Bệ phóng cho người học các ngành công nghệ chiến lược

Bộ GD&ĐT đã giới thiệu “Nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia” (Moet-Mis). Ảnh: LV

Thưa ông, hiện nay chúng ta đang có những chính sách lớn nào về đào tạo nguồn nhân lực để phục vụ cho sự phát triển đất nước?

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai 4 đề án lớn, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan. Đề án đầu tiên là Đề án 1002/QĐ-TTg được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm xây dựng đội ngũ chuyên gia công nghệ cao xuất sắc. Đề án tập trung phát triển nguồn nhân lực khối ngành STEM, đón đầu các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và vật liệu mới giai đoạn 2025-2035.

Trong đó, Đề án nhấn mạnh việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ khoa học công nghệ từ bậc cử nhân, kỹ sư cho đến thạc sĩ, tiến sĩ. Đặc biệt, đề án tập trung chú trọng vào đào tạo tài năng ở trình độ đại học và sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ). Đây sẽ là những hạt nhân nòng cốt để xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong các trường đại học cũng như tại các doanh nghiệp, nhằm hợp tác hình thành các nhóm khoa học công nghệ trình độ quốc tế trong thời gian tới.

Bên cạnh Đề án 1002, Bộ đang triển khai các đề án quan trọng khác bao gồm: Đề án phát triển nhân lực ngành Điện hạt nhân; Đề án phát triển nhân lực ngành Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; Đề án đào tạo nhân lực ngành Năng lượng mới và Công nghệ Bán dẫn. Các đề án này được triển khai song song và đồng thời.

Bắt đầu từ năm học 2025, Bộ đã khởi động việc xây dựng chương trình và lên kế hoạch tổ chức. Công tác tuyển sinh sẽ bắt đầu từ năm 2026, đồng thời tiếp tục mở rộng quy mô ra các trường đại học giai đoạn 2026 - 2028. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc mở chương trình thí điểm mà còn muốn tăng mạnh quy mô đào tạo của các nhóm ngành này tại nhiều trường đại học trên cả nước.

Như vậy có thể tóm lược 4 nhóm ngành chính gồm: Khoa học công nghệ, Điện hạt nhân, Bán dẫn và Đường sắt tốc độ cao. Ông cho biết tổng quy mô nguồn nhân lực dự kiến đào tạo trong các nhóm ngành này là bao nhiêu? Chúng ta có những chính sách tài chính nào để hỗ trợ người học?

Tổng số nhóm ngành đào tạo là 15 nhóm ngành liên quan trực tiếp đến 4 lĩnh vực lớn nêu trên. Dự kiến có khoảng 145.000 đến 150.000 nhân lực thuộc các nhóm ngành này nằm trong chỉ tiêu thông báo tuyển sinh bắt đầu từ năm 2026.

Để đảm bảo cho các bạn học sinh có đủ điều kiện và cơ hội theo học các ngành học mong muốn, đặc biệt là nhóm ngành khoa học công nghệ và kỹ thuật (STEM), Chính phủ đã ban hành Nghị định 179 nhằm hỗ trợ học bổng trực tiếp cho sinh viên. Mức học bổng dao động từ 3,7 - 5,6 triệu đồng/tháng tùy theo đối tượng. Với mức học bổng này, sinh viên hoàn toàn có đủ điều kiện để trang trải sinh hoạt phí cũng như các chi phí cần thiết khác để yên tâm theo đuổi suốt khóa học 4 năm đại học.

Trước đây, ngân sách thường đầu tư kinh phí thông qua các cơ sở giáo dục đại học để trang bị cơ sở vật chất hoặc cấp bù học phí. Hiện nay, các trường vẫn tiếp tục được hưởng các chính sách đầu tư từ nhiều nguồn khác nhau để phục vụ công tác đào tạo.

