Biến thể Covid-19 'Ve sầu' nguy hiểm ra sao mà khiến Bộ Y tế cảnh báo?

Trong bối cảnh các biến thể mới của virus SARS-CoV-2 vẫn liên tục xuất hiện, một dòng biến thể mang tên BA.3.2 đang bắt đầu thu hút sự chú ý của giới chuyên môn.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), biến thể này còn được biết đến với tên gọi "Cicada" hay "Ve sầu", đang được theo dõi sau khi báo cáo ngày 19/3 ghi nhận xu hướng gia tăng số ca tại Mỹ.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã đưa BA.3.2 vào danh sách “biến thể cần theo dõi” từ ngày 23/2, khi số ca phát hiện bắt đầu xuất hiện tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Kenya, Hà Lan và Vương quốc Anh.

Thay vì bùng phát rõ rệt, BA.3.2 được nhận diện qua các dấu vết rải rác trong hệ thống giám sát, cho thấy biến thể này đang lan rộng theo cách khó nhận thấy hơn.

Biến thể âm thầm lây lan

Dấu vết đầu tiên của dòng BA.3.2 được ghi nhận vào ngày 22/11/2024, trong một mẫu bệnh phẩm hô hấp tại Nam Phi. Từ mẫu dịch mũi họng của một bé trai 5 tuổi, các nhà nghiên cứu đã phân lập được virus SARS-CoV-2 và định danh biến thể này là BA.3.2.1 theo hệ thống phân loại Pango.

Biến thể BA.3.2 đang lây lan tại nhiều quốc gia. Ảnh: Canava AI.

Sau phát hiện ban đầu, BA.3.2 không lập tức bùng phát mà xuất hiện rải rác ở nhiều nơi. Ngày 17/3/2025, biến thể được ghi nhận tại Mozambique, trước khi tiếp tục xuất hiện tại Hà Lan vào giữa tháng 4 và Đức vào cuối tháng 4 cùng năm. Trong suốt một thời gian dài, những phát hiện này vẫn thưa thớt, khiến BA.3.2 gần như “nằm dưới radar”.

Tại Mỹ, dấu mốc đầu tiên được xác nhận vào ngày 27/6/2025, khi một hành khách đến từ Hà Lan được phát hiện mang biến thể này ngay tại sân bay quốc tế San Francisco.

Từ mẫu bệnh phẩm này, các phòng thí nghiệm của CDC đã tiến hành nuôi cấy, phân tích đặc điểm virus, đồng thời chia sẻ dữ liệu cho các đối tác nghiên cứu và lưu trữ trong hệ thống theo dõi các mầm bệnh mới nổi. Đến tháng 11/2025, biến thể này đã được phát hiện trong hệ thống giám sát nước thải tại bang Rhode Island, cho thấy virus có thể đã lưu hành âm thầm trước đó.

Những ca bệnh đầu tiên tại Mỹ được xác nhận trong khoảng từ đầu tháng 12/2025 đến đầu tháng 1/2026, tại ba bang khác nhau. Biến thể này được tìm thấy ở hai bệnh nhân lớn tuổi có bệnh nền đang nhập viện, trong đó có một người đã nhập viện từ trước để điều trị tim mạch, cùng một trẻ nhỏ điều trị ngoại trú. Tất cả đều hồi phục và không có dấu hiệu cho thấy biến thể này gây bệnh nặng hơn.

Đến đầu năm 2026, BA.3.2 đã xuất hiện tại ít nhất 23 quốc gia. Các trường hợp mới tiếp tục được ghi nhận thông qua hệ thống giám sát du khách, bao gồm những người trở về từ Nhật Bản, Kenya, Hà Lan và Vương quốc Anh.

Đau họng "như dao cắt" là triệu chứng điển hình

Theo bác sĩ Robert H. Hopkins Jr., Giám đốc y khoa Quỹ Quốc gia về Bệnh truyền nhiễm (Mỹ), do gần như không được phát hiện rộng rãi trong một thời gian dài, BA.3.2 được đặt biệt danh là “Cicada”, gợi liên tưởng đến loài ve sầu vốn sống ẩn dưới lòng đất nhiều năm trước khi bất ngờ xuất hiện.

