Bộ sách giáo khoa không được chọn sẽ đi về đâu để tránh lãng phí?

Giáo viên sẽ được tập huấn nội dung chương trình theo cùng một thiết kế sư phạm, thống nhất về cấu trúc bài học. Ảnh minh họa: Moet

Bên cạnh việc tập huấn sử dụng, các chuyên gia lưu ý cần có cơ chế khai thác, tránh “bỏ quên” hai bộ sách chất lượng là Cánh Diều và Chân trời sáng tạo như một nguồn học liệu tham khảo giá trị.

Chủ động bồi dưỡng

Theo kế hoạch, nhiều địa phương, trường học sẽ phối hợp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) tổ chức tập huấn sách giáo khoa (SGK) từ ngày 29/6 đến 24/7, với sự tham gia của 100% cán bộ quản lý, giáo viên các cấp tiểu học, THCS và THPT.

Tại Trường THCS & THPT Bá Thước (Thanh Hóa), công tác nghiên cứu và bồi dưỡng giáo viên sử dụng bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống - bộ sách được lựa chọn sử dụng thống nhất trên toàn quốc đã được triển khai.

Bà Hà Thị Thu - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trong đợt tập huấn này, giáo viên không chỉ làm quen với nội dung SGK, mà còn đi sâu tìm hiểu triết lý biên soạn, cấu trúc chương trình và cách thức phát triển từng bài học. Đây là cơ sở quan trọng giúp đội ngũ nhà giáo hiểu đúng tinh thần, quan điểm giáo dục và định hướng phương pháp của bộ sách.

Bà Hà Thị Thu cho rằng, tập huấn, bồi dưỡng giáo viên là khâu then chốt quyết định hiệu quả triển khai SGK trong thực tiễn. Khi nắm vững mục tiêu, cấu trúc và ý đồ sư phạm của từng bài học, giáo viên sẽ chủ động hơn trong việc thiết kế hoạt động dạy học, lựa chọn phương pháp phù hợp và phát huy tối đa giá trị của bộ sách trong quá trình giảng dạy.

“Thông qua tập huấn, giáo viên không chỉ hiểu sách mà còn hiểu cách vận dụng sách vào thực tế lớp học, từ đó bảo đảm việc triển khai chương trình đạt đúng mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh”, bà Thu nhấn mạnh và cho biết vẫn khuyến khích giáo viên, học sinh nếu có điều kiện có thể nghiên cứu, tận dụng ngữ liệu từ các bộ sách Cánh Diều, Chân trời sáng tạo như tài liệu tham khảo nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học.

Từ thực tế tham gia nhiều đợt tập huấn trước đây, ông Bùi Văn Hồng - một trong những tác giả của bộ sách Chân trời sáng tạo chia sẻ, tập huấn cần theo hướng thực hành, có các tiết dạy minh họa, có hoạt động trải nghiệm thực tế, thậm chí theo hình thức "cầm tay chỉ việc".

Giáo viên cần được trực tiếp thực hành, trao đổi và giải quyết những vướng mắc phát sinh trong quá trình sử dụng sách. Một bộ sách dù được biên soạn công phu đến đâu cũng chỉ thực sự phát huy giá trị khi giáo viên hiểu đúng triết lý, mục tiêu, cấu trúc và phương pháp tổ chức dạy học mà bộ sách hướng tới.

Nhấn mạnh vai trò đặc biệt của công tác tập huấn, TS Dương Văn Nhiệm - Chủ biên SGK môn Công nghệ lớp 7, 11 bộ sách Cánh Diều cho rằng, điều quan trọng không chỉ nằm ở tổ chức tập huấn mà còn ở chất lượng nội dung và đội ngũ báo cáo viên.

Người tham gia tập huấn phải thực sự am hiểu chương trình, hiểu sâu SGK và có kinh nghiệm thực tiễn trong giảng dạy. Thậm chí, trong nhiều trường hợp, những giáo viên đang trực tiếp đứng lớp, có năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm tốt sẽ mang lại hiệu quả tập huấn cao hơn cả người biên soạn sách.