Tuy nhiên, riêng về chính sách học bổng, Nghị định 179 mang tính đột phá khi cho phép sinh viên được nhận trực tiếp học bổng mà không phải thông qua cơ sở giáo dục đại học. Điều kiện để nhận học bổng này là các bạn có kết quả xét tuyển đầu vào hàng năm đạt từ 22,5 điểm trở lên và nằm trong top 30% thí sinh có điểm xét tuyển cao nhất trong cả nước đối với khối ngành đó. Đạt điều kiện này, các bạn có thể nộp hồ sơ vào bất kỳ trường đại học nào có đào tạo khối ngành trên. Khi có tên trong danh sách trúng tuyển của trường, học bổng của Chính phủ sẽ được chuyển trực tiếp cho sinh viên thông qua tài khoản cá nhân, tạo sự chủ động tối đa cho người học.

Video GS. Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT chia sẻ:

Dự kiến tổng ngân sách chi cho nhóm đối tượng thuộc top 30% sinh viên xuất sắc này là khoảng bao nhiêu? Đối với các khóa sinh viên nhập học trước đó, cụ thể là năm 2025, chính sách này được áp dụng như thế nào, thưa ông?

Đối với sinh viên nhập học năm 2025, qua thống kê sơ bộ hiện có khoảng 22.250 thí sinh đủ điều kiện để nhận học bổng này, bắt đầu tính từ ngày 1/9/2025. Tùy thuộc vào chương trình đào tạo, sinh viên khối ngành khoa học cơ bản được hưởng mức 3,7 triệu đồng/tháng, còn sinh viên hệ tài năng có thể nhận mức tối đa 5,6 triệu đồng/tháng. Nếu tính bình quân là 4 triệu đồng/tháng cho mỗi sinh viên.

Với hơn 22.000 sinh viên khóa 2025, mức ngân sách hỗ trợ ước tính khoảng 350 tỷ đồng/năm. Đối với những sinh viên bắt đầu từ năm 2026, các bạn sẽ được hỗ trợ trong vòng 10 tháng mỗi năm học với mức trung bình khoảng 4 triệu đồng/tháng. Như vậy, tính tổng cộng cho cả một khóa học 4 năm đại học, mỗi sinh viên sẽ được ngân sách nhà nước hỗ trợ học bổng khoảng 160 triệu đồng.

Ngoài chính sách đột phá về tài chính, hiện nay quan điểm phát triển nguồn nhân lực STEM được định hướng như thế nào để đảm bảo tính liên thông từ bậc phổ thông lên đại học, thưa ông?

Việt Nam là quốc gia có nguồn học sinh sở hữu năng lực tốt về khoa học tự nhiên, đặc biệt là môn Toán học. Việc phát triển và khơi thông năng lực toán học, khoa học tự nhiên ngay từ bậc phổ thông là điều vô cùng quan trọng. Các chính sách mới được đưa ra nhằm khai thác và phát huy tối đa năng lực của học sinh ngay từ bậc tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông, từ đó định hướng các em theo đuổi các ngành khoa học công nghệ, kỹ thuật then chốt, đặc biệt là nhóm ngành STEM.

Việc ban hành chính sách học bổng vượt trội cùng danh mục ngành đào tạo phong phú, bao phủ toàn bộ khối ngành khoa học công nghệ giúp học sinh dễ dàng tìm thấy vị trí và định hướng phù hợp với sở thích, năng lực cá nhân.

Đối với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học bổng này sẽ là điểm tựa vững chắc để các em hoàn thành chương trình học. Bên cạnh học bổng của Nhà nước, các cơ sở giáo dục đại học hiện nay cũng chủ động huy động các nguồn lực khác để hỗ trợ sinh viên như: Học bổng của nhà trường, học bổng từ các doanh nghiệp đối tác, tập đoàn công nghệ lớn.

Đối với trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, các trường đại học đang phát triển song song mô hình: Nghiên cứu sinh toàn thời gian. Người học sẽ làm việc như một nhân sự cơ hữu tại phòng thí nghiệm, tham gia với vai trò nghiên cứu viên, kỹ thuật viên hoặc trợ giảng và được nhận học bổng, thù lao xứng đáng từ nhà trường để hoàn thành tốt chương trình đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn.

