Biển Caspi trở thành tuyến giao thương sống còn của Iran

Kể từ khi chiến sự tại Iran bùng nổ, sự chú ý của cộng đồng quốc tế chủ yếu tập trung vào vịnh Ba Tư, cụ thể là eo biển Hormuz. Trong điều kiện bình thường, đây là tuyến đường vận chuyển gần 25% lượng dầu mỏ và 20% lượng khí đốt tự nhiên của thế giới.

Tuy nhiên, lệnh phong tỏa từ cả phía Mỹ và Iran đã làm tê liệt giao thông hàng hải, đẩy cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu vào tình trạng báo động.

Tàu chiến Iran di chuyển trên biển Caspi. Ảnh: AP

Thế nhưng, vịnh Ba Tư và eo biển này không phải là những vùng biển duy nhất bị giao tranh đe dọa. Ở phía Bắc, Iran tiếp giáp biển Caspi. Với diện tích khoảng 370.000 km2 (tương đương biển Đen của châu Âu), vùng biển này là nơi hội tụ của các cường quốc khu vực như Nga, Azerbaijan và Kazakhstan.

Từ nhiều năm nay, các tuyến thương mại và đường ống dẫn dầu xuyên Caspi nối liền Á – Âu đã biến nơi đây trở thành một trung tâm giao thương trọng yếu.

Là một khu vực giàu tài nguyên nằm tại giao lộ của 3 điểm nóng: Trung Đông, Đông Âu và Trung Á, biển Caspi cũng không thoát khỏi vòng xoáy xung đột.

Các đợt tấn công của Mỹ và Israel vào Tehran đã đẩy hoạt động quân sự đến sát không phận Biển Caspi, chỉ cách bờ biển khoảng 100 km.

Các cuộc không kích cũng nhắm trực tiếp vào các cảng biển của Iran dọc bờ biển Caspi. Vào ngày 19-3, lực lượng Israel đã tấn công vào cảng Bandar Anzali và đến ngày 1-4, một loạt cuộc không kích khác lại nhắm vào cơ sở hạ tầng của cảng này.

Bandar Anzali không chỉ là cảng lớn nhất trên biển Caspi mà còn là cửa ngõ chính trao đổi hàng hóa giữa Iran và Trung Á.

Trong điều kiện bình thường, 90% hoạt động thương mại của Iran đi qua vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, chiến sự đã làm đình trệ tới 95% lưu lượng hàng hải tại khu vực phía Nam.

Để hàng hóa có thể tiếp cận thị trường quốc tế, các tuyến vận tải qua biển Caspi hiện đóng vai trò sống còn đối với Iran. Việc tấn công vào cảng Bandar Anzali chính là đòn đánh mạnh vào các lộ trình thay thế này của Tehran.

Hoạt động thương mại quan trọng nhất bị ảnh hưởng là mối quan hệ giữa Iran và Nga. Mối liên kết xuyên biển Caspi này đã hình thành từ trước chiến sự nhưng ngày càng trở nên khăng khít.

Trong khi đó, nhờ vị thế tại biển Caspi mà Azerbaijan thu lợi lớn với tư cách là quốc gia sản xuất dầu và trung tâm quá cảnh. Giá dầu tăng có thể mang lại thêm 200 triệu USD doanh thu cho Azerbaijan, trong khi thương mại xuyên biển Caspi đã tăng 500%.

Cảng Baku, cảng biển lớn nhất và quan trọng nhất tại thủ đô Baku – Azerbaijan, đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trung tâm logistics trọng yếu, thu lợi từ phí hải quan khi dòng chảy thương mại chuyển hướng qua vùng Caucasus để tới châu Âu thay vì đi qua Iran.

Thực tế, cảng Baku có thể trở thành con đường an toàn duy nhất cho các hoạt động thương mại dân sự đến Iran hiện nay. Ngoài ra, Iran và Azerbaijan vẫn duy trì giao thương qua biên giới đất liền.

Xuân Mai