Bóng đẩy - Môn thể thao kỳ lạ bị lãng quên - Kỳ 1

Kỳ 1: Lịch sử ra đời

Theo trang utterlyinteresting.com, bóng đẩy do một người ghét bóng bầu dục sáng tạo ra. Môn này từng được hãng dụng cụ thể thao Spalding, Đại học Harvard, quân đội Anh và tờ Yorkshire Post coi trọng. Sau đó, bóng đẩy vượt Đại Tây Dương, được thi đấu khắp miền Bắc nước Anh, phát triển thành phiên bản chơi trên lưng ngựa và thậm chí còn xuất hiện một biến thể lạ lùng hơn vào thập niên 1920 khi người chơi sử dụng ô tô. Sau đó, bóng đẩy gần như biến mất hoàn toàn.

Người ghét bóng bầu dục

Quả bóng đẩy do Spalding đặt làm. Ảnh: utterlyinteresting.com

Moses G. Crane là một nhà phát minh và kỹ sư điện sống tại bang Massachusetts (Mỹ). Ngày nay, nếu còn được nhớ đến, tên tuổi ông chủ yếu gắn với những đóng góp cho hệ thống báo cháy.

Danh mục bằng sáng chế của Crane vào cuối thế kỷ XIX cho thấy ông là người luôn đầy ý tưởng: từ máy đánh trứng, máy làm kem, phương pháp chế tạo kìm, thiết kế xe đạp mới, chuông điện cơ cho đến dụng cụ vệ sinh nòng súng. Tuy nhiên, phát minh khiến ông dành nhiều tâm huyết nhất vào cuối đời lại là một môn thể thao.

Ba con trai của Crane đều chơi bóng bầu dục tại Đại học Harvard, nhưng ông không hề yêu thích môn này. Điều khiến ông khó chịu nhất chính là quả bóng. Theo Crane, quả bóng quá nhỏ, màu nâu và rất khó quan sát giữa sân đấu đông người vốn cũng có màu sắc tương tự. Sau này ông giải thích: “Nếu quả bóng lớn hơn, lớn đến mức người đứng bên này không thể nhìn thấy người ở phía bên kia, thì khán giả sẽ có lý do để theo dõi toàn bộ trận đấu. Trò chơi sẽ vừa vui nhộn hơn vừa đòi hỏi kỹ năng”.

Năm 1894, sau khi không thuyết phục được ai đồng tình với ý tưởng của mình, Crane quyết định tự chế tạo quả bóng. Ông đặt làm một quả bóng bọc da có đường kính khoảng 1,9 m, dựng trên khung gỗ, nặng khoảng 32 kg. Chi phí là 175 USD, tương đương khoảng 6.000 USD theo giá trị hiện nay.

Câu lạc bộ Newton Athletic Association từng hứa rằng nếu ông chế tạo được quả bóng này, họ sẽ tìm cách sử dụng và họ đã giữ lời.

Crane qua đời năm 1898, đúng lúc bóng đẩy bắt đầu thu hút sự chú ý rộng rãi. Ông không kịp chứng kiến ý tưởng táo bạo của mình lan rộng đến mức nào.

Luật chơi bóng đẩy

Đội chơi bóng đẩy của trường Harvard. Ảnh: utterlyinteresting.com

Bộ luật chính thức của bóng đẩy do hãng Spalding biên soạn và phát hành. Đây cũng là đơn vị thương mại ủng hộ môn thể thao này mạnh mẽ nhất. Theo luật của Spalding, mỗi đội gồm 11 người: 5 tiền đạo; 2 người ở cánh trái; 2 người ở cánh phải; 2 thủ môn.

Sân thi đấu dài 128 m và rộng 46 m. Hai đầu sân là khung thành hình chữ H với hai cột cao 5,5 m, cách nhau hơn 6 m và xà ngang cao hơn 2 m tính từ mặt đất.

Cách tính điểm khá đặc biệt: Đưa bóng qua hai cột và dưới xà ngang được 5 điểm. Nếu cả quả bóng khổng lồ vượt hẳn qua xà ngang sẽ được 8 điểm. Ngoài ra còn có quy định ghi 2 điểm theo kiểu đưa bóng vào khu vực ghi điểm phía sau khung thành.

Chiến thuật cũng được nghiên cứu khá kỹ, thậm chí có những lối chơi được đặt tên, nổi tiếng nhất là lối chơi theo đội hình mũi nêm. Trọng tài có nhiệm vụ xử lý các pha va chạm và phạm lỗi.

Tuy nhiên, qua những bức ảnh còn lưu lại, thực tế trận đấu giống cuộc hỗn chiến. 22 người cùng lao hết tốc lực vào quả bóng da khổng lồ, khi trèo lên trên, khi bị đè bên dưới rồi hợp sức đẩy bóng về phía khung thành trong khi đội đối phương cố gắng đổi hướng.

Theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, đó đều là cảnh tượng hết sức kỳ quặc nhưng rõ ràng cũng cực kỳ hấp dẫn với khán giả.

Màn ra mắt ở Harvard và thảm họa quả bóng nhồi cỏ khô

Đội chơi bóng đẩy của trường Harvard. Ảnh: utterlyinteresting.com

Con trai của Moses Crane là Edwin tham gia xây dựng luật chơi và giới thiệu bóng đẩy tới Đại học Harvard năm 1895. Trận đấu biểu diễn đầu tiên diễn ra ngày 3/11/1895 trong giờ nghỉ giữa hiệp của trận bóng bầu dục giữa trường Harvard và Đại học Pennsylvania. Khoảng 20.000 khán giả có mặt trên khán đài nhưng phần lớn hoàn toàn không biết điều gì sắp xảy ra.

Edwin là đội trưởng đội Harvard trong trận biểu diễn đó. Những năm đầu, môn bóng đẩy thường gặp khó khăn chỉ vì thiếu bóng. Quả bóng chính hãng của Spalding rất đắt và cực kỳ khó vận chuyển.

Lễ Tạ ơn năm 1902, một nhà tổ chức tên W. Carsey đã tổ chức trận đấu tại Equitable Park (New York) giữa đội Metropolitans và All Americans. Thay vì mua bóng chính hãng, ông thuê một người thợ đóng giày làm bản sao. Người thợ quyết định nhồi cỏ khô vào bên trong. Quả bóng quá lớn nên không thể đưa qua cửa, đành để ngoài trời qua đêm.

Đúng đêm đó trời mưa. Đến sáng hôm sau, quả bóng vốn nặng khoảng 23 kg đã hút nước và tăng lên hơn 227 kg. Trận đấu vẫn diễn ra. Lịch sử không ghi lại kết quả, nhưng bức ảnh xác quả bóng nhồi cỏ khô được Spalding đưa vào cẩm nang năm 1903 đã nói lên tất cả.

Bóng đẩy chinh phục nước Anh

Quả bóng cao khoảng 1,83 m của E. V. Hanegan được làm từ da của chín con ngựa và mất hai tiếng rưỡi để bơm căng. Ảnh: utterlyinteresting.com

Ngay từ năm 1895, báo chí Anh đã gọi bóng đẩy là “phát minh của người Mỹ”, đồng thời nhận xét: “Bản thân quả bóng đã là điều kỳ lạ. Chỉ cần tác động nhẹ là nó có thể lăn đi. Thậm chí một cơn gió mạnh cũng đủ khiến nó lăn rất nhanh trên sân”.

Tuy nhiên, phải đến năm 1902, bóng đẩy mới thực sự đặt chân tới Anh. Người đưa môn thể thao này đến Anh là doanh nhân E. V. Hanegan. Ông nhanh chóng nhìn thấy tiềm năng thương mại của bóng đẩy và ông làm hai việc đáng chú ý.

Thứ nhất, Hanegan đặt chế tạo quả bóng riêng bằng da của chín con ngựa. Quả bóng lớn đến mức phải mất hai tiếng rưỡi mới bơm căng bằng một loại bơm cải tiến đặc biệt.

Thứ hai, ông Hanegan rất giỏi quảng bá. Ông tuyên bố: “Bóng đẩy là môn thể thao dành cho những người khổng lồ. Đây là trò chơi mà các vị thần trên đỉnh Olympus có thể chơi mà vẫn giữ được sự uy nghi”.

Trận đấu chính thức đầu tiên tại Anh diễn ra ở Crystal Palace ngày 23/8/1902, thu hút 4.004 khán giả. Phiên bản Anh chỉ có 8 cầu thủ mỗi đội thay vì 11 như tại Mỹ. Sau đó, Hanegan đưa bóng đẩy đi thi đấu khắp Hull, Halifax, Middlesbrough, Newcastle, Sheffield, Glasgow và Cork.

Tờ Yorkshire Post liên tục đưa tin với thái độ đầy hào hứng. Hàng nghìn người kéo đến xem tại mỗi điểm dừng. Khoảnh khắc được khán giả yêu thích nhất là khi cả đội cùng nâng quả bóng lên khỏi đầu rồi đẩy về phía khung thành đối phương.

Hanegan còn quảng bá bóng đẩy là công cụ tập luyện mùa hè cho các câu lạc bộ bóng đá và bóng bầu dục nhằm giúp cầu thủ luôn duy trì thể trạng sung mãn, nhưng ý tưởng này không thành công.

Tuy nhiên, bóng đẩy lại được quân đội Anh đặc biệt yêu thích vì họ có những bãi tập rộng và tính tổ chức phù hợp với môn thể thao này.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc