Bùng nổ xu hướng 'du lịch âm nhạc' (*): Chìa khóa nằm ở di sản

Tour "Xẩm đến trường" của ca sĩ SOOBIN tại 3 miền đất nước, giới thiệu giá trị nghệ thuật truyền thống đã để lại nhiều ấn tượng với khán giả.

Tính độc bản

"Qua từng sản phẩm, tôi muốn gửi đến mọi người thông điệp rằng văn hóa Việt không xa xôi hay khó tiếp cận. Nếu chúng ta dành thời gian lắng nghe, tìm hiểu sẽ thấy có rất nhiều điều đẹp đẽ, thú vị, đáng để tự hào" - SOOBIN nói.

Ca sĩ SOOBIN đã đồng hành với Trung tâm Xúc tiến Quảng bá di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam để lan tỏa dự án "Xẩm đến trường". Trong khuôn khổ sự kiện, sinh viên được lắng nghe các nghệ nhân nói về lịch sử, giá trị và tinh thần của xẩm. Họ được chỉ dạy về nhịp phách, cách hát, sau đó nhập vai thể hiện các đoạn.

Tour “Xẩm đến trường” của ca sĩ SOOBIN, để lại nhiều ấn tượng với khán giả trẻ (Ảnh: MỸ DUY)

Theo SOOBIN, việc phát huy nghệ thuật truyền thống cần thời gian, sự kiên trì. Là ca sĩ trẻ, anh cho rằng việc học hỏi kết hợp tư duy sáng tạo là điều quan trọng. Anh chọn câu nói của Nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách với nội dung "Giá trị của văn hóa là sự tiếp nối thế hệ" như kim chỉ nam xuyên suốt khi thực hiện dự án. Thời gian tới, SOOBIN sẽ tiếp tục đưa chương trình đến các trường.

Trong các đêm diễn, khi những câu hát quan họ vang lên giữa nền phối khí điện tử, khán phòng lặng đi vài giây rồi bùng nổ. Không còn khoảng cách giữa "xưa" và "nay". Chỉ còn lại âm nhạc như một nhịp cầu nối ký ức với hiện tại, đưa di sản văn hóa bước vào đời sống đương đại một cách tự nhiên. Đó là cách mà các bạn trẻ làm nên âm nhạc "made in Việt Nam" hiện nay.

Không chất chứa tham vọng mang nhạc Việt ra thế giới, chỉ hy vọng chung tay góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống bằng hơi thở đương đại. Nhưng chính tư duy cùng tâm huyết đó, nhạc Việt của người trẻ đang dần trở nên khác biệt bởi tính độc bản không nhầm lẫn.

Trước đó, ca khúc "See tình" của Hoàng Thùy Linh bất ngờ tạo hiệu ứng lan tỏa toàn cầu trên TikTok. Giai điệu mang màu sắc dân gian Nam Bộ, hình ảnh gợi nhớ văn hóa sông nước miền Tây, hòa quyện với nhịp điệu dance-pop hiện đại. Không ít khán giả quốc tế tìm kiếm về trang phục, bối cảnh và chất liệu văn hóa Việt sau khi nghe ca khúc. Hay như album "Hoàng" - nơi nữ ca sĩ khai thác ca dao, tục ngữ, tín ngưỡng thờ Mẫu, yếu tố văn hóa dân gian Bắc Bộ để kể câu chuyện của người phụ nữ Việt thời hiện đại. Âm nhạc không còn là giải trí thuần túy, mà trở thành phương tiện chuyển tải bản sắc.

Tùng Dương trong liveshow "Con người" đã phối khí lại các làn điệu dân gian, đưa chèo, chầu văn lên sân khấu với dàn nhạc hiện đại. Nhà sản xuất âm nhạc DTAP hay Phương Mỹ Chi chọn hướng đi bền bỉ với dân ca, bolero pha màu sắc đương đại, chứng minh rằng khán giả trẻ vẫn sẵn sàng lắng nghe âm hưởng truyền thống nếu được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại. Hòa Minzy tạo nên một phiên bản dân gian đương đại của chính mình với sắc màu của "Bắc bling", "Thị Mầu", "Chơi Ô quan"... đầy thú vị. Những ví dụ ấy cho thấy: khi di sản được "thổi hồn" bằng cách thể hiện mới mẻ, nó không bị đóng khung trong bảo tàng, mà sống trong playlist của giới trẻ.

