Bay trong chiến sự, một trạng thái 'bình thường mới' đang hình thành

Cửa khoang vừa đóng trên chuyến bay từ Tel Aviv đi Athens thì hàng loạt cảnh báo vang lên trên điện thoại hành khách — tín hiệu cho thấy tên lửa đang được phóng tới.

Một máy bay di chuyển qua khu vực chiến sự tại Trung Đông. Nguồn: al-monitor

Phi hành đoàn và kiểm soát không lưu chỉ có vài giây để quyết định. Họ lập tức mở cửa, sơ tán toàn bộ hành khách.

Cảnh tượng này đang trở nên quen thuộc tại nhiều sân bay trong khu vực khi chiến sự Trung Đông làm đảo lộn hoạt động hàng không toàn cầu. Còi báo động buộc hành khách và nhân viên vội vã tìm nơi trú ẩn, nhiều chuyến bay bị hoãn hàng giờ, thậm chí có chuyến cất hoặc hạ cánh chỉ vài phút trước khi có cảnh báo tấn công.

Sau hơn một tháng giao tranh, nhiều người không thể trì hoãn kế hoạch và vẫn lên máy bay, dù tên lửa và drone từ Iran nhắm vào các sân bay nhộn nhịp nhất thế giới. “Tôi không thực sự thoải mái, nhưng vẫn bay vì xác suất an toàn vẫn cao,” bà Sara Kahn Shapiro, 66 tuổi, nói khi bay từ Israel sang Mỹ, cho biết phải dùng thuốc chống say để vượt qua chuyến đi.

Nhịp độ tấn công đã giảm, nhưng Iran vẫn phóng hàng chục đợt mỗi ngày vào các mục tiêu như UAE và Israel. Dù phần lớn bị đánh chặn, mảnh vỡ vẫn rơi xuống diện rộng, khiến sân bay luôn đối mặt rủi ro, từ mảnh vỡ đến nguy cơ đánh chặn nhầm.

Theo Osprey Flight Solutions, từ khi chiến sự bắt đầu ngày 28-2, ít nhất 9 sân bay dân sự tại 7 quốc gia đã bị hư hại, 6 sân bay khác bị nhắm mục tiêu nhưng chưa rõ mức độ.

Chưa có chuyến bay thương mại nào bị bắn hạ, nhưng ít nhất 5 máy bay đang đỗ đã trúng đạn. Một số sự cố suýt xảy ra cũng được ghi nhận. Tại sân bay quốc tế Dubai sáng sớm 19-3, hành khách mô tả cảnh hỗn loạn khi còi báo động vang lên ngay trước giờ bay, buộc toàn bộ nhà ga phải sơ tán.

Trước đó vài ngày, một hành khách quay lại khoảnh khắc máy bay bay qua một bồn nhiên liệu đang bốc cháy sau khi bị drone Iran tấn công. UAE sau đó siết kiểm soát hình ảnh, cảnh báo án tù và phạt tiền nếu chia sẻ nội dung chưa được phê duyệt.

Các sự cố không còn là cá biệt. Trên chuyến bay Etihad từ Abu Dhabi đi London, hành khách vừa ổn định chỗ ngồi thì cảnh báo tên lửa xuất hiện. Tiếp viên yêu cầu sơ tán ngay với chỉ dẫn ngắn gọn: Mang theo hộ chiếu và thẻ lên máy bay, bỏ lại hành lý.

Khi hành khách di chuyển ra cầu ống, binh sĩ mang súng yêu cầu không quay phim, chụp ảnh và kiểm tra điện thoại một số người. Hành khách sau đó quay lại máy bay, nhưng khi chuẩn bị lăn bánh, cảnh báo thứ hai xuất hiện. Lần này không có lệnh sơ tán. Hành khách ngồi im trong khoang tối cho đến khi có thông báo an toàn.

