Bộ Công Thương tạo động lực mới thúc đẩy xuất khẩu gạo bền vững, hiệu quả

Hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao năng lực doanh nghiệp

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong nửa đầu tháng 7/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 274.749 tấn gạo, đạt kim ngạch 137,72 triệu USD. Lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/7, lượng gạo xuất khẩu đạt 5,3 triệu tấn với kim ngạch hơn 2,52 tỷ USD. Giá xuất khẩu gạo bình quân ước đạt khoảng 475,6 USD/tấn, cao hơn mức bình quân của 6 tháng đầu năm, phản ánh tín hiệu phục hồi của thị trường sau giai đoạn giá gạo thế giới giảm mạnh.

Trong cơ cấu thị trường xuất khẩu, khu vực châu Á tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Philippines là thị trường lớn nhất khi nhập khẩu khoảng 2,28 triệu tấn gạo Việt Nam trong 6 tháng đầu năm, trị giá khoảng 1,03 tỷ USD, chiếm khoảng 45% tổng lượng xuất khẩu. Trung Quốc đứng thứ hai với khoảng 1 triệu tấn, đạt khoảng 530 triệu USD, tương đương 20% tổng lượng xuất khẩu.

Bộ Công Thương đang hoàn thiện khung chính sách nhằm nâng cao hiệu quả điều hành hoạt động xuất khẩu gạo

Trong bối cảnh thị trường gạo thế giới đang từng bước phục hồi và yêu cầu về chất lượng, tính bền vững ngày càng cao, Bộ Công Thương đang hoàn thiện khung chính sách nhằm nâng cao hiệu quả điều hành hoạt động xuất khẩu gạo. Điểm nhấn là việc bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân trong dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Theo Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, việc bổ sung cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo được thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg về điều hành bảo đảm cân đối cung cầu lúa gạo. Công điện yêu cầu nghiên cứu sửa đổi toàn diện Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, trong đó đề xuất bổ sung tiêu chí đánh giá mức độ tín nhiệm doanh nghiệp theo hướng minh bạch, giảm đầu mối, ưu tiên các đơn vị có chuỗi liên kết sản xuất, hệ thống kho chứa và logistics đồng bộ, hiện đại.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương cho biết, qua gần 8 năm triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, hoạt động xuất khẩu gạo đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu cần có cơ chế đánh giá khách quan về năng lực và mức độ tuân thủ của thương nhân để phục vụ công tác điều hành, lựa chọn doanh nghiệp thực hiện các nhiệm vụ quan trọng của ngành, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, hệ thống kho chứa, logistics và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam.

Bộ Công Thương nhấn mạnh, việc đánh giá tín nhiệm không nhằm tạo thêm điều kiện kinh doanh mà là công cụ quản lý minh bạch, góp phần khuyến khích doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững.

Theo dự thảo, mức độ tín nhiệm của thương nhân sẽ được đánh giá trên 10 nhóm tiêu chí, bao gồm xếp hạng tín dụng, thực hiện nghĩa vụ thuế, tuân thủ pháp luật về hải quan, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm, phát triển thương hiệu gạo, kết quả hoạt động xuất khẩu, thực hiện chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông, đầu tư kho chứa, logistics cũng như bảo đảm các quy định về an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ cơ sở vật chất.

Để bảo đảm khách quan, việc đánh giá sẽ không do riêng Bộ Công Thương thực hiện mà có sự tham gia của các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh theo chức năng quản lý đối với từng nhóm tiêu chí. Bộ Công Thương sẽ tổng hợp kết quả đánh giá và công bố mức độ tín nhiệm của các thương nhân theo quy định.

Hướng tới xuất khẩu gạo chuyên nghiệp và bền vững

Ông Nguyễn Anh Sơn chia sẻ, các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung thường có giá trị lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín quốc gia. Vì vậy, việc lựa chọn thương nhân đầu mối có mức tín nhiệm cao sẽ góp phần duy trì và nâng cao vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới, đồng thời tiếp cận với thông lệ quốc tế trong lựa chọn đối tác xuất khẩu.

Kết quả đánh giá tín nhiệm cũng sẽ là một trong những căn cứ để phân bổ chỉ tiêu thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung. Cách làm này sẽ khuyến khích doanh nghiệp tiếp tục đầu tư nâng cao năng lực sản xuất, hiện đại hóa hệ thống kho chứa, logistics, tăng cường liên kết với nông dân và tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật, từ đó giúp hoạt động xuất khẩu gạo ngày càng chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả hơn.

Đáng chú ý, cơ chế đánh giá tín nhiệm không tạo bất lợi cho doanh nghiệp nhỏ. Các tiêu chí đánh giá không dựa trên quy mô hay sản lượng xuất khẩu mà tập trung vào mức độ tuân thủ pháp luật, xây dựng thương hiệu, phát triển chuỗi liên kết, đầu tư kho chứa và logistics cũng như trách nhiệm đối với người sản xuất. Vì vậy, mọi doanh nghiệp đều có cơ hội nâng cao mức tín nhiệm nếu đáp ứng tốt các tiêu chí theo quy định.

Cơ chế mới được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển đổi phương thức cạnh tranh của doanh nghiệp từ cạnh tranh chủ yếu về giá sang cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và uy tín. Doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư hệ thống kho chứa, cơ sở xay xát, logistics, tăng cường liên kết sản xuất và bao tiêu sản phẩm với nông dân, phát triển thương hiệu gạo, đồng thời thực hiện đầy đủ các quy định về thuế, hải quan, báo cáo, an toàn lao động và bảo vệ môi trường.

Về lâu dài, Bộ Công Thương mong muốn hình thành đội ngũ thương nhân xuất khẩu gạo có năng lực toàn diện, đủ khả năng tham gia các hợp đồng xuất khẩu có giá trị lớn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường nhập khẩu. Cơ chế đánh giá tín nhiệm cũng sẽ giúp cơ quan quản lý lựa chọn doanh nghiệp có năng lực và uy tín tham gia các chương trình, hợp đồng và hoạt động xúc tiến thương mại quan trọng, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là quốc gia cung ứng gạo uy tín, chất lượng và có trách nhiệm trên thị trường quốc tế.

Bảo Ngọc