BA.3.2 là một nhánh phụ của biến thể Omicron. Các nhà khoa học cho rằng quá trình tiến hóa của nó có nét tương đồng với BA.2.86 - biến thể từng xuất hiện vào năm 2024 và sau đó phát triển thành JN.1, dòng virus đã chiếm ưu thế trong năm này.

Biểu hiện lâm sàng của BA.3.2 tương đối giống các biến thể trước. Ảnh: Freepik.

Tuy nhiên, BA.3.2 không hoàn toàn giống các biến thể đang lưu hành. Các nghiên cứu cho thấy nó có sự khác biệt đáng kể về mặt di truyền so với các dòng JN.1. Biến thể này mang khoảng 70-75 đột biến, mức thay đổi đủ lớn để tạo thành một nhánh riêng, tách biệt với các chủng virus đang chiếm ưu thế trong hai năm qua.

Dù lan rộng tại nhiều quốc gia, biểu hiện lâm sàng của BA.3.2 đến nay không có nhiều khác biệt. Người mắc vẫn có thể xuất hiện các dấu hiệu quen thuộc như sổ mũi hoặc nghẹt mũi, đau đầu, mệt mỏi, hắt hơi, đau họng, ho và thay đổi vị giác hoặc khứu giác.

Một số biến thể gần đây được ghi nhận gây tình trạng đau họng dữ dội, được mô tả như “cảm giác dao cắt”. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu cho thấy BA.3.2 gây bệnh nặng hơn so với các biến thể đang lưu hành.

“Tôi chưa thấy dữ liệu nào cho thấy Cicada gây bệnh nặng hơn các biến thể khác. Đau họng nặng là triệu chứng thường gặp, bên cạnh các biểu hiện Covid-19 điển hình”, bác sĩ Hopkins cho biết.

Vaccine có thể kém hiệu quả hơn

Dù chưa có bằng chứng cho thấy BA.3.2 gây bệnh nặng hơn, các chuyên gia cho rằng những nhóm nguy cơ cao vẫn cần được đặc biệt lưu ý. Bao gồm người lớn tuổi, người có bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch.

Ngoài ra, những người chưa tiêm đủ vaccine hoặc chưa tiêm mũi nhắc lại cũng có nguy cơ cao hơn nếu mắc Covid-19. Với các nhóm này, việc theo dõi triệu chứng sớm và duy trì các biện pháp phòng ngừa như vaccine vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ diễn tiến nặng.

Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy BA.3.2 có khả năng né tránh kháng thể do vaccine Covid-19 tạo ra, nhiều khả năng liên quan đến những thay đổi ở protein gai. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của vaccine trong việc ngăn ngừa lây nhiễm, theo bác sĩ Hopkins, dù vẫn cần thêm dữ liệu để đánh giá chính xác.

Với nhiều đột biến, vaccine có thể kém hiệu quả hơn với BA.3.2. Ảnh: Reuters.

“Những đột biến giúp virus né miễn dịch có nghĩa là kháng thể từ vaccine có thể hoạt động kém hiệu quả hơn. Tuy nhiên, các thành phần khác của hệ miễn dịch như tế bào T và tế bào B vốn cũng được kích hoạt bởi vaccine vẫn có thể giúp bảo vệ cơ thể trước các diễn tiến nặng”, Tiến sĩ Monica Gandhi, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học California, San Francisco, nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, CDC Mỹ khuyến nghị người dân tiếp tục duy trì các biện pháp phòng bệnh như ở nhà khi mắc bệnh, hạn chế tiếp xúc, tăng cường thông thoáng không gian sống, đeo khẩu trang khi cần thiết, tiêm đầy đủ vaccine và mũi nhắc lại, theo dõi triệu chứng và liên hệ cơ sở y tế khi cần.

Việc nghỉ ngơi, sử dụng thuốc không kê đơn để giảm triệu chứng, giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên và làm sạch các bề mặt tiếp xúc cũng được nhấn mạnh. Ngoài ra, người dân có thể sử dụng các công cụ tìm kiếm địa điểm xét nghiệm và điều trị để tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp.

Kỳ Duyên