Cơ trưởng xin lỗi vì chậm chuyến do tắc nghẽn lịch bay, không đề cập đến mối đe dọa.

Ông Sharon Kedmi, Giám đốc Cơ quan Sân bay Israel, cho biết giai đoạn cất cánh là thời điểm rủi ro nhất. “Hành khách ngồi trong máy bay chứa hàng chục nghìn gallon nhiên liệu và chỉ có thể hy vọng điều xấu nhất không xảy ra,” ông nói.

“Khi tình huống xảy ra, hành khách không có lựa chọn nào,” ông Kedmi cho biết. “Bạn không thể rời máy bay khi đã ở đường băng. Họ chỉ có thể cầu nguyện.”

Sân bay Ben Gurion vẫn duy trì hoạt động trong suốt chiến sự — điều chưa từng có tiền lệ. Giới chức cho biết đã áp dụng nhiều biện pháp an toàn, nhưng thừa nhận có những tình huống nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Noémie Halioua, nhà báo tự do người Pháp, cho biết cô mặc đồ thoải mái và đi giày thể thao khi bay từ Tel Aviv đến Paris phòng trường hợp phải chạy — và điều đó nhanh chóng trở nên cần thiết. Từ lúc vào nhà ga đến khi cất cánh, còi báo động vang lên 5 lần.

Hai lần đầu, cô cùng hàng chục hành khách được yêu cầu chạy xuống cầu thang gần đó. Sau khi lên máy bay, họ lại bị sơ tán vào một phòng kỹ thuật, chờ gần 30 phút giữa các đợt báo động liên tiếp.

Cô kể đã thấy một cậu bé khoảng 10 tuổi khóc khi gọi video cho cha mẹ: “Con sợ, con sợ,” cậu liên tục nói trong khi chị gái cố trấn an.

Khi máy bay cất cánh, phi công tăng tốc nhanh để tận dụng khoảng thời gian bầu trời an toàn. “Họ làm theo kiểu Israel,” Halioua nói. “Phi công tăng ga tối đa và chúng tôi rời đi ngay lập tức.”

Israel nhiều lần điều chỉnh quy định bay để thích ứng với rủi ro. Có thời điểm, mỗi giờ chỉ cho phép một chuyến bay và giới hạn 50 hành khách mỗi chuyến nhằm giảm thiểu rủi ro và dễ sơ tán.

Một quản lý an ninh hàng không Israel cho biết biện pháp này giúp tránh tập trung đông người tại sân bay và giảm thiểu thiệt hại nếu xảy ra sự cố.

Công nghệ hiện đại phần nào giúp giảm nguy cơ. Cơ quan chức năng phối hợp với hãng bay để thiết lập hành lang bay an toàn, điều chỉnh độ cao nhằm rút ngắn thời gian trong vùng nguy hiểm, dù điều này có thể khiến hành trình dài hơn hoặc buộc máy bay cất hạ cánh nhanh bất thường.

Tuy vậy, một số chuyên gia cho rằng bay trong khu vực vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn. Osprey cảnh báo mức rủi ro “cực cao” với hầu hết Trung Đông, trong khi cơ quan hàng không châu Âu khuyến cáo tránh không phận khu vực.

Jamie Thornback, luật sư từng đại diện gia đình các nạn nhân trong vụ máy bay bị bắn nhầm năm 2020 tại Iran, cho rằng nhiều hành khách đang đánh giá thấp rủi ro.

“Sớm muộn cũng sẽ có chuyến bay bị trúng đạn,” ông nói.

Dù vậy, nhiều người vẫn tiếp tục hành trình. Guy Berman, sinh viên Israel 28 tuổi, cho biết hành khách trên chuyến bay của anh sang Cyprus khá bình tĩnh.

“Thành thật mà nói, mọi người khá thoải mái,” Berman nói. “Nếu bạn thực sự sợ, có lẽ bạn đã không bay vào lúc này.”

Ngọc Lâm