Bộ Công an: Cảnh giác 3 'bẫy tâm lý' khi tham gia không gian mạng

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an, thông tin về công tác đấu tranh với tình trạng sử dụng AI và công nghệ Deepfake để lừa đảo.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng Bộ Công an, tại họp báo thường kỳ Chính phủ tháng 5/2026. Ảnh: VGP

Theo Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, công nghệ phát triển nhanh, mang lại nhiều cơ hội và lợi ích, nhưng đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Việc lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật là vấn đề mang tính quy luật, không chỉ ở Việt Nam mà còn là thách thức chung của nhiều quốc gia.

Không gian mạng hiện vừa là môi trường, vừa là phương tiện để các đối tượng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Trước thực tế này, Bộ Công an đã chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa, đấu tranh từ sớm, tập trung vào 4 nhóm giải pháp lớn.

Hoàn thiện pháp luật, quản trị trí tuệ nhân tạo

Thiếu tướng cho biết, nhóm giải pháp thứ nhất là hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định để xử lý những hành vi mới xuất hiện trên không gian số, môi trường số.

Theo Bộ Công an, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã xây dựng, hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các quy định này hướng tới xử lý hiệu quả hành vi lợi dụng công nghệ như AI, Deepfake để tạo dựng, phát tán thông tin sai sự thật, giả mạo hình ảnh, giọng nói nhằm lừa đảo.

Bộ Công an cũng đang phối hợp với các cơ quan liên quan để tham mưu, hoàn thiện chính sách pháp luật về trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng các quy định cấm lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người; thu thập, sử dụng dữ liệu trái quy định pháp luật.

Nhóm giải pháp thứ hai là tăng cường quản trị trí tuệ nhân tạo. Công tác này tập trung vào kiểm soát thuật toán, gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, triển khai định danh người dùng trên mạng xã hội và xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh.

Theo Bộ Công an, định danh người dùng trên mạng xã hội là phương thức quan trọng để phòng ngừa vi phạm, đồng thời hỗ trợ truy nguyên nguồn gốc khi xảy ra hành vi giả mạo, lừa đảo hoặc phát tán thông tin sai sự thật.

Xử lý tội phạm công nghệ cao, tăng hợp tác quốc tế

Nhóm giải pháp thứ ba là tập trung đấu tranh, xử lý quyết liệt các loại tội phạm mạng, tội phạm sử dụng công nghệ cao. Bộ Công an cho biết sẽ xử lý nghiêm các hành vi mua bán dữ liệu, làm lộ, lọt thông tin cá nhân và các hành vi lợi dụng công nghệ để che giấu danh tính, thao túng tâm lý người bị hại.

Nhóm giải pháp thứ tư là đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng, phòng chống tội phạm mạng và bảo vệ dữ liệu. Trọng tâm là tăng cường các cơ chế hợp tác đa phương, song phương, nhất là với các nước láng giềng, nhằm phát hiện, đấu tranh và xử lý tận gốc các đường dây tội phạm hoạt động xuyên biên giới.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, thời gian qua, trong nhiều chuyên án, lực lượng chức năng Việt Nam đã phối hợp với nước bạn đấu tranh, xử lý các đối tượng ở nước ngoài. Việc này góp phần tăng tính răn đe, xóa bỏ tâm lý cho rằng phạm tội từ bên ngoài lãnh thổ có thể tránh bị xử lý.

Cảnh giác với 3 trạng thái tâm lý dễ bị lợi dụng

Cùng với 4 nhóm giải pháp trên, Bộ Công an nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân. Theo Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, để hành vi phạm tội trên không gian mạng thành công, các đối tượng thường cần cả “điều kiện cần” và “điều kiện đủ”.

Cảnh giác với 3 trạng thái tâm lý dễ bị lợi dụng.

“Điều kiện cần” là môi trường hoạt động trên không gian mạng, cùng việc sử dụng công nghệ để che giấu, ẩn danh, tạo dựng thông tin giả và thao túng tâm lý. Tuy nhiên, “điều kiện đủ” lại xuất phát từ chính sự mất cảnh giác của người dân.

Thực tế cho thấy, các đối tượng lừa đảo thường khai thác ba trạng thái tâm lý phổ biến của người bị hại, gồm lo sợ, tình cảm và hám lợi. Đây là những điểm yếu tâm lý thường bị lợi dụng để dẫn dụ người dân chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện các yêu cầu bất thường.

Bộ Công an khuyến cáo mỗi người dân cần chủ động trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, nâng cao ý thức tự kiểm tra, xác minh thông tin khi tham gia không gian mạng. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần liên hệ cơ quan chức năng để được hướng dẫn, tránh trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo bằng công nghệ cao.

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản nhấn mạnh, việc phòng chống lừa đảo bằng AI, Deepfake cần được triển khai đồng bộ giữa hoàn thiện pháp luật, quản trị công nghệ, xử lý nghiêm tội phạm, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực tự bảo vệ của mỗi người dân, qua đó góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Bạch Dương