Bỏ cuộc chơi 'đoán đáy', nhà đầu tư nên nhìn vào điều gì?

Thị trường chứng khoán thời gian gần đây đang trải qua giai đoạn biến động mạnh với biên độ rộng, chịu áp lực điều chỉnh ngắn hạn sau khi đã thiết lập các vùng đỉnh cao mới. Chỉ số VN-Index hiện dao động quanh vùng 1.630 - 1.700 điểm.

Ba tín hiệu quan trọng để nhận diện vùng đáy

Trong mỗi nhịp điều chỉnh mạnh của thị trường, câu hỏi được quan tâm nhiều nhất luôn là "đáy đã xuất hiện hay chưa". Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc xác định chính xác đáy gần như là điều không thể bởi chỉ có thể khẳng định sau khi thị trường đã đi qua.

“Thay vì cố đoán chính xác thời điểm đảo chiều, nhà đầu tư nên quan sát ba chỉ báo quan trọng gồm thời gian, định giá và dòng tiền để đánh giá liệu thị trường đã bước qua giai đoạn khó khăn nhất hay chưa”, chuyên gia tài chính Huỳnh Hoàng Phương nhấn mạnh.

Bắt đúng đáy thị trường là điều gần như không thể.

Về yếu tố thời gian, thực tế cho thấy các nhịp điều chỉnh lớn trên thị trường thường kéo dài nhiều tuần đến vài tháng trước khi hình thành vùng cân bằng mới. Trong giai đoạn này, áp lực bán dần suy yếu, biên độ dao động thu hẹp và tâm lý nhà đầu tư chuyển từ hoảng loạn sang thận trọng. Việc thị trường tích lũy đủ lâu thường quan trọng hơn việc xuất hiện một vài phiên tăng mạnh.

Yếu tố thứ hai là định giá. Sau các nhịp giảm sâu, hệ số P/E của VN-Index thường trở về vùng thấp hơn trung bình lịch sử, tạo ra biên an toàn lớn hơn cho nhà đầu tư dài hạn. Theo nhiều báo cáo phân tích, định giá của thị trường hiện đã giảm đáng kể sau đợt điều chỉnh, trong khi lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp niêm yết vẫn duy trì triển vọng tăng trưởng.

Đối với nhiều quỹ đầu tư, đây là tín hiệu quan trọng hơn nhiều so với diễn biến giá ngắn hạn. Khi cổ phiếu được giao dịch ở mức định giá hấp dẫn, dòng vốn dài hạn thường bắt đầu giải ngân từng phần, bất chấp tâm lý thị trường vẫn còn bi quan.

Theo số liệu đến ngày 15/7, P/E trailing của chỉ số loại VIC và VHM hiện ở gần 11 lần. Mức này thấp hơn đáng kể so với trước đây, cho thấy phần còn lại của thị trường đã được chiết khấu nhiều hơn so với những gì P/E của VN-Index headline phản ánh.

Tuy nhiên, mặt bằng định giá hiện vẫn cao hơn khoảng 10-15% so với vùng đáy của giai đoạn Covid-19 năm 2020 và chu kỳ downtrend năm 2022. Hai mốc này chỉ mang tính tham chiếu, không phải mức thị trường buộc phải quay trở lại. Dẫu vậy, chúng cho thấy phần còn lại của thị trường đã trải qua một quãng chiết khấu khá dài nhưng vẫn chưa rơi vào vùng định giá cực đoan, phản ánh trạng thái hoảng loạn (panic) ở mức cao nhất.

Yếu tố cuối cùng là dòng tiền. Một nhịp hồi bền vững không chỉ dựa vào lực cầu bắt đáy mà cần sự cải thiện rõ rệt của thanh khoản và sự lan tỏa sang nhiều nhóm ngành.

