Bền bỉ, linh hoạt và hiệu quả

Tập trung nguồn lực cho các hoạt động trọng tâm

Ngay sau khi Luật TGPL năm 2017 có hiệu lực, Sơn La sớm nhận ra rằng, nếu bộ máy thực hiện vẫn cồng kềnh, phân tán thì chính sách khó đi vào đời sống. Tỉnh đã mạnh dạn rà soát, giải thể 2 chi nhánh và hàng trăm câu lạc bộ TGPL, tập trung nguồn lực cho các hoạt động trọng tâm, tránh dàn trải, hình thức.

Song song với việc sắp xếp tổ chức, Sơn La ban hành Kế hoạch số 177/KH-UBND, kéo theo các hội nghị quán triệt, triển khai Luật ở quy mô lớn. Riêng hội nghị cấp tỉnh đã thu hút 350 đại biểu tham dự; tiếp đó là 2 hội nghị chuyên sâu do Sở Tư pháp tổ chức cho hơn 270 cán bộ, công chức ngành tư pháp và viên chức Trung tâm TGPL nhà nước. Đây được xem là bước chuẩn bị nền tảng để một lực lượng nhân sự rất mỏng, có thể đảm đương khối lượng công việc ngày càng gia tăng trong những năm tiếp theo.

Thực tiễn triển khai Luật TGPL tại Sơn La cho thấy, công tác TGPL không dừng lại ở tuyên truyền mà đã chạm tới nhu cầu thực tế của người dân. Trong suốt 8 năm, toàn tỉnh đã thực hiện 3.066 vụ việc TGPL. Đáng chú ý, số vụ việc thụ lý mới tăng nhanh theo từng năm, từ 175 vụ vào năm 2018 lên tới 618 vụ vào năm 2024.

Hội nghị truyền thông về trợ giúp pháp lý cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại Sơn La. Ảnh: Thúy Nga

Trước áp lực công việc ngày càng lớn trong khi biên chế không tăng, Sơn La lựa chọn giải pháp huy động nguồn lực xã hội. Đến nay, 15/21 luật sư đang hành nghề trên địa bàn tỉnh đã ký hợp đồng tham gia TGPL. Giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 9/2025, đội ngũ luật sư đã trực tiếp thực hiện 817/1.594 vụ việc, chiếm hơn 51% tổng số vụ việc TGPL, qua đó góp phần giảm tải đáng kể cho Trung tâm TGPL nhà nước.

Trong điều kiện địa hình chia cắt mạnh, nhiều xã, bản cách xa trung tâm hàng chục cây số, Sơn La xác định không thể chờ người dân tìm đến pháp luật, mà phải chủ động đưa pháp luật đến với người dân. Cách làm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" được triển khai đồng bộ suốt nhiều năm.

Chỉ tính trong 8 năm, tỉnh đã tổ chức 373 đợt truyền thông tại 770 lượt xã, trực tiếp tiếp cận hơn 81.000 lượt người, tập trung vào các xã nghèo và 835 bản đặc biệt khó khăn. Những buổi TGPL lưu động không chỉ diễn ra trong hội trường xã, mà còn ở sân bản, ven ruộng nương - nơi người dân quen thuộc và dễ tiếp nhận thông tin nhất.

Cùng với đó, gần 200.000 tờ gấp pháp luật và 3.200 cuốn sổ tay TGPL đã được phát tận tay người dân. Hệ thống truyền thanh cơ sở cũng được khai thác tối đa với hơn 1.000 chuyên mục trên báo chí và phát thanh địa phương, được tiếp âm qua loa không dây tới các xã, bản vùng sâu, vùng xa.

Xây dựng mạng lưới TGPL xuyên suốt

Một trong những yếu tố quyết định để Luật TGPL thực sự đi vào đời sống tại Sơn La chính là việc thiết lập và duy trì cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, thực chất, thay vì dừng lại ở các thỏa thuận mang tính hình thức. Ngay từ những năm đầu triển khai Luật, Sở Tư pháp đã chủ động ký kết chương trình phối hợp với 5 sở, ngành, đoàn thể và lực lượng vũ trang, hình thành "mạng lưới" hỗ trợ xuyên suốt từ tuyên truyền đến tố tụng.

Trong chuỗi phối hợp này, các cơ quan tiến hành tố tụng giữ vai trò then chốt. Thông qua cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh kịp thời tiếp cận các trường hợp thuộc diện được trợ giúp pháp lý ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử. Từ năm 2018 đến hết tháng 9/2025, Trung tâm đã tiếp nhận và xử lý hơn 3.000 văn bản từ các cơ quan tiến hành tố tụng để xác minh đối tượng, cử trợ giúp viên pháp lý hoặc luật sư tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực tố tụng, sự phối hợp còn được mở rộng với các cơ quan quản lý nhà nước, đoàn thể và lực lượng vũ trang đứng chân trên địa bàn. Thông qua hệ thống này, thông tin về người nghèo, người dân tộc thiểu số, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được rà soát, cập nhật thường xuyên, giúp công tác TGPL không bị "đứt gãy" giữa các khâu. Nhiều trường hợp người dân ở vùng sâu, vùng xa được tiếp cận TGPL không phải do tự tìm đến Trung tâm, mà thông qua sự giới thiệu của chính quyền cơ sở, lực lượng chức năng hoặc tổ chức đoàn thể.

Trong bối cảnh địa bàn rộng, giao thông khó khăn, việc quản lý hồ sơ, theo dõi tiến độ TGPL theo phương thức thủ công không còn phù hợp. Nhận thức rõ điều đó, từ năm 2019, Sơn La đã từng bước triển khai Hệ thống quản lý TGPL theo hướng số hóa, coi đây là công cụ hỗ trợ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ TGPL.

Thông qua hệ thống này, toàn bộ quy trình từ tiếp nhận yêu cầu, phân công người thực hiện, theo dõi tiến độ đến tổng hợp, báo cáo kết quả đều được thực hiện trên môi trường điện tử. Đến nay, hơn 3.500 vụ việc TGPL đã được cập nhật, lưu trữ và quản lý tập trung trên hệ thống. Việc số hóa hồ sơ giúp giảm đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, thống kê, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của cơ quan quản lý nhà nước.

Sau 8 năm thực thi Luật TGPL, công tác TGPL tại Sơn La đã đi một chặng đường dài, từ đó dần trở thành điểm tựa cho những người yếu thế nơi miền núi, biên cương Tây Bắc.

Dương Cầm