Bỏ khu vực tuyển sinh lớp 10:Phụ huynh,HS lo gì trước kỳ thi nhiều biến động?

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 công lập tại các thành phố lớn, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM, từ lâu đã được ví như một cuộc "vượt vũ môn" đầy khắc nghiệt. Tuy nhiên, năm học 2026-2027 chứng kiến một bước ngoặt chưa từng có khi chính sách phân chia khu vực tuyển sinh của Hà Nội được bãi bỏ. Việc cho phép học sinh tự do đăng ký nguyện vọng vào bất kỳ trường THPT nào trên toàn thành phố đã mở ra cơ hội bình đẳng, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức khiến cho phụ huynh và học sinh lo lắng.

Khi “vùng an toàn” không còn, điểm chuẩn trở nên khó đoán

Trong nhiều năm, Hà Nội chia 30 quận, huyện thành 12 khu vực tuyển sinh. Khi đăng ký nhiều nguyện vọng, học sinh buộc phải chọn trường trong cùng khu vực cư trú. Quy định này nhằm đảm bảo phân bổ học sinh hợp lý nhưng cũng vô tình tạo ra rào cản cho những em có nguyện vọng học xa nhà.

Năm học 2026-2027, cùng với việc bỏ phân tuyến, mức điểm chênh lệch giữa các nguyện vọng cũng được điều chỉnh giảm còn 0,5 điểm đối với nguyện vọng 2 và 1 điểm đối với nguyện vọng 3. Điều này giúp tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh nhưng cũng khiến việc lựa chọn trở nên "cân não" hơn.

Tại khu vực Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm vốn có sự cạnh tranh gắt gao giữa các trường THPT top đầu, không khí trong các hội nhóm phụ huynh đang trở nên nóng hơn bao giờ hết. Chị Nguyễn Thị Thủy, một phụ huynh có con gái theo học lớp 9, chia sẻ về sự thay đổi tâm lý đầy kịch tính của gia đình mình trong những ngày qua.

Chị Thủy chia sẻ: "Lúc mới nghe tin Hà Nội bỏ phân tuyến tuyển sinh, gia đình tôi thực sự vui mừng. Con tôi đang học tại phường Long Biên, trước đây nếu muốn đăng ký về các trường mạn Hai Bà Trưng hay Hoàn Kiếm cho gần nơi làm việc của bố mẹ là điều rất khó khăn vì vướng quy định khu vực. Năm nay, chúng tôi cứ ngỡ cánh cửa đã rộng mở cho mọi lựa chọn. Tuy nhiên, sau nhiều ngày cùng con ngồi rà soát lại phương án, gia đình bỗng rơi vào trạng thái "mất phương hướng" hoàn toàn. Việc bỏ ranh giới khu vực tuyển sinh, đồng nghĩa với việc các trường "hot" tại nơi đây như Thăng Long, Việt Đức hay Trần Phú... sẽ phải đón nhận thêm một lượng hồ sơ khổng lồ từ các khu vực khác của Hà Nội đổ về, con tôi sẽ phải "chọi" với rất nhiều học sinh khác. Bản đồ điểm chuẩn mà chúng tôi dày công tìm hiểu bấy lâu nay bỗng chốc trở nên mờ mịt..."

Ảnh minh họa/nguồn hanoimoi.vn

Nỗi lo của chị Thủy không phải là cá biệt, chị Bích Ngọc có con trai đang học lớp 9, học lực khá cho biết, vốn dĩ trước đây con tôi nằm trong "vùng an toàn" khi đăng ký các trường thuộc khu vực tuyển sinh số 1, tỉ lệ chọi với các học sinh trong cùng quận và địa bàn lân cận. Nhưng năm nay, khái niệm "khu vực" đã biến mất, con tôi phải cạnh tranh với toàn bộ thí sinh trong thành phố. Một trường tốp giữa ở khu vực nội đô có thể bị "tấn công" bởi lượng lớn hồ sơ từ các huyện ngoại thành đổ về, nơi học sinh có sức học xuất sắc nhưng trước đây bị rào cản địa lý ngăn cản. Sự biến động này khiến mọi dữ liệu điểm chuẩn của các năm trước chỉ còn mang tính chất tham khảo rất hẹp. Tôi không thể biết trước có bao nhiêu học sinh điểm cao từ khu vực khác đang ngắm nghía "chiếc ghế" tại ngôi trường mà con tôi định đăng ký. Khái niệm "trường vừa sức" hay "vùng an toàn" trở nên mơ hồ hơn bao giờ hết khi phổ điểm của đối thủ là một ẩn số trải dài trên toàn thành phố...

Việc bỏ khu vực tuyển sinh tạo ra một thị trường giáo dục "phẳng", nơi quy luật cung cầu sẽ điều chỉnh lại toàn bộ hệ thống điểm chuẩn. Những trường có bề dày thành tích hoặc nằm ở vị trí giao thông thuận tiện sẽ chứng kiến tỉ lệ chọi tăng vọt.

Ngược lại, các trường trước đây vốn "ổn định" nhờ lượng học sinh tại chỗ có thể đối mặt với sự xáo trộn lớn về chất lượng đầu vào. Tính khó đoán định trở thành rào cản tâm lý lớn nhất. Phụ huynh không còn điểm tựa để tham chiếu, dẫn đến tình trạng "đặt cược" nguyện vọng một cách cảm tính hoặc quá thận trọng, gây ra những áp lực lên vai các em học sinh.

“Thi với cả thành phố” và bài toán thực tế sau khi trúng tuyển

Nếu như phụ huynh lo về tỉ lệ chọi trường, chọn trường, thì các em học sinh lại cảm nhận áp lực từ sự "mênh mông" của cuộc đua. Em Nguyễn Thanh Lam, học sinh lớp 9 tại một trường THCS ở Long Biên, tâm sự: "Nguyện vọng của em là thi vào một ngôi trường tốp đầu, tuy cách xa nhà hơn 10km và rất nhiều bạn trong lớp em cũng dự định thi vào ngôi trường đó, chưa kể các bạn ở trường khác, địa phương khác cũng đăng ký. Em cảm thấy mình không còn thi với các bạn trong lớp, trong khu vực nữa, mà là thi với cả thành phố. Mỗi khi nghĩ đến việc nhiều bạn khác cũng đang nhắm vào cùng một ngôi trường mình mơ ước, em lại thấy căng thẳng, lo lắng."

Thi đỗ vào trường mình mơ ước đã khó, nhưng đằng sau áp lực phòng thi còn là một bài toán thực tế khốc liệt hơn đó là khoảng cách địa lý. Việc bỏ khu vực tuyển sinh đồng nghĩa với việc một học sinh ở Long Biên, Đông Anh có thể trúng tuyển vào một trường tại khu vực nội đô và ngược lại. Bài toán các con sẽ phải đi học xa nhà, sức khỏe có đủ đảm bảo để theo học suốt 3 năm ròng rã đó không, mới là vấn đề mà nhiều phụ huynh và học sinh phải cân nhắc.

Nếu trúng tuyển trường học xa nơi ở, học sinh có thể mất từ hàng giờ cho mỗi lần di chuyển từ nhà đến trường và ngược lại. Việc dậy từ sáng sớm để đi học và tối muộn mới trở về nhà cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ và khả năng phục hồi năng lượng của các con. Chưa kể đi học xa nhà, tiền xe đưa đón, ăn uống bán trú và các rủi ro giao thông trong giờ cao điểm nếu các con tự di chuyển....

