá trình tuần tra, kiểm tra.

Vừa đi, ông vừa chỉ cho chúng tôi những khoảnh rừng cộng đồng mà người dân trong thôn cùng quản lý. Có những lối mòn người ngoài ít khi đặt chân tới, nhưng với ông và những người thường xuyên đi rừng, đó đã là những cung đường quen thuộc.

Người dân ở đây không chờ đến khi có vụ việc mới vào rừng. Họ thường xuyên kiểm tra những khu vực được giao quản lý, để ý từng dấu chân, vệt bánh xe hay những thay đổi bất thường. Phát hiện điều gì đáng ngờ, họ báo ngay cho lực lượng chuyên trách.

Nguồn thu từ chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng tạo thêm động lực để người dân gắn bó với rừng. Với những hộ sống dựa vào núi rừng, giữ rừng dần trở thành một phần công việc và cuộc sống.

Câu chuyện ở Đèo De cũng cho thấy vai trò của cộng đồng trong một địa bàn rộng và khó đi. Tổ bảo vệ rừng 62 Phú Đình chỉ có 2 người, trong khi khu vực giáp ranh Phú Đình - Tân Trào kéo dài khoảng 30km, chủ yếu là núi cao, khe suối và những đường mòn khó tiếp cận.

Ông Hoàng Văn Hồng, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng 62 Phú Đình, cho biết: Vì lực lượng chuyên trách mỏng, chúng tôi phải dựa nhiều vào sự phối hợp của các tổ cộng đồng ở thôn. Chính sự phối hợp này giúp công tác tuần tra, quản lý, bảo vệ rừng được duy trì thường xuyên và hiệu quả hơn.

Ở khu vực giáp ranh, kiểm lâm hai địa phương cũng duy trì tuần tra, trao đổi thông tin. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn Phú Đình không xảy ra vụ chặt phá rừng, vi phạm pháp luật về lâm nghiệp.

Những cánh rừng ấy nằm giữa vùng đất từng in dấu những năm tháng hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Giữ rừng ở Phú Đình vì thế không chỉ là giữ màu xanh của núi rừng, mà còn là gìn giữ cảnh quan của một vùng đất lịch sử.

Chinh Lan