Bổ sung nhiều quy định mới để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN, văn bản quy định các giới hạn và tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Động thái này cho thấy một bước điều chỉnh đáng kể trong cách xác định các tỷ lệ an toàn của toàn hệ thống.

Bối cảnh của lần sửa đổi này xuất phát từ các kiến nghị của một số ngân hàng thương mại về việc xem xét lại lộ trình quy định tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN.

Trong đó, đáng chú ý là đề xuất tiếp tục cho phép tính một phần tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào nguồn vốn huy động, thay vì loại bỏ hoàn toàn như lộ trình hiện tại.

Một trong những thay đổi nổi bật trong dự thảo là việc chuyển từ chỉ tiêu “tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi” (LDR) sang “tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn” (CDR). Nếu như trước đây cách tính chỉ xoay quanh cho vay và tiền gửi, thì cách tiếp cận mới mở rộng hơn khi dựa trên tổng dư nợ cấp tín dụng và tổng nguồn vốn huy động theo quy định.

NHNN áp dụng tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn trong đánh giá ngân hàng. Ảnh: HA

Về cơ bản, các cấu phần tính toán vẫn kế thừa quy định hiện hành, bao gồm cả đầu tư trái phiếu doanh nghiệp và các cam kết ngoại bảng ở phía cấp tín dụng, cùng với các nguồn vốn ngoài tiền gửi ở phía huy động.

Liên quan đến tiền gửi của Kho bạc Nhà nước, dự thảo điều chỉnh cách tính theo hướng bám sát lộ trình đã đặt ra trước đó.

Theo quy định hiện hành tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN, tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc được tính vào nguồn vốn huy động giảm dần qua các năm và sẽ bị loại bỏ hoàn toàn từ năm 2026.

Tuy nhiên, dự thảo mới xác định lại theo hướng tiền gửi không kỳ hạn tiếp tục không được tính vào huy động, trong khi 80% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được đưa vào tính toán.

Ở chiều cấp tín dụng, dự thảo làm rõ phạm vi tổng dư nợ cấp tín dụng. Cụ thể, chỉ tiêu này bao gồm dư nợ cấp tín dụng đối với cá nhân và tổ chức, ngoại trừ dư nợ đối với các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác tại Việt Nam.

Đồng thời, các khoản ủy thác cho tổ chức tín dụng khác cấp tín dụng cũng được tính vào, cùng với dư nợ đầu tư trái phiếu doanh nghiệp sau khi đã trừ phần gốc mà doanh nghiệp đã thanh toán.

Dự thảo cũng giữ nguyên định hướng kiểm soát an toàn khi duy trì tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn tối đa ở mức 85%, tương tự quy định hiện hành. Đây được xem là ngưỡng kiểm soát quen thuộc đối với hệ thống ngân hàng trong thời gian qua.

Hướng tới chuẩn Basel III

Bên cạnh việc điều chỉnh cách xác định các tỷ lệ hiện hữu, dự thảo còn bổ sung một nhóm chỉ tiêu mới theo chuẩn Basel III, gồm tỷ lệ đòn bẩy (LEV), tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR). Đây là những chỉ tiêu chưa từng được quy định trong khung pháp lý hiện hành.

Với tỷ lệ đòn bẩy LEV, NHNN cho biết Ủy ban Basel đã xây dựng chỉ tiêu này theo hướng không dựa trên rủi ro và áp dụng song song với khuôn khổ an toàn vốn dựa trên rủi ro trong Basel III.

Mục tiêu là hạn chế tình trạng tích tụ vay nợ quá mức trong hệ thống ngân hàng. Tỷ lệ này đóng vai trò như một lớp bảo vệ bổ sung, đặc biệt trong trường hợp các yêu cầu vốn dựa trên rủi ro có thể bị sai lệch hoặc chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro.

Hiện nhiều quốc gia và khu vực đã áp dụng công cụ này như Ngân hàng Trung ương Châu Âu, Malaysia, Singapore, Hongkong, Đài Loan và Mỹ.

Đối với hai tỷ lệ LCR và NSFR, dự thảo tại Điều 14 đưa ra lộ trình áp dụng cụ thể. Theo đó, từ ngày 1/1/2028, các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải tuân thủ đầy đủ các quy định liên quan đến hai tỷ lệ này.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, các tổ chức tín dụng vẫn thực hiện theo quy định hiện hành tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, bao gồm các yêu cầu về khả năng chi trả và giới hạn sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.

Song song với lộ trình bắt buộc, dự thảo cũng mở ra cơ chế áp dụng sớm. Ngay khi Thông tư có hiệu lực, các ngân hàng có thể đăng ký với Ngân hàng Nhà nước để triển khai LCR và NSFR.

Điều kiện đi kèm là phải tuân thủ ngay mức tối thiểu 100% đối với cả hai tỷ lệ. Việc đăng ký cần có xác nhận của tổ chức kiểm toán độc lập và ý kiến từ cơ quan quản trị nội bộ, bảo đảm đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu và không có ý kiến ngoại trừ tại thời điểm gần nhất.

Ở Điều 15, dự thảo đề cập đến yêu cầu về quản lý rủi ro thanh khoản. Theo đó, các ngân hàng phải xây dựng và vận hành hệ thống quản lý phù hợp với quy định về kiểm soát nội bộ, đảm bảo đầy đủ các bước từ nhận diện, đo lường đến theo dõi và kiểm soát rủi ro.

Đồng thời, dự thảo cũng phân định rõ cách áp dụng giữa các tổ chức tiếp tục thực hiện theo Thông tư 22 và các tổ chức chuyển sang khung mới. Nhóm thứ nhất vẫn tuân thủ quy định hiện hành, trong khi nhóm thứ hai phải thực hiện quản lý thanh khoản gắn với các tỷ lệ LCR và NSFR theo dự thảo.

Nam Hải