Chia sẻ với Phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống về vấn đề này, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho biết, việc Hà Nội bỏ khu vực tuyển sinh lớp 10 khi không còn quận như ngày xưa nữa là đúng theo tình hình địa lý. Và khi chọn trường cho con, phụ huynh cần lưu ý, thời gian đến trường phải là thời gian tối ưu nhất, nếu trẻ học càng gần trường, tự túc đi đến trường càng tốt. Nếu để chiều theo ý bố mẹ, tìm đến trường tốt nhưng con đi học xa, hàng ngày mất hàng tiếng đồng hồ mới đi được đến trường được thì rất hại sức khỏe mà không cần thiết. Vấn đề ở đây là nhà trường cũng có yếu tố quyết định đến việc học của trẻ. Quan trọng nhất là ý thức của từng học sinh, cần rèn luyện cho các cháu có ý thức học tập, bởi nếu trường tốt mà các cháu không lo học cũng chẳng để làm gì...

Từ lo lắng đến chủ động thích ứng: Khi chọn trường trở thành “bài toán kỹ năng”

Sự lo lắng là điều tất yếu trước mỗi thay đổi lớn của chính sách. Tuy nhiên, nhìn một cách tích cực, việc bỏ khu vực tuyển sinh là bước đi cần thiết để hướng tới sự công bằng trong giáo dục, nơi mọi học sinh đều có quyền tiếp cận những môi trường sư phạm tốt nhất dựa trên nỗ lực của chính mình.

Giữa những biến động và lo âu, một bộ phận phụ huynh và học sinh đã bắt đầu thay đổi chiến thuật, biến áp lực thành động lực để "giải" bài toán chọn trường bằng tư duy mới. Thay vì chỉ nhìn vào điểm số, việc chọn trường giờ đây đòi hỏi kỹ năng phân tích dữ liệu và sự hiểu biết sâu sắc về năng lực thực tế của bản thân.

Cô giáo ở một trường ở Long Biên nhận định: "Việc bỏ khu vực tuyển sinh thực chất là một cuộc giải phóng về tư duy. Nó buộc học sinh phải thực tế hơn. Các em không còn dựa dẫm vào "hộ khẩu" mà phải dựa vào thực lực. Đây là lúc kỹ năng định hướng nghề nghiệp và chọn trường cần được kích hoạt sớm hơn bao giờ hết."

Để sống sót và giành tấm vé trường công lập, phụ huynh và học sinh phải nằm lòng chiến lược: Định vị lại bản thân một cách khắt khe. Thay vì ru ngủ bằng điểm số trên lớp, học sinh cần được đánh giá lực học thông qua các kỳ thi thử có quy mô để biết mình thực sự đang đứng ở đâu trên bình diện toàn thành phố. Việc đặt 3 nguyện vọng giờ đây không chỉ là "Thích trường nào", mà là bài toán cân não kết hợp giữa "Năng lực thực tế" + "Khoảng cách địa lý di chuyển" + "Dự phòng rủi ro tụt hạng".

Kỳ thi lớp 10 năm nay có thể đầy biến động, nhưng nó cũng là bài kiểm tra đầu đời về khả năng thích nghi và bản lĩnh cho thế hệ học sinh sinh năm 2011. Khi "vùng an toàn" khép lại, cũng là lúc một không gian rộng lớn hơn cho sự lựa chọn và phát triển được mở ra. Điều quan trọng nhất lúc này là sự đồng hành, thấu hiểu và một chiến lược thực tế từ phía gia đình để các em có thể vững tâm bước vào phòng thi với tâm thế của những người làm chủ thay đổi.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 trung học phổ thông công lập năm học 2026 - 2027 tại Hà Nội sẽ diễn ra trong hai ngày 30-31/5. Học sinh thi 3 môn gồm: Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Đề thi được xây dựng phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cấp trung học cơ sở, chủ yếu nằm trong chương trình lớp 9.

Theo thống kê của ngành giáo dục, năm học 2026-2027, toàn thành phố Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh xét tốt nghiệp trung học cơ sở. Trong số này, khoảng 88.000 học sinh được tuyển vào các trường trung học phổ thông công lập; số còn lại tiếp tục học tại các trường tư thục, trung tâm giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên hoặc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Mời độc giả xem video Đại học Harvard ủng hộ sinh viên quốc tế (Nguồn VTV1)

Bình Nguyên