Bộ 'quy tắc gia đình an toàn' trong thời đại số

Dưới góc nhìn xã hội, an ninh và truyền thông, việc đưa ra “quy tắc gia đình an toàn” không phải là khẩu hiệu, mà là một nhu cầu cấp thiết để mỗi gia đình là một lưới phòng thủ vững chãi trước sự hoành hành và bủa vây của tội phạm mạng

Tội phạm không tấn công cá nhân mà tấn công cả gia đình
Qua thực tế hàng loạt các vụ việc, tội phạm thường không không chỉ nhắm vào một người, chúng khai thác mối quan hệ gia đình để lừa đảo với các thủ đoạn như: giả danh con, cháu gọi về xin tiền; giả mạo người thân để lừa, tập trung vào người già và trẻ nhỏ - những người ít hiểu về công nghệ.

Hiện nay, các chuyên gia an ninh mạng toàn cầu đang cảnh báo một làn sóng tấn công mới đặc biệt nguy hiểm: lừa đảo bằng Deepfake. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra giọng nói, hình ảnh giống thật tới 99%, giả mạo người thân, lãnh đạo, cấp trên để yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.

Chính vì vậy, một cá nhân trong gia đình cảnh giác là chưa đủ. Một gia đình an toàn trong thời đại số phải là một gia đình có sự đồng bộ nhận thức về lừa đảo, người am hiểu sẽ có nhiệm vụ trao đổi phổ biến cho những thành viên còn lại trong gia đình những kiến thức và quy tắc giữ an toàn.

Hiện nay, ai cũng đều từng nghe về lừa đảo. “Bị lừa” hay “suýt bị lừa” đã trở thành câu chuyện phổ biến trong cộng đồng. Nhưng khi tình huống xảy ra, khi một cá nhân trở thành con mồi, cá nhân đó vẫn có khả năng bị mắc bẫy.

Trường hợp của bà M.T.H. (70 tuổi, trú xã Giai Lạc, Nghệ An) là một điển hình của việc thiếu thông tin dẫn tới suýt mất toàn bộ tài sản. Khoảng 11 giờ ngày 18/3 vừa qua, bà M.T.H. đạp xe hơn 10 km mang theo 19 chỉ vàng để bán lấy tiền chuyển cho kẻ lừa đảo. Theo lời bà, sáng cùng ngày, bà H. nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là cán bộ công an xã, thông báo bà có liên quan đến vụ án rửa tiền, mua bán ma túy.

Sau đó, bà được hướng dẫn kết nối với một người khác tự xưng là cán bộ Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) để “giải quyết vụ việc”. Đối tượng yêu cầu bà kê khai tài sản và khi biết bà có 19 chỉ vàng, đã hướng dẫn mang đi bán, chuyển tiền vào tài khoản chỉ định nhằm “chứng minh tài sản sạch”. Rất may, công an xã Giai Lạc đã giải thích cho bà hiểu và ngăn chặn kịp thời vụ lừa đảo.

Nếu như bà M.T.H chia sẻ thông tin này với người thân trong nhà, có thể bà tỉnh táo đã thoát khỏi bẫy lừa đảo ngay từ khi mới nhận được cú điện thoại đầu tiên của chúng.

Bà M.T.H. (70 tuổi, trú xã Giai Lạc, Nghệ An đạp xe 10 km đi bán 19 chỉ vàng để chuyển cho đối tượng lừa đảo.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, nguyên nhân của việc mọi người dễ trở thành nạn nhân là bởi mỗi người thường chỉ có một lượng kiến thức rời rạc về nạn lừa đảo. Việc “nghe nói” láng máng về lừa đảo và nghĩ rằng kẻ lừa đảo không bao giờ tìm tới mình chính là tâm lý chủ quan phổ biến cho đến lúc “sập bẫy”.

Chính vì vậy, có thông tin là chưa đủ mà mỗi cá nhân, mỗi gia đình cần thuộc nằm lòng những nguyên tắc đơn giản và hiệu quả, bởi thiếu nguyên tắc sẽ dẫn tới những hậu quả khôn lường.