Tăng giá trị cảm xúc

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều địa phương chọn âm nhạc làm "linh hồn" của lễ hội. Tại Huế, các kỳ Festival Huế luôn dành không gian trang trọng cho Nhã nhạc cung đình Huế - di sản được UNESCO công nhận. Du khách không chỉ tham quan Đại Nội mà còn trải nghiệm âm thanh cung đình giữa không gian cổ kính. Sự kết hợp ấy làm tăng giá trị cảm xúc, khiến chuyến đi không dừng ở "check-in".

Ở Bắc Ninh, những làn điệu Quan họ Bắc Ninh đã trở thành thương hiệu văn hóa. Mỗi mùa hội Lim, hàng ngàn du khách tìm về nghe liền anh liền chị hát đối. Âm nhạc trở thành "đại sứ mềm", kéo theo dịch vụ lưu trú, ẩm thực, quà lưu niệm phát triển. Tại miền Tây Nam Bộ, Đờn ca tài tử Nam Bộ được đưa vào các tour trải nghiệm trên sông nước. Khách quốc tế thích thú khi vừa thưởng thức trái cây miệt vườn, vừa nghe những câu vọng cổ. Di sản, nhờ âm nhạc, không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành trải nghiệm sống động.

Âm nhạc cũng đóng vai trò quan trọng trong giáo dục văn hóa. Nhiều trường học đưa dân ca vào chương trình ngoại khóa, giúp học sinh hiểu về nguồn cội qua lời ca, tiếng hát. Những dự án âm nhạc cộng đồng tái hiện hát xoan, hát then, ví giặm… đã thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia. Bằng tình yêu dành cho âm nhạc dân tộc, một số cá nhân, tổ chức vẫn âm thầm sứ mệnh lan tỏa nhạc dân tộc đến với khán giả trẻ thông qua các buổi hội thảo, tọa đàm ở trường học.

ThS Phạm Thái Bình, Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, cho biết anh và nhóm "Cội xưa" chuyên về âm nhạc dân tộc vẫn thường tổ chức các chương trình biểu diễn, giới thiệu nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ và các loại hình nghệ thuật được tổ chức UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đến với các bạn trẻ và sinh viên, học sinh ở các trường trên địa bàn TP HCM. "Qua mỗi lần biểu diễn, chúng tôi cảm nhận tình yêu của các bạn trẻ dành cho âm nhạc dân tộc ngày một lớn hơn. Điều đó làm cho chúng tôi cảm thấy rất hạnh phúc" - ThS Phạm Thái Bình bày tỏ.

Theo các nhà chuyên môn, thành công của những ca khúc mang màu sắc dân gian trên nền tảng hiện đại chứng minh rằng bản sắc chính là yếu tố tạo sự khác biệt. Khi một giai điệu Việt được khán giả nước ngoài ngân nga, đó cũng là lúc văn hóa Việt được nhận diện. Âm nhạc không thay thế bảo tồn truyền thống theo nghĩa nguyên bản, nhưng có thể mở ra con đường mới để di sản tiếp tục lan tỏa.

Từ sân khấu lễ hội, lớp học, đến không gian số, âm nhạc đang lặng lẽ làm công việc của một "người đưa đò" - chuyên chở ký ức văn hóa qua nhiều thế hệ.

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 9-3

"Nhạc sĩ Võ Thiện Thanh khẳng định: Khách du lịch quốc tế không ai muốn xem lại sắc màu âm nhạc của chính họ bằng phiên bản Việt, cái họ cần là sự khác biệt, là âm nhạc độc bản Việt Nam.

THÙY TRANG