Bỏ rào cản bằng cấp: Ai sẽ được đứng lớp dạy nghề?

Từ bằng cấp sang năng lực thực tiễn

Theo dự thảo, người dạy nghề sẽ không còn được đánh giá chủ yếu qua bằng cấp hay chứng chỉ sư phạm như trước, mà trọng tâm đặt vào khả năng thực hiện công việc nghề, kinh nghiệm thực tiễn, năng lực truyền đạt và hướng dẫn kỹ năng cho người học. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng của giáo dục nghề nghiệp hiện đại: lấy năng lực làm chuẩn đầu ra, đồng thời cũng là chuẩn của người giảng dạy.

Sinh viên Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Nội trong giờ học thực hành. Ảnh: HNCC.

Đáng chú ý, định hướng này đồng bộ với những thay đổi trong khung pháp lý. Trước đó, Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi năm 2025 (có hiệu lực từ 1/1/2026) đã chính thức bổ sung khái niệm “giảng viên đồng cơ hữu”. Đây là nhóm chuyên gia, kỹ sư, thợ lành nghề có thể ký hợp đồng lao động đồng thời với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tham gia giảng dạy và được hưởng các chính sách ưu đãi. Quy định này mở ra cơ chế linh hoạt để huy động nguồn lực chất lượng cao từ doanh nghiệp tham gia đào tạo.

Ở góc độ thực tiễn, bà Phạm Thị Hường – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội cho biết, việc tiếp cận theo hướng mở tiêu chuẩn năng lực là bước tiến cần thiết. “Quy định không còn thuần túy dựa vào bằng cấp sư phạm, mà chấp nhận các tiêu chí về kỹ năng nghề, kinh nghiệm thực tiễn, thành tích chuyên môn và đóng góp nghề nghiệp”, bà Hường nhận định.

Theo bà, đây là hướng đi phù hợp với đặc thù giáo dục nghề nghiệp và tiệm cận thông lệ quốc tế, nơi năng lực thực hành luôn được đặt lên hàng đầu. Khi đội ngũ giảng viên không chỉ là “người dạy” mà còn là “người làm nghề”, chất lượng đào tạo sẽ được cải thiện một cách thực chất.

Gắn kết doanh nghiệp, nâng chất lượng đào tạo

Đặc biệt, sự xuất hiện của giảng viên đồng cơ hữu được kỳ vọng sẽ xóa nhòa khoảng cách giữa giảng đường và nhà máy. Sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn được tiếp cận quy trình sản xuất thực tế, rèn luyện tác phong công nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Đồng thời, đây cũng là “cầu nối” giúp doanh nghiệp tiếp cận sớm nguồn nhân lực, tuyển dụng những nhân tố phù hợp mà không phải tốn nhiều chi phí đào tạo lại.

Thực tế, mô hình này đã bước đầu được triển khai tại một số doanh nghiệp lớn. Chẳng hạn, Tập đoàn Samsung Việt Nam đã liên kết với Trường Cao đẳng Công nghệ Bắc Ninh và một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại Bắc Giang, Thái Nguyên để xây dựng chương trình đào tạo kỹ thuật viên theo hướng khép kín. Doanh nghiệp tham gia từ khâu xây dựng chương trình, kiểm tra đánh giá đến tuyển dụng sau tốt nghiệp. Đây được xem là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc chuyển sang đánh giá năng lực cũng đặt ra không ít thách thức. Trước hết là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá sao cho khách quan, minh bạch và có thể đo lường được. Nếu thiếu chuẩn mực rõ ràng, việc đánh giá dễ rơi vào cảm tính, thiếu đồng bộ giữa các cơ sở đào tạo. Bên cạnh đó, năng lực tổ chức đánh giá của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng là vấn đề cần tính đến, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế.

Một yêu cầu quan trọng khác là cần có cơ chế phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp trong đánh giá và công nhận năng lực người dạy nghề. Sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp bảo đảm tính thực chất mà còn góp phần cập nhật nhanh các yêu cầu kỹ năng mới của thị trường lao động.

Ở góc độ tổng thể, dự thảo Thông tư không chỉ là thay đổi về tiêu chuẩn đội ngũ, mà còn thể hiện sự chuyển dịch tư duy quản lý: từ “đủ điều kiện” sang “đủ năng lực”. Khi người dạy nghề được đánh giá đúng theo năng lực thực tiễn, người học sẽ là đối tượng hưởng lợi trực tiếp với những kỹ năng sát với yêu cầu công việc, từ đó nâng cao cơ hội việc làm.

Thu Hương