Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Việt Nam cần chuyển từ lợi thế nhân công sang lợi thế nhân tài

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân phát biểu đề dẫn tại diễn đàn.

Cạnh tranh về nhân tài, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo

Phát biểu tại diễn đàn đối thoại chiến lược "Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Phát huy các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững" ngày 25/6, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò của tri thức, nhân tài và năng lực làm chủ công nghệ chiến lược trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Bộ trưởng, lịch sử phát triển của nhân loại cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ lớn đều tạo ra một trật tự kinh tế mới. Cách mạng hơi nước tạo nên nền kinh tế công nghiệp; điện khí hóa tạo nên nền sản xuất hàng loạt; Internet tạo nên nền kinh tế số.

Ngày nay, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ tiên phong, năng lượng mới và vật liệu tiên tiến đang mở ra một kỷ nguyên phát triển hoàn toàn mới.

Trong những thời khắc mang tính bước ngoặt đó, điều quyết định tương lai của một quốc gia không phải là quy mô dân số hay nguồn tài nguyên thiên nhiên mà là năng lực tạo ra tri thức mới, làm chủ công nghệ mới và chuyển hóa công nghệ thành năng suất, năng lực cạnh tranh và sự thịnh vượng của người dân.

"Đó chính là bối cảnh mà chúng ta cùng gặp nhau hôm nay để trả lời một câu hỏi có ý nghĩa sống còn: Mô hình tăng trưởng nào sẽ đưa Việt Nam bứt phá trong những thập niên tới?", Bộ trưởng Vũ Hải Quân đặt vấn đề.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển to lớn trong bốn thập niên đổi mới. Tuy nhiên, các động lực tăng trưởng cũ dựa vào thâm dụng lao động và khai thác tài nguyên đang dần bộc lộ những giới hạn, trong khi thế giới đã bước vào cuộc cạnh tranh hoàn toàn mới về nhân tài, dữ liệu và năng lực đổi mới sáng tạo.

"Lợi thế cạnh tranh của tương lai không chỉ nằm dưới lòng đất, không chỉ nằm dưới lòng đại dương mà phải nằm trong trí tuệ sáng tạo và chất xám của con người", Bộ trưởng Quân nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế. Tinh thần xuyên suốt là xây dựng một mô hình phát triển dựa trên tri thức, trong đó con người và doanh nghiệp là trung tâm, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo.

Toàn cảnh diễn đàn “Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Phát huy các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững".

3 chuyển đổi chiến lược và 3 câu hỏi lớn

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng Việt Nam cần tập trung vào 3 chuyển đổi chiến lược.

Thứ nhất, chuyển từ tiếp nhận công nghệ sang làm chủ công nghệ.

Thứ hai, chuyển từ lợi thế nhân công sang lợi thế nhân tài.

Thứ ba, chuyển từ nền kinh tế dựa vào đầu tư FDI sang nền kinh tế dựa vào nhân tài và đổi mới sáng tạo.

Theo Bộ trưởng, những chuyển đổi mang tính cách mạng đó không thể được thực hiện một cách biệt lập. Hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của phát triển.

Tại diễn đàn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu 3 câu hỏi lớn:

Thứ nhất, về thể chế: Làm sao để xây dựng được khung chính sách và cơ chế thử nghiệm đủ linh hoạt, vừa quản lý an toàn vừa thực sự tiếp sức cho các công nghệ mới phát triển thay vì e ngại rủi ro mà thắt chặt?

Thứ hai, về hợp tác: Cần cơ chế đột phá nào để quan hệ đối tác công - tư giữa Chính phủ với các tập đoàn công nghệ lớn và doanh nghiệp nhỏ và vừa trở nên thực chất hơn? Làm sao để doanh nghiệp chủ động bỏ vốn, hiến kế và cùng Chính phủ hiện thực hóa các dự án công nghệ trọng điểm?

Thứ ba, về thực thi: Làm sao để công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở các mô hình làm thử, làm mẫu quy mô nhỏ mà có thể được đầu tư và ứng dụng rộng rãi, góp phần nâng cao năng suất trên quy mô toàn nền kinh tế?

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ luôn đồng hành, lắng nghe các khuyến nghị chính sách nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và tạo dựng môi trường thuận lợi nhất cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Anh Lê