Hầu hết các vụ lừa đảo thành công là bởi tội phạm đều tạo ra rồi lợi dụng “con mồi” trong những khoảnh khắc hoảng loạn, sợ hãi, gấp gáp và đang bị cô lập. Ở trong trạng thái đó, con người thật khó để suy nghĩ trước sau, cân đong đo đếm hay xác minh. Những lúc như thế, bộ nguyên tắc gia đình giống như “phanh khẩn cấp” giúp nạn nhân bình tĩnh trở lại.

Gia đình là “tường lửa” đầu tiên

Lực lượng an ninh mạng không thể ở bên mỗi người 24/7, công nghệ không thể chặn hết mọi chiêu trò ngày càng tinh vi của tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhưng mỗi gia đình đều có thể bảo vệ nhau mỗi ngày. Một cuộc điện thoại kiểm tra giúp nhắc nhở tính cảnh giác như: “Con đã gọi lại cho bố mẹ chưa? Link này ai gửi? Có chắc không?” lại có thể chặn đứng một vụ lừa từ hàng triệu đến hàng tỷ đồng.

Trong xã hội, khi mỗi gia đình không có ai bị lừa, không ai vô tình phát tán tin giả, ai cũng biết cách đơn giản để kiểm chứng thông tin sẽ giúp xây dựng một cộng đồng lành mạnh, tin tưởng lẫn nhau và lòng tốt được sử dụng đúng chỗ.

“Tội phạm công nghệ cao không sợ những người biết nhiều. Chúng sợ những gia đình có nguyên tắc rõ ràng”

CEO Chống lừa đảo Ngô Minh Hiếu.

10 Quy tắc gia đình an toàn

1. Gọi xác minh – Trước khi chuyển tiền hay cung cấp thông tin nhạy cảm, hãy gọi điện trực tiếp cho người thân hoặc cơ quan thật để kiểm tra. Đừng tin ngay khi chưa xác minh.

2. Giữ bình tĩnh – Khi nghe tin đe dọa hay yêu cầu khẩn cấp, đừng hoảng sợ. Hít thở sâu và suy nghĩ rõ ràng trước khi hành động.
3. Mật khẩu mạnh – Dùng mật khẩu khó đoán, bật bảo mật hai lớp. Tuyệt đối không ghi lại, không chia sẻ mật khẩu và mã OTP với bất kỳ ai.

4. Không tiết lộ thông tin – Không đăng ảnh chụp giấy tờ tùy thân, số tài khoản, mật khẩu, mã PIN hay mã xác thực (OTP) lên mạng xã hội hoặc cho người lạ.

5. Không bấm link lạ – Cẩn thận với email, tin nhắn chứa đường dẫn/tệp đính kèm lạ. Không click link chưa xác định nguồn gốc, tránh cài app không rõ nguồn trên điện thoại.

6. Cập nhật đều đặn – Luôn cập nhật hệ điều hành và phần mềm diệt virus cho máy tính, điện thoại để vá lỗ hổng bảo mật và chống mã độc.

7. Thận trọng đầu tư – Đừng vội vàng lao vào các lời mời đầu tư “siêu lợi nhuận”, tiền ảo hay việc nhẹ lương cao. Hãy tìm hiểu kỹ, hỏi ý kiến người có kinh nghiệm trước khi tham gia.

8. Chia sẻ cảnh báo – Nói cho các thành viên trong nhà (ông bà, vợ chồng, con cái,…) biết về những chiêu lừa đảo mới, cùng nhau bàn bạc để cả gia đình đề cao cảnh giác.

9. Không vội vàng – Bất kể lý do gì, đừng chuyển tiền khi chưa hoàn toàn yên tâm. Trao đổi với người thân hoặc chuyên gia, đừng quyết định một mình trong tức thời.

10. Giúp nhau học hỏi – Dạy con trẻ và người già cách nhận biết lừa đảo, cùng nhau xem xét mỗi tình huống nghi ngờ. Gia đình hỗ trợ lẫn nhau chính là “lá chắn” an toàn mạnh nhất.

Nguyễn Thanh Trà