“Hội thảo triển khai các chương trình và chính sách đào tạo nhân lực STEM” vừa được Bộ GD&ĐT phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức muốn truyền tải một thông điệp mạnh mẽ đến các em học sinh từ bậc trung học cơ sở, thậm chí là tiểu học: Con đường khoa học công nghệ và kỹ thuật then chốt chính là giải pháp cốt lõi, là nguồn nhân lực chất lượng cao quyết định sự phát triển đất nước trong bối cảnh mới. Nếu các em có đam mê, sở thích và ước mơ, Nhà nước sẽ tạo mọi điều kiện tốt nhất để các em tiếp cận, định hình và xây dựng kế hoạch học tập dài hạn từ phổ thông lên đại học và sau đại học. Đây không chỉ là cơ hội việc làm rộng mở, phát triển năng lực bản thân mà còn là cơ hội đóng góp to lớn cho sự phồn vinh của đất nước.

Vậy để đạt được mục tiêu này, việc phối hợp giữa ba nhà: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp được triển khai cụ thể như thế nào?

Đối với các cơ sở giáo dục đại học, việc thiết kế chương trình đào tạo từ đại học, thạc sĩ đến tiến sĩ hiện nay không chỉ bó hẹp trong giảng đường mà phải mở rộng không gian, tăng cường liên kết trong và ngoài nước, thành lập các liên minh trường đại học. Đặc biệt, việc gắn kết giữa học và hành, đưa sinh viên đến thực tập, làm việc tại các doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết.

Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường đại học phải gắn kết chặt chẽ với các doanh nghiệp để khai thác chung cơ sở vật chất, trang thiết bị, cùng tổ chức đào tạo và hướng nghiệp. Trong cấu trúc chương trình đào tạo hiện nay, đại diện các doanh nghiệp trực tiếp tham gia giảng dạy, đánh giá kết quả thực tập, thực hành của sinh viên tại nhà máy, đồng thời tham gia vào các hội đồng chấm đồ án tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ. Mô hình này giúp doanh nghiệp tiếp cận sớm với nguồn nhân lực, đồng thời giúp sinh viên nhanh chóng hòa nhập vào môi trường lao động thực tế ngay khi tốt nghiệp.

Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất của các trường đại học trong việc đào tạo nguồn nhân lực STEM chất lượng cao là gì và Bộ GD&ĐT sẽ cùng tháo gỡ điểm nghẽn từ chính sách này ra sao?

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay đối với các ngành khoa học công nghệ, kỹ thuật then chốt là công tác thu hút và kén chọn sinh viên đầu vào. Các ngành này đòi hỏi người học phải thực sự có đam mê, hoài bão và có năng lực tốt về toán học, khoa học tự nhiên mới có thể hoàn thành chương trình một cách thực chất.

Để giải quyết bài toán này, Bộ đang triển khai đồng bộ các giải pháp từ khơi thông chính sách, cung cấp thông tin định hướng sớm, đến việc đột phá chính sách tài chính để người học hoàn toàn yên tâm. Bên cạnh đó, về phía hạ tầng đào tạo, Bộ đang triển khai nhiều đề án và chương trình quốc gia để đầu tư mạnh mẽ trang thiết bị, hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm cho các trường đại học lớn. Đặc biệt, Bộ đang xây dựng kế hoạch hình thành các Trung tâm đào tạo và nghiên cứu xuất sắc. Tại 3 miền (Bắc, Trung, Nam), các trung tâm này sẽ là hạt nhân quy tụ không chỉ các học sinh, sinh viên giỏi nhất mà còn thu hút các nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước đến làm việc, nghiên cứu. Đây sẽ là những đầu tàu tạo động lực mạnh mẽ khơi thông và phát triển toàn diện khối ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt cho đất nước.

Trân trọng cảm ơn ông!

Lê Vân thực hiện/Báo Tin tức và Dân tộc