Bỏ cơ chế giữ lại phí cảng, nhân viên ngành hàng hải lo hụt thu nhập

Bộ Xây dựng vừa trình Thủ tướng dự thảo quyết định bãi bỏ Quyết định về một số chế độ chi đặc thù của Cục Hàng hải Việt Nam (nay là Cục Hàng hải và đường thủy nội địa Việt Nam).

Cùng với đề xuất bãi bỏ, Bộ Xây dựng cũng kiến nghị cần có chính sách thay thế để bảo đảm thu nhập cho người lao động trong ngành.

Vì sao phải bỏ cơ chế đặc thù?

Theo Bộ Xây dựng, trước đây Cục Hàng hải được Thủ tướng cho phép giữ lại tiền thu phí cảng vụ hàng hải để chi cho công chức, viên chức của Cục, các chi cục và lực lượng thanh tra chuyên ngành.

Các khoản chi chủ yếu gồm: chi tiền lương tăng thêm bằng 0,8 lần mức lương theo ngạch, bậc và các loại phụ cấp do Nhà nước quy định; thưởng an toàn, an ninh hàng hải bằng 15% lương cấp bậc, chức vụ cho cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý, giám sát; chi trang phục công tác theo chế độ.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, cơ chế này giúp Cục Hàng hải chủ động nguồn kinh phí để chi các chế độ đặc thù từ nguồn phí được để lại. Ngân sách nhà nước không phải cấp thêm từ nguồn chi hành chính.

Lực lượng chức năng kiểm tra hệ thống cảng biển. Ảnh: C.H.Hải

Nhờ có nguồn kinh phí chủ động, cơ quan này có điều kiện thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao. Thu nhập ổn định cũng giúp người lao động yên tâm công tác, góp phần thu hút nhân lực có trình độ chuyên môn cao.

Đặc biệt, cơ chế tài chính này giúp giữ chân người lao động làm việc tại các địa bàn xa xôi, điều kiện khó khăn như Cồn Cỏ, Phú Quốc, Nam Du, Bạch Long Vỹ, huyện đảo Trường Sa, Móng Cái hay Năm Căn (Cà Mau).

Theo Bộ Xây dựng, chính sách này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hàng hải trên phạm vi cả nước.

Tuy nhiên, cơ quan này cũng cho rằng chế độ chi đặc thù có khoản lương tăng thêm đã tạo ra sự chênh lệch thu nhập giữa các cơ quan hành chính nhà nước. Điều này chưa tạo được mặt bằng tiền lương thống nhất.

Ngoài ra, lãnh đạo Chính phủ đã chỉ đạo bãi bỏ các cơ chế tài chính và thu nhập đặc thù của các cơ quan, đơn vị đang áp dụng. Các đơn vị phải thực hiện chế độ tiền lương và thu nhập theo đúng quy định tại Kết luận 83/2024 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 142/2024 của Quốc hội.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng đề xuất bãi bỏ cơ chế tài chính đặc thù nêu trên.

Lo khó giữ chân nhân lực

Theo Cục Hàng hải và đường thủy nội địa Việt Nam, nếu không còn các khoản chi đặc thù từ năm 2026 thì việc giữ chân nhân lực chất lượng cao sẽ gặp nhiều khó khăn.

Cục cho biết nhiều vị trí việc làm đòi hỏi chuyên môn cao như công nghệ số, công nghệ thông tin, pháp chế, hợp tác quốc tế hay an toàn – an ninh hàng hải. Đây đều là những lĩnh vực có nhu cầu nhân lực lớn trên thị trường.

Trong khi đó, tiền lương của công chức, viên chức hiện nay vẫn tính theo hệ số và mức lương cơ sở 2.340.000 đồng/người/tháng. Mức thu nhập này chưa tiệm cận với thu nhập thực tế mà cán bộ ngành hàng hải đang được hưởng trước đây.

Theo quy định hiện hành ngành hàng hải được giữ lại tiền thu phí các cảng vụ. Ảnh: THU TRINH

Ngoài ra, một số khoản chi như mua trang phục công tác hoặc thưởng an toàn, an ninh hàng hải cũng sẽ không còn được bố trí sau khi cơ chế đặc thù bị bãi bỏ.

Theo Cục Hàng hải và đường thủy nội địa, điều này sẽ tác động trực tiếp đến thu nhập và đời sống của cán bộ, công chức, đặc biệt là lực lượng thanh tra chuyên ngành hàng hải.

Đây là lực lượng thường xuyên tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, chủ tàu và thuyền viên nước ngoài. Công việc đòi hỏi chuyên môn cao và chịu áp lực lớn.

Cục Hàng hải và đường thủy nội địa cho rằng nếu thu nhập giảm mạnh có thể ảnh hưởng đến động lực làm việc của đội ngũ cán bộ, từ đó tác động đến công tác bảo đảm an toàn, an ninh hàng hải cũng như phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển.

Theo cơ quan này, lực lượng Thanh tra Hàng hải Việt Nam là lực lượng thanh tra chuyên ngành hoạt động theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia. Lực lượng này thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng như thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành hàng hải và các quy định liên quan đến điều ước quốc tế.

Ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo quy định của pháp luật.

Khối lượng công việc ngày càng lớn và yêu cầu chuyên môn cao. Nếu không có cơ chế thu nhập phù hợp, việc tuyển dụng và giữ chân người có kinh nghiệm, chuyên môn sâu sẽ gặp khó khăn.

Cục Hàng hải và đường thủy nội địa cho rằng khi thu nhập giảm, cơ quan này cũng sẽ thiếu nguồn lực tài chính để duy trì một số nhiệm vụ đặc thù trong quản lý nhà nước chuyên ngành. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ trong ngành.

Để giảm tác động khi bãi bỏ cơ chế đặc thù, Bộ Xây dựng cho biết trước mắt sẽ đề xuất Thủ tướng cho phép các cảng vụ hàng hải tiếp tục sử dụng Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. Nguồn quỹ này sẽ được dùng để chi cho các nhiệm vụ cấp bách, cần thiết trong thời gian chuyển tiếp.

Trường hợp không được tiếp tục sử dụng quỹ trên, Bộ Xây dựng kiến nghị bố trí ngân sách nhà nước để thực hiện các nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Nội vụ trình cấp có thẩm quyền giao biên chế công chức cho các cảng vụ hàng hải và đường thủy theo quy định.

Trong thời gian chưa được giao biên chế, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng cho phép phân bổ kinh phí thường xuyên theo cơ chế tự chủ cho các cảng vụ để duy trì hoạt động của bộ máy.

Về lâu dài, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung các quy định về cơ chế tài chính đặc thù của Cục Hàng hải và đường thủy nội địa vào Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam.

Dự kiến nội dung này sẽ được trình Quốc hội xem xét trong kỳ họp tháng 10-2026.

Theo Bộ Xây dựng, việc luật hóa cơ chế tài chính mới sẽ tạo cơ sở pháp lý ổn định, bảo đảm nguồn lực cho ngành hàng hải thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trong bối cảnh hoạt động hàng hải ngày càng phát triển và hội nhập quốc tế sâu rộng.

VIẾT LONG