Bộ SGK 'Kết nối tri thức với cuộc sống' được lựa chọn sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026 - 2027. Ảnh: Trần Hiệp.

Tránh tư duy “loại bỏ” hoàn toàn

Theo TS Dương Văn Nhiệm, dù không phải là lựa chọn để sử dụng thống nhất trên toàn quốc nhưng những bộ sách như Cánh Diều hay Chân trời sáng tạo vẫn là những học liệu có giá trị, cần tiếp tục được khai thác như nguồn tài liệu tham khảo trong quá trình dạy học. Mỗi bộ sách đều có thế mạnh, cách tiếp cận và những kinh nghiệm sư phạm riêng. Giáo viên hoàn toàn có thể tham khảo để làm phong phú thêm phương pháp giảng dạy.

Do đó, cần kế thừa và tiếp tục sử dụng những bộ SGK này như tài liệu tham khảo, bởi chúng đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, tiêu chuẩn theo quy định. Đây cũng là kết quả của quá trình lao động nghiêm túc, công phu của nhiều cá nhân, tập thể, với rất nhiều thời gian và tâm huyết.

Trong các chương trình tập huấn thời gian tới, bên cạnh việc hướng dẫn sử dụng bộ sách thống nhất, TS Dương Văn Nhiệm kiến nghị, cơ quan chuyên môn nên giới thiệu khái quát những ưu điểm của các bộ sách khác để giáo viên có thêm nguồn tham khảo, tránh tư duy “loại bỏ” hoàn toàn khỏi đời sống giáo dục.

Đồng quan điểm, ông Bùi Văn Hồng cho rằng, việc một bộ sách giáo khoa đã được đầu tư công sức, trí tuệ của đội ngũ chuyên gia nhưng không còn được tái bản đặt ra vấn đề về khai thác nguồn lực xã hội hóa trong giáo dục. Từ thực tiễn của bộ sách Chân trời sáng tạo, ông kiến nghị, Nhà nước cần có giải pháp hỗ trợ phù hợp để bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn học liệu này.

Trước hết, cần có cơ chế số hóa, lưu trữ và cung cấp hợp pháp để giáo viên, học sinh có thể tiếp cận phục vụ cho việc tham khảo trong giảng dạy, học tập. Đồng thời, cần khuyến khích việc tổ chức các chương trình tập huấn, chia sẻ học liệu, giúp giáo viên hiểu rõ cách vận dụng linh hoạt các nội dung từ nhiều bộ sách khác nhau trong quá trình giảng dạy.

Ngoài ra, cần có định hướng rõ ràng về cơ chế bản quyền và khai thác học liệu giáo dục mở, tránh lãng phí nguồn lực xã hội đã đầu tư. Cùng với đó, Nhà nước có thể xem xét cơ chế hỗ trợ các đơn vị biên soạn trong việc chuyển đổi các bộ sách không còn được lựa chọn thành học liệu tham khảo điện tử, ngân hàng bài học, hoặc tài nguyên dạy học số dùng chung.

Việc này không chỉ góp phần bảo tồn thành quả biên soạn mà còn giúp đa dạng hóa nguồn học liệu, hỗ trợ giáo viên trong đổi mới phương pháp giảng dạy.

“Tôi tin, nếu có chính sách phù hợp, bộ sách Cánh Diều và Chân trời sáng tạo vẫn có thể tiếp tục phát huy giá trị trong thực tiễn, thay vì bị lãng phí sau khi không còn nằm trong danh mục SGK sử dụng chính thức”, ông Bùi Văn Hồng nhấn mạnh.

Theo thông tin từ các đơn vị liên quan, sau khi thực hiện chủ trương sử dụng thống nhất một bộ SGK trên toàn quốc, hiện còn tồn kho hơn 20 triệu bản sách thuộc bộ Chân trời sáng tạo, với tổng giá trị ước tính trên 300 tỷ đồng.

Các chuyên gia cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp xuất bản mà là vấn đề sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội đã đầu tư cho giáo dục. Vì vậy, cần có cơ chế đủ linh hoạt để hỗ trợ các đơn vị xuất bản, đồng thời tạo điều kiện khai thác, tái sử dụng các học liệu có chất lượng, tránh lãng phí về kinh tế và tri thức.

