Bộ Y tế đề xuất cấm túi ngậm nicotine - loại thuốc lá mới có hình ảnh bắt mắt

Tại hội thảo Tại hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá vừa diễn ra, chuyên gia của Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết khi thuốc lá truyền thống ngày càng được quản lý chặt, ngành công nghiệp thuốc lá chuyển hướng sang các sản phẩm nicotine thế hệ mới, trong đó có túi ngậm nicotine.

"Những sản phẩm này thường nhỏ gọn, bao bì bắt mắt, nhiều hương vị, dễ thu hút người trẻ. Ngoài nguy cơ gây lệ thuộc nicotine, túi ngậm nicotine có thể ảnh hưởng niêm mạc miệng và tim mạch"- bà Nguyễn Việt Hà, Viện Chiến lược và Chính sách y tế nói.

Thuốc lá mới - túi ngậm nicotine.

Theo các chuyên gia, túi ngậm nicotine là những túi nhỏ được đặt giữa môi và lợi khi sử dụng. Sản phẩm không chứa lá thuốc lá nhưng chứa nicotine - chất gây nghiện chính. Nicotine có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc được tổng hợp nhân tạo.

Chính đặc điểm “không chứa lá thuốc lá” khiến sản phẩm này thường được quảng bá như một lựa chọn hiện đại, sạch hơn hoặc khác biệt với các sản phẩm thuốc lá điếu. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo rằng việc sử dụng các thuật ngữ như “tobacco-free” hay “không thuốc lá” trong khi thực tế sản phẩm vẫn chứa nicotine gây nghiện có thể tạo ra cảm nhận sai lệch về mức độ an toàn của sản phẩm, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, phụ huynh và cả nhà hoạch định chính sách.

Nếu chỉ nhìn vào bản thân túi ngậm nicotine, nhiều người có thể coi đây đơn thuần là một sản phẩm nicotine mới nổi. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh những khoản đầu tư quy mô lớn, các thương vụ mua bán - sáp nhập và chiến lược mở rộng danh mục sản phẩm của các tập đoàn thuốc lá, túi ngậm nicotine cho thấy nhiều dấu hiệu của một chiến lược kinh doanh được chuẩn bị và triển khai có chủ đích, hơn là sự phát triển tự phát của thị trường.

WHO ghi nhận rằng các thương hiệu túi ngậm nicotine hiện nay đang sử dụng mạnh các thông điệp như “hiện đại”, “cải tiến”, “công nghệ cao”, “không khói”, “mọi lúc, mọi nơi” hay “kín đáo”. Các chiến dịch tiếp thị thường nhấn mạnh việc người dùng có thể sử dụng sản phẩm ở bất cứ đâu, không tạo khói, không tạo hơi và khó bị phát hiện. Bên cạnh đó là các hình ảnh gắn với phong cách sống năng động, thể thao, giải trí, du lịch và các nền tảng mạng xã hội.

WHO nhận định nhiều chiến thuật tiếp thị hiện nay đối với túi ngậm nicotine có sự tương đồng đáng kể với các chiến thuật từng được sử dụng để quảng bá thuốc lá điếu và sau đó là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Điều đáng chú ý là các thông điệp tiếp thị này thường tập trung vào hình ảnh, trải nghiệm và phong cách sống hơn là bản chất của sản phẩm: một sản phẩm chứa nicotine gây nghiện.

Theo tài liệu của STOP, mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu, năm 2025 có khoảng 34 tỷ túi ngậm nicotine được tiêu thụ trên toàn cầu, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Hoa Kỳ, doanh số túi ngậm nicotine đã tăng hơn 1.300% chỉ trong vòng vài năm gần đây.

WHO cũng ghi nhận thị trường túi ngậm nicotine toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh, với doanh thu gần 7 tỷ USD năm 2025, và đang là một trong những phân khúc nicotine tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Tháng 1/2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN tại thị trường Mỹ sau khi xem xét hồ sơ do doanh nghiệp nộp.

Bà Hoàng Mỹ Hạnh - Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho rằng quyết định này thường bị hiểu nhầm theo nhiều cách khác nhau. Trước hết, FDA không "phê duyệt" ZYN theo nghĩa sản phẩm được xác nhận là an toàn. FDA cũng không tuyên bố rằng ZYN là sản phẩm không gây hại. Quan trọng hơn, FDA không công nhận ZYN là thuốc hoặc công cụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Hiện, khoảng 160 quốc gia chưa có quy định riêng đối với túi nicotine, trong khi chỉ có một số ít quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc khung kiểm soát chuyên biệt. WHO cảnh báo tốc độ phát triển của thị trường đang vượt trước tốc độ xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia, khiến sản phẩm này rơi vào các "khe hở" kiểm soát và tạo điều kiện cho thị trường tăng trưởng nhanh chóng.

Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Quốc hội đã ban hành quyết định cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, song việc thực thi vẫn còn nhiều thách thức.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ "Việt Nam sẽ kiểm soát túi nicotine như thế nào", mà là "liệu hệ thống chính sách có thể theo kịp tốc độ xuất hiện của các sản phẩm nicotine mới hay không".

"Nếu chỉ tập trung giải quyết từng sản phẩm riêng lẻ khi chúng xuất hiện, hệ thống kiểm soát có nguy cơ luôn ở thế bị động. Ngược lại, nếu xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ bao quát đối với các sản phẩm chứa nicotine mới, chính sách sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trước những thay đổi của thị trường trong tương lai", bà Hạnh nêu quan điểm.

Xu hướng thị trường túi ngậm tại Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, khi có sản phẩm nicotine mới xuất hiện, các tập đoàn thuốc lá không chỉ thúc đẩy sản xuất và tiếp thị, mà còn tìm cách tác động đến quá trình xây dựng chính sách nhằm trì hoãn hoặc làm suy yếu các biện pháp kiểm soát mạnh, qua đó tạo điều kiện cho những sản phẩm gây nghiện này thâm nhập và mở rộng thị trường.

Túi ngậm nicotine có thể là sản phẩm mới nhất xuất hiện trên thị trường hiện nay. Nhưng nhìn từ góc độ chiến lược của ngành công nghiệp thuốc lá, có lẽ đây không phải là một câu chuyện mới. Đó có thể chỉ là chương tiếp theo trong sách lược mở rộng thị trường nicotine toàn cầu của ngành công nghiệp thuốc lá – một quá trình mà nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang tìm cách đi trước thay vì tiếp tục chạy theo.

Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.Vì vậy, trong dự thảo sửa đổi quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm "thuốc lá mới khác", bao gồm các sản phẩm chứa nicotine như túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác.

Nguyễn Hoàng