Các chuyên gia cho rằng dấu hiệu tích cực thường xuất hiện khi thanh khoản gia tăng trong các phiên tăng điểm, khối ngoại giảm bán ròng hoặc quay lại mua ròng, đồng thời dòng tiền không còn tập trung ở một vài cổ phiếu vốn hóa lớn mà lan sang ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, bán lẻ và nhóm hưởng lợi từ đầu tư công.

Ngược lại, nếu chỉ số tăng nhưng thanh khoản suy giảm hoặc chỉ một số ít cổ phiếu trụ nâng đỡ thị trường thì khả năng hình thành xu hướng tăng mới vẫn chưa thực sự chắc chắn. Thực tế trong thời gian gần đây, nhiều báo cáo cũng ghi nhận dòng tiền vẫn khá thận trọng dù thị trường xuất hiện các nhịp hồi kỹ thuật.

Kỳ vọng VN-Index sẽ hồi phục khi hội tụ đủ điều kiện

Nhiều tổ chức phân tích đánh giá triển vọng trung và dài hạn của thị trường vẫn tích cực nhờ nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng, lợi nhuận doanh nghiệp được kỳ vọng cải thiện và chính sách tiền tệ tiếp tục hỗ trợ.

Theo dự báo của giới phân tích, VN-Index vẫn có khả năng hướng tới vùng 2.000 điểm trong năm nếu các yếu tố vĩ mô thuận lợi, lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng đúng kỳ vọng và dòng tiền quay trở lại mạnh mẽ. Một số tổ chức thậm chí đặt mục tiêu cao hơn, trên 2.000 điểm với giả định định giá được mở rộng cùng tăng trưởng lợi nhuận hai chữ số.

Tuy nhiên, một số ý kiến cũng lưu ý con đường đi lên sẽ không bằng phẳng. Sau giai đoạn lập đỉnh lịch sử, thị trường đã xuất hiện nhiều nhịp rung lắc mạnh do áp lực chốt lời, trong khi thanh khoản suy giảm phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư.

Nhiều công ty chứng khoán nhận định, trong ngắn hạn VN-Index vẫn có thể tiếp tục kiểm định các vùng hỗ trợ quan trọng trước khi xác lập xu hướng rõ ràng hơn. Nếu các vùng hỗ trợ được giữ vững, dòng tiền cải thiện và nhóm cổ phiếu dẫn dắt lấy lại vai trò, khả năng thị trường bước vào nhịp hồi phục sẽ cao hơn.

Trong bối cảnh đó, chiến lược được nhiều chuyên gia khuyến nghị là hạn chế tâm lý "bắt đúng đáy". Thay vào đó, nhà đầu tư nên giải ngân theo từng phần khi ba tín hiệu gồm thời gian tích lũy đủ dài, định giá trở nên hấp dẫn và dòng tiền xác nhận xu hướng hồi phục.

Việc giải ngân từng bước không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro nếu thị trường còn điều chỉnh mà còn tạo điều kiện nâng tỷ trọng khi xu hướng tăng được xác nhận rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, lựa chọn cổ phiếu cũng quan trọng không kém việc chọn thời điểm. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, tăng trưởng lợi nhuận ổn định, định giá hợp lý và thuộc các ngành hưởng lợi từ chu kỳ phục hồi của nền kinh tế thường là nhóm được các quỹ đầu tư ưu tiên trong giai đoạn đầu của một chu kỳ tăng mới.

Lịch sử thị trường cho thấy phần lớn nhà đầu tư thành công không phải là những người mua đúng đáy tuyệt đối mà là những người kiên nhẫn chờ các tín hiệu xác nhận trước khi giải ngân và đủ kỷ luật để nắm giữ trong suốt chu kỳ tăng trưởng tiếp theo. Khi ba chỉ báo gồm thời gian, định giá và dòng tiền cùng hội tụ, khả năng thị trường đã bước qua giai đoạn khó khăn nhất sẽ trở nên rõ ràng hơn, thay vì chỉ dựa vào những biến động ngắn hạn của chỉ số.

Hải Giang