Bộ Tài chính cam kết phối hợp 'chặt chẽ, trực tiếp và trách nhiệm đến cùng' với Bộ Ngoại giao trong bối cảnh mới

Đó là nhận định của bà Nguyễn Thị Bích Ngọc trong tham luận "Trọng tâm thu hút nguồn lực bên ngoài phục vụ tăng trưởng và yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra đối với Bộ Ngoại giao và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài" tại Phiên toàn thể về ngoại giao phục vụ phát triển trong giai đoạn mới, sáng 4/8.

Tiềm năng của Việt Nam

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc, trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động nhanh chóng, sâu sắc và mang tính cấu trúc, nhà đầu tư quốc tế hiện nay ngày càng quan tâm hơn đến chất lượng thể chế, tính ổn định và khả năng dự báo chính sách.

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc nhấn mạnh, đối với Việt Nam, bên cạnh thu hút thêm vốn, nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn tới là phải trả lời được ba câu hỏi: Thứ nhất, đất nước cần thu hút nguồn lực nào để phục vụ mô hình phát triển mới? Thứ hai, cần lựa chọn đối tác nào để nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu? Thứ ba, làm thế nào để chuyển hóa được nguồn lực bên ngoài thành năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và nội lực của nền kinh tế?

Kết quả thu hút nguồn lực nước ngoài thời gian vừa qua cho thấy, Việt Nam có nhiều tiềm năng và đầy hấp dẫn. Tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong 7 tháng năm 2026 ước đạt 36,36 tỷ USD, tăng 50,9% so với cùng kỳ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 82,3% GDP trong năm 2025. Đây là những tiền đề quan trọng để mở rộng khả năng huy động nguồn lực quốc tế thông qua cả kênh trực tiếp và kênh gián tiếp.

"Tuy nhiên chúng ta nhìn nhận thẳng thắn rằng, lượng vốn tăng chưa đồng nghĩa với chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa. Liên kết giữa khu vực trong nước và khu vực FDI còn hạn chế. Chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển chưa được kỳ vọng. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu còn hạn chế. Năng lực hấp thụ các dự án lớn, các tập đoàn còn nhiều bất cập", bà Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ.

Bên cạnh đó, theo Thứ trưởng, Bộ Chính trị đã có Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế và vốn đầu tư nước ngoài. Do đó, thay mặt Bộ Tài chính, bà Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng cần tập trung vào các vấn đề lớn sau:

Thứ nhất, chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực. Mỗi dự án phải được đánh giá không chỉ bằng quy mô vốn mà bằng công nghệ, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, năng lực nghiên cứu phát triển, đóng góp ngân sách và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Thứ hai, chuyển từ thu hút đại trà sang thu hút có trọng tâm, có điều kiện. Việt Nam cần ưu tiên thu hút các tập đoàn, nhà đầu tư có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị, tạo ra thị trường mới, mang theo công nghệ lõi, tiêu chuẩn quản trị tiên tiến và mạng lưới toàn cầu.

Thứ ba, chuyển ưu đãi đầu tư sang cam kết đầu ra. Chính sách hỗ trợ đầu tư cần gắn với cam kết đo lường về công nghệ, nghiên cứu phát triển, đào tạo, liên kết doanh nghiệp, bảo vệ môi trường và đóng góp thực chất cho nền kinh tế.

Thứ tư, chuyển từ thu hút từng dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư. Mỗi dự án đầu tư lớn, chiến lược chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi cùng với mạng lưới nhà cung cấp, trung tâm nghiên cứu, cơ sở giáo dục đào tạo, hạ tầng logistics và hệ thống phát triển doanh nghiệp trong nước.

Thứ năm, chuyển từ xúc tiến và cam kết sang quản trị theo kết quả. Kết quả này được đánh giá bằng số dự án triển khai, thời gian chuẩn bị được rút ngắn, vướng mắc được tháo gỡ, quy mô tái đầu tư và mức độ chuyển giao công nghệ.

Ngoại giao mở đường cho vốn

Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc nhấn mạnh trong điều kiện mới, cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần được trao đổi thông tin, từ xúc tiến đơn lẻ sang triển khai một cách có hệ thống, có dữ liệu, có mục tiêu và có cơ chế theo dõi kết quả.

Trên tinh thần đó, Bộ Tài chính đề xuất tập trung vào năm nhóm cơ chế. Cụ thể:

Một là, phối hợp xây dựng bản đồ nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển. Bản đồ này cần cập nhật theo quốc gia, khu vực và lĩnh vực, gồm có xu hướng dịch chuyển của chuỗi cung ứng, các tập đoàn đang có kế hoạch mở rộng đầu tư, các quỹ, các định chế tài chính, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và đầu tư ra nước ngoài của nước sở tại, những nhu cầu về hợp tác và đặc biệt là rủi ro về thương mại, đầu tư, chính trị.

Hai là, cần xây dựng danh mục nhà đầu tư mục tiêu, có hồ sơ riêng về chiến lược, người ra quyết định, quan ngại, rủi ro và điều kiện để nhà đầu tư giải ngân ở Việt Nam là như thế nào.

Ba là, cùng Bộ Tài chính thành lập các nhóm công tác theo từng giao dịch lớn, đặc biệt là đối với các quỹ đầu tư quốc gia, các dự án FDI chiến lược, quỹ hạ tầng, chương trình trái phiếu, định chế dự kiến hoạt động tại Trung tâm Tài chính.

Bốn là, thực hiện chức năng cảnh báo sớm và phản hồi thị trường, thông tin kịp thời những thay đổi về dòng thuế carbon, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và những vướng mắc nhà đầu tư đang gặp phải. Đồng thời, Bộ Tài chính mong muốn nhận được ý kiến phản hồi về những chính sách không còn phù hợp với nhu cầu của thị trường Việt Nam.

Năm là, tăng cường hợp tác trong ngoại giao tài chính, thuế, hải quan. Bộ Tài chính đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện tiếp tục mở rộng quan hệ với các định chế tài chính, quỹ đầu tư, cơ quan thuế, cơ quan hải quan, cơ quan quản lý thị trường vốn tại nước sở tại.

"Trong thời kỳ tăng trưởng mới, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không nên chỉ đo bằng các cuộc tiếp xúc, bằng văn bản được ký kết, mà phải được đo bằng quy mô ngoại tệ, vốn dài hạn được huy động vào nền kinh tế, số định chế tài chính hiện diện tại Việt Nam và số doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu", bà Nguyễn Thị Bích Ngọc chỉ rõ.

Đồng thời, theo bà, ngoại giao không chỉ mở cửa, ngoại giao còn phải mở đường cho vốn, cho công nghệ và cơ hội phát triển của đất nước. Về phần mình, Bộ Tài chính cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, trực tiếp và có trách nhiệm đến cùng với Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các bộ, ngành, địa phương nhằm biến tiềm năng thành dự án, biến tiếp tâm thành cam kết và biến cam kết thành dòng vốn để phục vụ phát triển đất nước.

Ngọc Anh