Đáp ứng nhu cầu chuyên môn cho giáo viên

Nhằm triển khai hiệu quả việc sử dụng bộ SGK thống nhất theo chỉ đạo của Bộ GD&ĐT tại Công văn số 8060/BGDĐT-GDTH ngày 31/12/2025 và Công văn số 737/BGDĐT-GDTH ngày 11/2/2026, NXBGDVN tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ quản lý và giáo viên trên cả nước, nhằm bảo đảm đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các địa phương.

Hoạt động tập huấn được triển khai trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ theo các văn bản chỉ đạo của Bộ GD&ĐT về nhu cầu bồi dưỡng giáo viên sử dụng SGK thống nhất, hướng tới mục tiêu hỗ trợ đội ngũ giáo viên tiếp cận đầy đủ nội dung, cấu trúc và định hướng triển khai các bộ sách trong quá trình dạy học.

Theo lãnh đạo NXBGDVN, chương trình tập huấn được tổ chức nhằm hỗ trợ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục nắm vững nội dung, phương pháp và định hướng sử dụng SGK thống nhất; Đảm bảo việc triển khai SGK tại các địa phương được đồng bộ, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục; đồng thời tạo điều kiện để giáo viên trao đổi chuyên môn, tiếp cận trực tiếp với đội ngũ tác giả, chủ biên và giảng viên tập huấn.

Thông qua chương trình tập huấn, nhằm đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm mọi đối tượng có nhu cầu đều có thể tham gia.

Theo kế hoạch, chương trình tập huấn sẽ được tổ chức bằng cả hai hình thức trực tuyến và trực tiếp. Với hình thức tập huấn trực tuyến, NXBGDVN xây dựng kế hoạch tổ chức từ ngày 1/6/2026 đến ngày 24/7/2026 với thời lượng 1 ngày cho mỗi tên sách.

Các buổi tập huấn được tổ chức theo khung giờ cố định: buổi sáng từ 8h đến 11h30 phút, buổi chiều từ 13h30 phút đến 17h.

Từ lớp 1 đến lớp 12 sẽ có đầy đủ 152 tên SGK được tổ chức tập huấn trực tuyến trong 8 đợt, chia thành 2 vòng. Vòng 1 (đợt 1 đến đợt 4): tổ chức từ ngày 1/6/2026 đến ngày 26/6/2026. Vòng 2 (đợt 5 đến đợt 8): tổ chức từ ngày 29/6/2026 đến ngày 24/7/2026.

Việc tổ chức 2 vòng tập huấn sẽ giúp các địa phương linh hoạt lựa chọn thời gian phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên có thể tham gia đầy đủ theo nhu cầu thực tế một cách thuận lợi nhất. Trong mỗi đợt, NXBGDVN sẽ tổ chức đồng thời khoảng 8-9 phòng tập huấn trực tuyến, mỗi phòng dành riêng cho một tên SGK.

Về hình thức tập huấn trực tiếp, căn cứ nhu cầu và đề xuất từ các địa phương, NXBGDVN sẽ có kế hoạch, hình thức tổ chức tập huấn riêng nhằm đáp ứng yêu cầu từ địa phương một cách có hiệu quả, thiết thực, tối ưu hóa nguồn lực và tránh lãng phí.

NXBGDVN cũng đã chuẩn bị đầy đủ, đa dạng nguồn tài liệu, dữ liệu phục vụ công tác bồi dưỡng. Tất cả các tài liệu, dữ liệu nêu trên được đăng tải miễn phí trên nền tảng taphuan.nxbgd.vn để cán bộ quản lý, giáo viên có thể chủ động tìm hiểu, nghiên cứu về SGK các môn học.

Thông qua chương trình tập huấn, NXBGDVN mong muốn góp phần nâng cao chất lượng triển khai chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời hỗ trợ giáo viên chủ động hơn trong quá trình tổ chức dạy học và sử dụng SGK tại cơ sở.

Minh Phong