Bộ trưởng Tài chính nêu 6 điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp cần được tháo gỡ

Doanh nghiệp gặp nhiều trở ngại trong tiếp cận tín dụng, đất đai

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thể chế và tổ chức thực hiện. Mặc dù hệ thống pháp luật đã từng bước được hoàn thiện, song vẫn còn tình trạng một số quy định chồng chéo, thiếu đồng bộ; việc ban hành văn bản hướng dẫn ở một số lĩnh vực còn chậm; cách hiểu và tổ chức thực hiện giữa các bộ, ngành, địa phương chưa thống nhất.

Thủ tục hành chính tuy đã được cải cách nhưng vẫn còn phân tán, thiếu liên thông; quá trình chuyển đổi số chưa đồng bộ khiến doanh nghiệp vẫn phải khai báo nhiều lần và nộp hồ sơ giấy ở một số thủ tục Bên cạnh đó, ở một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy trong giải quyết công việc, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, về tiếp cận các nguồn lực phát triển. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận tín dụng, đất đai và các nguồn lực sản xuất. Thị trường vốn, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và các kênh huy động vốn trung, dài hạn chưa phát huy đầy đủ vai trò. Những vướng mắc về quỹ đất, xác định giá đất, giải phóng mặt bằng và thực hiện nghĩa vụ tài chính tiếp tục làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư.

Khó khăn tiếp theo là chi phí sản xuất, kinh doanh và dòng tiền. Giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động đều tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Đồng thời, các yêu cầu mới về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội khiến chi phí tuân thủ tiếp tục gia tăng.

Ngoài ra, việc chậm thanh toán, hoàn thuế, giải ngân hoặc xử lý các thủ tục liên quan cũng tạo thêm áp lực đối với dòng tiền và vốn lưu động của doanh nghiệp.

Đối với thị trường và chuỗi cung ứng, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhận định xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu về ESG, giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, thị trường trong nước và các chuỗi cung ứng nội địa vẫn chưa phát huy đầy đủ vai trò là bệ đỡ cho doanh nghiệp phát triển.

Ở lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực, Bộ trưởng cho rằng cơ chế khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm mới chưa thật sự mạnh; liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học còn hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực số, nhân lực công nghệ và lao động kỹ thuật, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Một hạn chế khác được chỉ rõ là mối liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) còn lỏng lẻo. Việc chia sẻ thị trường, chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và hình thành các chuỗi giá trị trong nước còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu quả lan tỏa của các nguồn lực và ảnh hưởng đến năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Hoàn thiện thể chế và cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Bộ Tài chính đề xuất trước hết cần hoàn thiện thể chế và cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh. Theo đó, cần khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ các quy định pháp luật về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy, đấu thầu, doanh nghiệp, thuế, hải quan và quản lý chuyên ngành; bảo đảm văn bản hướng dẫn được ban hành kịp thời, có quy định chuyển tiếp rõ ràng. Đồng thời, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro; gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ giải quyết công việc, khắc phục tình trạng né tránh, sợ sai và đùn đẩy.

Bộ Tài chính cũng kiến nghị đẩy nhanh tái thiết kế thủ tục hành chính trên nền tảng số, thay vì chỉ số hóa hồ sơ giấy; thực hiện nguyên tắc doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần; kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; công khai đầu mối, tiến độ, tình trạng xử lý hồ sơ và tự động cảnh báo hồ sơ quá hạn.

Một giải pháp quan trọng khác là khơi thông dòng vốn và dòng tiền cho doanh nghiệp thông qua việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu, hợp đồng, đơn hàng, khoản phải thu; mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm đối với động sản, hàng tồn kho, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, sở hữu trí tuệ, phần mềm và dữ liệu. Đồng thời phát triển đồng bộ thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính và tài trợ chuỗi cung ứng; thiết lập cơ chế bảo đảm thanh toán đúng hạn đối với hoàn thuế, dự án đầu tư công, mua sắm công và hợp đồng sử dụng ngân sách nhà nước.

Đối với đất đai, dự án và hạ tầng, Bộ Tài chính đề xuất hoàn thiện quy trình lựa chọn nhà đầu tư, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định giá đất và nghĩa vụ tài chính theo hướng rõ thủ tục, phương pháp, thời hạn và trách nhiệm; phân loại, xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ, công trình ách tắc, đất đai bỏ hoang; công khai dữ liệu quy hoạch, quỹ đất, giá đất và tình trạng pháp lý dự án trên hệ thống thống nhất; đồng thời đẩy nhanh phát triển hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, khu công nghiệp, hạ tầng số và bảo đảm cung ứng điện ổn định cho các dự án công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và công nghiệp chiến lược.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ thông qua việc thống nhất mã hàng, tiêu chuẩn, quy chuẩn, phương pháp kiểm tra; công nhận kết quả thử nghiệm, chứng nhận còn hiệu lực; áp dụng phân loại rủi ro để miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt; tham vấn, đánh giá kỹ tác động trước khi điều chỉnh thuế, phí, tiêu chuẩn, quy chuẩn; đồng thời rà soát giá, phí logistics, kết nối dữ liệu giữa cảng, kho, vận tải, hải quan và cơ quan kiểm tra chuyên ngành nhằm giảm thời gian lưu kho, lưu bãi và thông quan.

Để mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh, Bộ Tài chính đề xuất đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại theo từng ngành hàng, thị trường và FTA; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, ESG, truy xuất nguồn gốc và phòng vệ thương mại; phát huy thị trường trong nước như một bệ đỡ thông qua kết nối cung - cầu, phát triển thương hiệu Việt và hệ thống phân phối trong nước.

Đồng thời hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hỗ trợ nghiên cứu - phát triển (R&D), thương mại hóa, thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp. Đào tạo, đào tạo lại nhân lực số, xanh, công nghệ và lao động kỹ thuật theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp.

Anh Vũ