Bầu cử tại Gaza: Chậm để chắc

Đáng chú ý, cuộc bầu cử tại Deir al-Balah, thành phố trung tâm dải Gaza, nơi ít chịu ảnh hưởng từ xung đột vừa qua, diễn ra gần như cùng lúc với cuộc bầu cử tương tự ở khu vực Bờ Tây, hiện do Israel kiểm soát. Trong bối cảnh đó, chính quyền Palestine (PA) coi đây là một bước tiến mang tính biểu tượng nhằm kết nối các vùng lãnh thổ đang bị chia cắt và đặt nền móng cho cuộc tổng tuyển cử được mong chờ.

Tuyên bố này là có cơ sở nếu nhìn vào những gì dải Gaza đã trải qua. Xung đột Israel-Hamas bùng phát tháng 10/2023 đã phá hủy phần lớn cơ sở hạ tầng và khiến hàng trăm nghìn người phải sơ tán. Thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian góp phần hạ nhiệt căng thẳng, song chưa đem lại tiến triển thực chất để xây dựng một nền hòa bình bền vững. Các cuộc thảo luận về xây dựng chính quyền hậu xung đột, tái thiết và tương lai chính trị của phong trào Hamas tiếp tục rơi vào bế tắc. Trong bối cảnh đó, PA đang tìm cách khôi phục ảnh hưởng và củng cố vai trò của mình trong tiến trình tái thiết dải Gaza.

Tuy nhiên, kịch bản ấy chỉ có thể thành hiện thực nếu PA thiết lập được ảnh hưởng tại đây, nơi Hamas đã nắm quyền kể từ sau cuộc bầu cử năm 2006. Trong bối cảnh đó, cuộc bầu cử tại Deir al-Balah, nơi có 70.000 cử tri, được coi là bài thử quan trọng cho cả hai phía nhằm khẳng định vị thế trên chính trường Palestine.

Con số biết nói

Dù không có ứng cử viên tranh cử chính thức tại thành phố Deir al-Balah, phong trào Hamas được cho là đã ngầm hỗ trợ nhóm Deir al-Balah Đoàn kết. Trong khi đó, phong trào Fatah do ông Mahmoud Abbas đứng đầu dành sự ủng hộ cho nhóm Nahdat Deir al-Balah (Phục hưng Deir al-Balah) do ứng viên Hisham al-Dirawi, một kỹ sư địa phương, lãnh đạo. Các nhóm độc lập khác như “Tương lai Deir al-Balah”, “Hòa bình và Xây dựng” cũng tham gia tranh cử. Trong khi đó, tại khu Bờ Tây, các nhóm trung thành với Fatah tiếp tục chiếm đa số.

Trong bối cảnh đó, kết quả cuối cùng cho thấy một số diễn biến đáng chú ý. Đầu tiên, tỷ lệ bỏ phiếu tại Deir al-Balah chỉ đạt 23%, tương đương khoảng 16.000 cử tri. Con số này không quá bất ngờ trong bối cảnh quá trình bỏ phiếu gặp nhiều khó khăn, từ khoảng cách di chuyển xa tới điểm bỏ phiếu, cơ sở hạ tầng phục vụ bầu cử xuống cấp, mất điện diện rộng cho tới tâm lý mệt mỏi của cử tri sau nhiều năm xung đột và bất ổn.

Thứ hai, phong trào Fatah đã phần nào giành được lợi thế trước Hamas. Theo đó, nhóm Phục hưng Deir al-Balah giành được 6/15 ghế, trong khi nhóm Deir al-Balah Đoàn kết chỉ giành được hai ghế; số ghế còn lại thuộc về các nhóm độc lập khác.

Tại khu Bờ Tây, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu đạt 56%, với các nhóm thân Fatah tiếp tục chiếm ưu thế tại nhiều khu vực trọng yếu. PA coi đây là “bài kiểm tra” thành công và là “một bước đi khác trên con đường hướng tới độc lập”. Trong khi đó, phía Hamas vẫn coi đây là tín hiệu tích cực, đồng thời kêu gọi tiến hành các cuộc bầu cử trên quy mô lớn hơn.

Nhìn về tương lai

Đánh giá về kết quả này, nhà phân tích Amjad Iraqi thuộc International Crisis Group, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Brussels (Bỉ), cho rằng các cuộc bầu cử là “hàn thử biểu” phản ánh thái độ của cử tri trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay tại dải Gaza và Bờ Tây. Sự kiện cũng phản ánh nỗ lực của PA trong việc tìm kiếm tính chính danh và sự ủng hộ từ cộng đồng quốc tế.

Song tỷ lệ cử tri đi bầu thấp cho thấy sự thờ ơ nhất định của người dân đối với các thiết chế quản trị hiện nay, dù ở Gaza hay Bờ Tây. Ông Hani al-Masri, nhà phân tích chính trị tại Bờ Tây, đánh giá: “Khủng hoảng nhân đạo tại dải Gaza khiến bầu cử không còn là ưu tiên hàng đầu; người dân ưu tiên tìm cách sinh tồn hơn”.

Trong khi đó, một số ý kiến cho rằng việc bầu cử ở Gaza và Bờ Tây diễn ra gần như cùng lúc mang ý nghĩa biểu tượng chính trị nhiều hơn là nhằm tạo ra thay đổi thực chất trong ngắn hạn. Một quan chức PA đánh giá rằng chỉ riêng việc có thể tổ chức bầu cử tại Deir al-Balah đã là một thành công lớn. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn vẫn là biến nỗ lực này thành bước khởi đầu cho tiến trình hòa giải nội bộ Palestine, trong bối cảnh Hamas vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể tại Gaza, còn tiến trình tái thiết và xây dựng mô hình quản trị chung vẫn chưa rõ ràng.

Một cuộc bầu cử Quốc hội và Tổng thống sau nhiều năm trì hoãn được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy đoàn kết dân tộc Palestine, đồng thời thổi một luồng sinh khí mới, giúp chính quyền, người dân nơi đây có quyền hy vọng, nỗ lực vì một Nhà nước độc lập, hòa bình và tự chủ.

Minh Vương